Morgunblaðið - 13.04.1997, Qupperneq 6

6 SUNNUDAGUR 13. APRÍL 1997
MORGUNBLAÐIÐ
ERLEIMT
MEÐ hveijum deginum
sem líður eykst ofbeld-
ið og tortryggnin í
samskiptum Israela og
Palestínumanna. Traustið dvínar,
svo og trúin á að friðarsamningar
þjóðanna haldi. Menn eru ekki á
einu máli hvort ástandið hefur
breyst til hins verra eingöngu vegna
óbilgimi deiluaðila, eða hvort menn
tefli með þessu á tæpasta vað af
ráðnum hug. Hvað sem verður, er
ljóst að Óslóar-samkomulagið svo-
kallaða frá árinu 1993 tekur ekki
endanlega gildi óbreytt.
Það varð endanlega ljóst eftir
fund Benjamins Netanyahu, for-
sætisráðherra ísraels, og Bill Clint-
ons Bandaríkjaforseta í Washing-
ton í fyrri viku en á honum þver-
tók Netanyahu fyrir að hætta við
hið umdeilda Har Homa-verkefni,
byggingu íbúða fyrir landnema í
útjaðri Jerúsalem, skammt frá
svæðum Palestínumanna en
ákvörðunin um bygginguna var
dropinn sem fyllti mælinn hjá Pa-
lestínumönnum.
Hins vegar ítrekaði Netanyahu
tilboð sitt um að flýta framkvæmd
lokaáfanga friðarsamkomulags
þjóðanna. Það felur í sér að á
næstu sex mánuðum verði samið
um þau atriði sem hafa reynst
helstu ásteytingarsteinarnir; end-
anleg ákvörðun um landamæri
ísraels og sjálfsstjómarsvæða Pal-
estínumanna, framtíð palestínskra
flóttamanna og landnemabyggða
ísraela og framtíðarstaða Jerúsal-
em. Bendir allt til þess að Banda-
ríkjamenn séu fylgjandi þessu til-
boði, og að það sé Hussein Jórdan-
íukonungi heldur ekki ókunnugt.
Á það hefur hins vegar verið
bent að því fari fjarri að um nokk-
urt gylliboð sé að ræða. Sam-
kvæmt Óslóar-samningunum hafi
fyrir Iöngu átt að vera búið að
semja um þessi atriði. Þá hafi
Netanyahu nú þegar sett skilyrði
fyrir samningunum sem vitað er
að Palestínumenn muni aldrei fall-
ast á. Eitt þeirra er að sjálfsstjóm-
arsvæði Palestínumanna verði ekki
ein heild, heldur svæði þar sem
einnig verður að finna gyðinga-
byggðir á víð og dreif.
Ávinningur Netanyahus
Haft hefur verið eftir ónafn-
greindum heimildarmönnum innan
egypsku stjórnarinnar að Hosni
Mubarak Egyptalandsforseti hafí
fyigst náið með framvindu mála í
ísrael og verið í stöðugu sambandi
við Clinton Bandaríkjaforseta. Séu
Egyptar reiðubúnir að styðja að-
gerðir til ná sáttum í deilu þjóð-
anna, takist að fínna lausn sem
báðir geta sætt sig við. Eitt höfuð-
skilyrðið fyrir slíkri lausn er að
ísraelar hætti við landnemabyggð-
ina í Har Homa, sem þeir neita.
TEFLTA
TÆPASTA
VAÐ
■) BAKSVIÐ
Átökin o g tortryggnin á milli ísraela og
Palestínumanna aukast dag frá degi.
Ymsir telja að leiðtogar þjóðanna vilji not-
færa sér ástandið til að ná sínu fram í
friðarumleitununum
Niðurstaðan er því kyrrstaða,
og með því má segja að Netanyahu
hafl tekist að halda eitt helsta
kosningaloforð sitt frá því í maí
sl. „Ömggan frið“. Er hann ýtti
undir átökin á Vesturbakkanum
með því að heíja framkvæmdir við
landnemabyggðina, tókst honum
tvennt: Að tryggja sér áframhald-
andi stuðning flokka heittrú-
armanna á ísraelska þinginu og
að leggja til hliðar friðarsamkomu-
lag það sem fyrirrennarar hans,
Yitzhak Rabin og Shimon Peres,
vom höfundar að.
Auk þess tókst honum að leiða
athyglina frá hneykslismáli sem
skók ríkisstjómina fyrr á árinu en
Netanyahu skipaði þá pólitískan
gæðing Likud-flokksins í embætti
ríkissaksóknara, mann, sem sagður
var algerlega óhæfur til starfans.
Peres I stjórn Netanyahus?
Þótt Netanyahu hafl um stund-
arsakir tekist að slá á óánægju
heittrúaðra gyðinga og annarra
andstæðinga friðarsamningsins,
hefur hún að sama skapi aukist
hjá öðmm ísraelum. Þrátt fyrir að
mikill meirihluti þjóðarinnar styðji
kröfuna um óskipt yfirráð yfír
Jerúsalem, sýna skoðanakannanir
fram á að rúmur helmingur ísra-
ela er þeirrar skoðunar að nú sé
ekki rétti tíminn til að halda þeirri
kröfu fram og er ósáttur við fram-
göngu Netanyahus.
Palestínumenn hafa hvatt kjós-
endur Verkamannaflokksins til að
flykkjast út á götur og mótmæla
stefnu ísraelskra stjómvalda, líkt
og fylgismenn Netanyahus gerðu
er Verkamannaflokkurinn var við
völd. Shimon Peres tekur hins veg-
ar dræmt í þetta. Segist vissulega
vilja koma Netanyahu frá völdum
en hann vilji ekki ganga af friðar-
umleitunum dauðum, jafnvel þótt
hann efíst um að stjórnvöldum
takist að halda þeim gangandi þau
þijú ár sem eftir séu af kjörtímabil-
inu.
Sú tilgáta nýtur nokkurs fylgis
að Netanyahu hafí ætlað sér að
kalla fram viðbrögð Palestínu-
manna með því tilkynna um ný-
byggingar fyrir landnema. Með
vísan til ástandsins hyggist hann
fá Verkamannaflokk Peresar í
stjómina. Þótt það teljist e.t.v.
ósigur, sé það mun skynsamlegra
en hið pólitíska skipbrot sem sé
yfírvofandi.
Peres hefur nýverið lýst því yfír
að hann muni láta af formennsku
flokksins í júní. Er talið að honum
sé það ekki á móti skapi að eiga
sæti í stjórn með Netanyahu, síð-
ustu mánuðina á stjórnmálaferii
sínum en sá sem talinn er líkleg-
asti eftirmaður hans, Ehus Barak,
er andvígur því að fara í stjórn
með Likud-flokknum. Hann ber
því við að Netanyahu sé.„algerlega
óhæfur" og segist ekki háfa hugs-
að sér að starfa í ríkisstjórn sem
Netanyahu fari fyrir. Barak var
eitt sinn yfirmaður Netanyahus í
ísraelska herráðinu og er lítt hrif-
inn af forsætisráðherranum.
Andstæðingar Baraks í Verka-
mannaflokknum saka hann hins
vegar um að vera andvígur stjórn-
arsamstarfi með Likud-flokknum
þar sem hann óttist að það dragi
úr líkunum á því að hann verði
formaður Verkamannaflokksins.
Átök þvingi ísraela að
samningaborði
Hvað Palestínumenn áhrærir,
virðast margir þeirrar skoðunar
að réttast sé að magna óeirðirnar
á Vesturbakkanum svo að erlend
ríki þvingi ísraela að samninga-
borðinu. A meðan á þessu stend-
ur, ferðast Yasser Arafat, leiðtogi
sjálfsstjórnarsvæða Palestínu-
manna, á milli þeirra sem líklegast-
ir eru til að veita Palestínumönnum
stuðning; svo sem Evrópusam-
bandslandanna og Bandaríkjanna.
Sterkustu rök Arafats og Pal-
estínumanna fyrir því að ganga
verði nú þegar til samninga við
ísraela, er sú ógn sem stafar af
samtökum heittrúaðra múslima.
Svo kann raunar að fara að eftir
nokkrar vikur skipti ekki lengur
máli hvort samningaviðræður hefj-
ast að nýju eður ei, þar sem Ara-
fat kann að missa stuðning stórs
hluta Palestínumanna. Sigur Ham-
as-samtakanna í kosningum í há-
skóla Palestínumanna í Hebron er
vísbending í þá átt. Þá mátti í vik-
unni heyra hróp á götum Hebrons
þar sem menn kölluðu nafn „Verk-
fræðingsins" svokallaða, mannsins
á bak við fjölda sjálfsmorðsárása
á ísraelskan almenning, en ísra-
elskar öryggissveitir höfðu uppi á
honum á síðasta ári og myrtu.
Alin upp við friðarsamning
Traustið á milli ísraela og Pal-
estínumanna þverr með hveijum
deginum sem líður og leiðtogar
arabaríkjanna, sem halda sig til
hlés í deilunni, eru undir æ meiri
þrýstingi fólks sem ekki „hefur
verið alið upp til að viðurkenna
friðarsamkomulagið við ísraela“
eins og Netanyahu orðaði það fyr-
ir skemmstu, með vísan til ná-
grannaþjóðanna. í viðtali við Jeru-
salem Report svaraði Hosni Mu-
barak Egyptalandsforseti því til
að landar sínir myndu „segja mér
að fara til andskotans ef ég tæki
svona til orða um friðarsamning-
inn“.
Þeir eru hins vegar margir sem
gefíð hafa hann upp á bátinn.
Þeirra á meðal er Abdullahteef
Arabiyat, fyrrverandi forseti Jórd-
aníuþings, sem segir ekki um ann-
að að ræða en að heíja samninga-
viðræður ísraela og Palestínu-
manna frá grunni. Arafat hafi
samið af sér í Óslóar-samningun-
um og nú verði Palestínumenn að
reyna að rétta hlut sinn.
Reuter
Bifreið með skráningarnúm-
eri sendifulltrúa hjá SÞ stend-
ur hér við Fyrstu breiðgötu í
New York, með aðalstöðvar
samtakanna í baksýn.
Deila um
bílastæði
í hnút
New York. Reuter.
EFTIR linnulausar deilur vegna
stöðumælasekta sendifulltrúa er-
lendra ríkja hjá Sameinuðu þjóðun-
um (SÞ) hefur sérstök nefnd sam-
takanna, sem fjallar um samskipti
við gestgjafa SÞ, ákveðið að vísa
málinu til allsheijarþingsins.
Ekki hefur verið ákveðið hvenær
allsheijarþingið fjallar um bíla-
stæðadeiluna en forsetar þingsins
geta hætt við umræðuna komi
bandarísk stjómvöld til móts við
kröfur hinna erlendu sendimanna.
Bandarísk stjórnvöld settu nýjar
reglur um bílastæðamál sendimanna
hjá SÞ 10. mars sl. sem koma áttu
til framkvæmda 1. apríl. Samkvæmt
þeim áttu sendifulltrúar, sem ekki
gerðu upp stöðumælasektir sinar í
Bandaríkjunum innan árs, yfír höfði
sér að missa sérstakar númeraplötur
bifreiða sinna. Reglurnar tryggðu
sömuleiðis hveiju aðilarríki SÞ tvö
bílastæði við höfuðstöðvar SÞ og
eitt fyrir utan bústað sendiherrans.
Bílastæðadeilan stafar af því að
erlendir sendifulltrúar hafa lagt bíl-
um sínum að eigin geðþótta og ekki
hirt um að greiða stöðusektir sem
hrúgast hafa upp. Málið hefur reynt
á þolrif yfirvalda í New York og er
hermt, að Rudolph Giuliani borgar-
stjóri hafí látið svo um mælt, að
best væri að stofnunin kæmi sér
burt frá New York.
Fulltrúar erlendra ríkja hjá SÞ
segja málið snúast um friðhelgi og
forréttindi diplómata. Laganefnd SÞ
hefur komist að þeirri niðurstöðu
að hluti reglnanna stangist á við
alþjóðalög um réttindi sendifulltrúa.
Nefndin, sem fjallar um samskipti
við gestgjafaríki SÞ, komst hins
vegar ekki að sameiginlegri niður-
stöðu um meðferð deilunnar. Sam-
þykkti hún með 13 atkvæðum gegn
1 að vísa málinu til allsheijarþings-
ins til umfjöllunar. Mótatkvæði
greiddi fulltrúi Bandaríkjanna en
fulltrúi Breta í nefndinni sat hjá.
■.....-----------
Jarðskjálftar
í Xinjiang
Peking. Reuter.
ÖFLUGUR jarðskjálfti skók Xinj-
iang-hérað í Norðvestur-Kína á
föstudag og fórust að minnsta kosti
níu manns í honum, auk þess sem
á fimmta tug slasaðist. Fjölmargir
skjálftar hafa riðið yfír héraðið það
sem af er árinu en þessi var einn
sá öflugasti, 6,6 stig á Richter.
Skjálftinn reið yfir skömmu eftir
hádegi að staðartíma og kann tala
látinna að hækka þegar leitarflokk-
ar komast til afskekktra þorpa.
Hins vegar hafa flestir íbúar í Jias-
hi, þar sem skjálftamiðjan var, hald-
ið sig í tjöldum undanfamar vikur.