Morgunblaðið - 13.04.1997, Blaðsíða 16

16 SUNNUDAGUR 13. APRÍL 1997
MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
Verðug afmælis-
sýning á Akureyri
Morgunblaðið/Þórhallur Jónsson
AÐSTANDENDUR sýningarinnar hylltir í leikslok.
LEIKUST
Lcikfciag Akurcyrar
VEFARINN MIKLI FRÁ KASMÍR
eftir Halldór Laxness. Leikgerð eftir Halldór
E. Laxness og Trausta Ólafsson. Leikarar:
Þorsteinn Bachmann, Marta Nordal, Sunna
Borg, Hákon Waage, Guðbjörg Thoroddsen,
Aðalsteinn Bergdal, Þráinn Karlsson, Jón Júl-
íusson, Þórey Aðalsteinsdóttir, Jónsteinn Aðal-
steinsson, Manfred Lemke, Hreinn Skagfjörð,
Snorri Asmundsson, Vigfús Ragnarsson og
Ágústa Fanney Snorradóttir. Leikstjóri: Hall-
dór E. Laxness. Leikmynd: Finnur Arnar
Arnarson. Búningar: Hulda Kristín Magnús-
dóttir. Lýsing: Jóhann Bjarni Pálmason. Tón-
Iist og leikhljóð: Kristján Edelstein. Renni-
verkstæðið, föstudaginn 11. apríl.
í TILEFNI af áttræðisafmæli sínu setur
Leikféiag Akureyrar á svið leikgerð eftir sjö-
tugri skáldsögu Halldórs Laxness, Vefaranum
mikla frá Kasmír. Þetta er bæði djarft verk
og þarft hjá leikfélaginu; aldrei fyrr hefur ver-
ið reynt að setja þetta merkilega skáldverk í
leikbúning þótt innviðir þess og efni bjóði sann-
arlega upp á það. Það er þó síður en svo auð-
velt að koma þessari margræðu og um margt
sundurleitu skáldsögu í leikrænt form, en í það
verk hafa þeir Halldór E. Laxness, leikstjóri,
og Trausti Ólafsson, leikhússtjóri, ráðist af
skilningi og dirfsku sem skilar sér í metnaðar-
fullri og nútímalegri sýningu.
Vefarinn mikli er þrátt fyrir háan aldur sinn
með nútímalegustu skáldsögum sem skrifaðar
hafa verið á íslensku. Þar er tekist á um
„hundraðogfimtíu lífskoðanir" með frásagnar-
aðferð sem endurspeglar hvoru tveggja átök í
sálarlífi og sundrun í þjóðlífi á þann hátt sem
aldrei hafði áður sést í íslenskum bókmenntum
- og hefur tæpiega sést síðan nema í Tómasi
Jónssyni. Metsölubók, eftir Guðberg Bergsson.
Höfundar leikgerðarinnar eru trúir þessari
frásagnaraðferð. Sá andi upplausnar og æðis
sem einkennir skáldverkið kemst vel til skila
í sýningunni. Þar á einnig mikinn hlut að
máli leikmynd Finns Amars Arnarsonar, tón-
list og leikhljóð Kristjáns Edelsteins og lýsing
Jóhanns Bjama Pálmasonar. Umgjörð leik-
myndarinnar er hrá og köld, minnir einna helst
á stríðsrústir eða niðurníddan kirkjugarð. Skipt-
ingar milli sögusviða gerast hratt með lýsingu
og fáeinum leikmunum. Tónlist er mikið notuð
og oft á áhrifaríkan hátt. Fjölbreytnin í tónlist-
inni rímar vel við verkið og spannar hún allt
frá óperuaríu Puccinis, Che gelida mania, til
grófra dægurlaga í anda Tom Waits. Leikhljóð
eru sérlega vel unnin og magna áhrif leiksins
ásamt lýsingunni. Búningar Huldu Kristínar
Magnúsdóttur em klassískir og fallegir.
Aðalhlutverk sýningarinnar em í höndum
ungra leikara sem hafa ekki áður fengið þvílík
tækifæri til að sýna hvers þeir em megnugir.
Þorsteinn Bachmann og Marta Nordal standa
vel undir þeim flóknu hlutverkum sem þeim
eru hér fengin og verður spennandi að fylgjast
með þeim í framtíðinni.
Þorsteinn Bachmann vinnur feiknavel úr
hlutverki Steins Elliða. Steinn Elliði bókarinnar
er óþolandi uppskafningur, sjálfselskur, mont-
inn og hrokafullur gikkur, en einnig heillandi,
hugmyndaríkur og gáfaður hugsjónamaður
með hjartalag reynslulítils unglings. Hinum
mörgu grimum persónunnar kemur Þorsteinn
Bachmann vel á framfæri og túlkar hann vel
bæði uppskafningsháttinn svo og grímulausa
örvæntinguna. Helst mætti finna að því að
áherslan á sjálfselsku og miskunnarleysi per-
sónunnar veldur því að sú hlið Steins Elliða
sem vann ástir Diljár í byijun, þ.e. töfrar hins
barnslega eldhuga, falla nokkuð í skuggann í
túlkun Þorsteins.
Marta Nordal leikur Diljá af næmum skiln-
ingi. Hún sýnir vel hvemig persónan þróast frá
barnslegu sakleysi til óþols ungrar konu sem
lifir innantómu lífi í eirðarleysi og þrá og allt
til þeirrar stundar er hún situr ein og yfirgefin
á torgi erlendrar stórborgar; þroskuð kona sem
hefur misst allt. Þar náði Marta sterkum áhrif-
um og óskiptri samúð áhorfenda.
Sunna Borg leikur Valgerði Ylfingamóður
með ágætum, það sópar að henni á sviðinu
líkt og áður. Hákon Waage er sannfærandi í
hlutverki Örnólfs og nær vel að túlka þennan
lokaða athafnamann sem þráir Diijá og setur
hana ofar lífinu. Guðbjörg Thoroddsen leikur
Jófríði, móður Steins, og sýndi hún okkur
hana sem veikbyggða og viðkvæma konu, en
kannski skorti ögn á þann djöfulskap sem býr
í persónu skáldsögunnar. Þráinn Karlsson ieik-
ur föður Alban, hinn andlega leiðtoga og sálu-
hjálpara Steins Elliða, og var ágætur friður
yfir honum. Aðalsteinn Bergdal bregður sér
í nokkur hlutverk og tókst honum vel upp í
þeim öllum, sérstaklega í hlutverki ítalsks
betlara. Jón Júlíusson leikur einnig nokkur
hlutverk og var frammistaða hans eftirtektar-
verð. Hann fór á kostum sem pempíulegur
Carrington og skilaði vel fasistanum Bambara
Salvatore. í óhugnanlegri ræðu hans sér
Steinn Elliði afskræmingu eigin skoðana og
verður bilt við. Jónsteinn Aðalsteinsson og
Þórey Aðalsteinsdóttir eru í litlum hlutverkum
sem þau léku af öryggi.
Leikfélag Akureyrar getur verið stolt af
þessari sýningu. Hún er aðstandendum sínum
til sóma og verðug sem afmælissýning. Hall-
dóri E. Laxness leikstjóra hefur af skilningi,
frumleika og fagmennsku tekist að skapa
sýningu sem á erindi við áhorfendur í dag,
ekki síður en skáldsagan átti við lesendur sína
fyrir sjötíu árum.
Soffía Auður Birgisdóttir
Verk Halldórs
Laxness á þýsku
*
Jóhann Smári Sævarsson í Islensku óperunni
Eldskírn einsöngvara
JÓHANN Smári, neðst til hægri, í hlutverki
sterka mannsins í sirkusnum í barnaóperunni
um snákinn Sid sem vildi læra að syngja.
FJÖGUR skáldverk eftir Halldór
Laxness gefín út í kilju komu út í
febrúarmánuði hjá útgáfufyrirtækinu
Steidl sem verið hefur aðalútgefandi
á verkum Halldórs þar í landi á und-
anförnum árum. Þetta eru Kristni-
hald undir Jökli, Paradísarheimt,
Úngfrúin góða og Húsið og smá-
sagnasafnið Sjö töframenn.
Bækurnar hafa allar komið í nýj-
um, innbundnum útgáfum hjá Steidl
á síðustu 8 árum og hlotið lofsamlega
dóma í þýskum blöðum.
Halldór Laxness fæddist í Reykja-
vík 23. apríl 1902. Hann hefur skrif-
aði fjölda skáldsagna, fímm leikrit
og leikgerð að einni skáldsögunni,
fyrir utan Kvæðakver, smásagna-
söfn, greinasöfn og endurminn-
ingabækur. Hann hlaut Nóbelsverð-
launin í bókmenntum árið 1955 fyrir
að endurnýja íslenska frásagnarlist.
JÓHANN Smári Sævars-
son bassasöngvari við
Kölnaróperuna kemur fram
á fimmtu og síðustu tón-
leikum Styrktarfélags ís-
lensku ógerunnar á þessum
vetri í Islensku óperunni
næstkomandi þriðjudag kl.
20.30. Verða þetta fyrstu
einsöngstónleikar hans hér
á landi en lettneski píanó-
leikarinn Maris Skuja mun
jafnframt baða sig í sviðs-
ljósinu.
Jóhann Smári kveðst
hafa beðið lengi eftir að
hljóta eldskírn sína á ís-
lensku tónleikasviði en
hann hefur lítið sem ekkert
sungið á heimaslóð frá því
hann hélt utan til náms
fyrir fimm árum. „Tónleik-
amir leggjast þvi vel í mig,“
segir söngvarinn og bætir
við að ekki spilli efnisskráin
fyrir en á henni eru aríur
eftir tónjöfra á borð við
Verdi, Rossini, Bellini og
Beethoven, ljóðasöngvar
eftir Ijækovskí og Rach-
maninof, auk nokkurra ís-
lenskra laga.
Að sögn Jóhanns Smára
hafði Maris Skuja umtals-
verð áhrif á efnisskrána en
hans sérsvið mun vera rússnesk tón-
list og óperur. Píanóleikarinn er
reyndar enginn nýgræðingur í tónlist
- hefur komið fram á tæplega þqu
þúsund tónleikum, auk þess að vera
æfingastjóri við óperuhús í Lettlandi,
Austurríki og Þýskalandi.
Undirbúningur fyrir tónleikana
hófst í fyrravor í Köln en á ýmsu
hefur gengið síðan, meðal annars
vegna þess að Skuja flutti sig um
set til Graz í Austurríki eftir að hafa
lent upp á kant við Kölnaróperuna.
Auk þess hefur Jóhann Smári verið
störfum hlaðinn. Undirbúningurinn
hefur því verið öðruvísi en félagarnir
ætluðu en að sögn Jóhanns Smára
hafa þeir skipst reglulega á heim-
sóknum í vetur og verða því klárir í
slaginn á þriðjudagskvöldið. Á því
leiki enginn vafí.
Að loknu
framhaldsnámi
við Royal College
og Royal Aca-
demy of Music á
Englandi bauðst
Jóhanni Smára
samningur hjá
Óperustúdíói
Kölnaróperunnar
og eftir tveggja
mánaða veru þar
fékk hann fastráðningu við óperuna
sjálfa, þar sem hann starfar í dag.
Við Kölnaróperuna hefur Jóhann
Smári sungið fjórtán hlutverk, þar á
meðal Don Alfonso í Cosi fan tutte,
Antonio í Brúðkaupi Fígarós, Krusina
í Seldu brúðinni og Kónginn í Aidu.
Aida á tölvuöld
Síðastnefnda sýningin
hefur verið feikilega um-
deild enda allsérstæð -
óperan er látin gerast í
tölvuheimi framtíðarinnar,
árið 3000. „Leikstjórinn er
mjög framúrstefnulegur og
áhorfendur hafa látið van-
þóknun sína óspart í ljós.
Minnstu munaði til að
mynda að við kæmumst
ekki í gegnum frumsýning-
una. Skyldi kannski engan
undra, mörg hlutverkin
fara hreinlega i vaskinn,
þar sem við erum látin
syngja baksviðs í gegnum
myndavél. Flestir söngvar-
arnir eru því jafnóánægðir
og áhorfendur, þótt sumum
gangrýnendum hafi líkað
sýningin."
Síðasta frumsýningin
hjá Jóhanni Smára var
ástralska barnaóperan Sid
the Snake Who Wanted to
Sing. Segir söngvarinn
hana hafa gengið ákaflega
vel og uppselt sé á allar
sýningar þessa leikárs.
„Börnin eru svo hrifin að
þau bíða eftir okkur eftir
sýningar til að fá eigin-
handaráritanir. Við erum eiginlega
meira eins og rokkstjörnur en óperu-
söngvarar. Sonur minn, þriggja ára,
kom á frumsýninguna og var virki-
lega stoltur af pabba sínum. Kannski
engin furða þar sem ég leik sterka
manninn í sirkusnum sem beygir
stálstangir og gerir ýmsar kúnstir.
Jóhann Smári hefur í mörg horn
að líta í Köln - kemur til með að
taka þátt í 110 sýningum á þessu
ári. Samningur hans fyrir næsta
leikár kveður hins vegar á um að
hann fái meira frelsi til að syngja
annars staðar. Jafnvel á íslandi?
„Já, svo framarlega sem það býðst,
kemur vel til greina að syngja meira
hér heima á næstunni. Það er alltaf
jafn gaman að koma heim og hitta
vini og kunningja."
Flugsæti til
Benidorm
í maí og júní
frákr.24a1 32
Heimsferðir bjóða nú 30 sæti á
sértilboði til Alicante/Benidorm í
maí og júní á einstaklega hagstæðum
kjörum. Beint dagflug í sólina alla miðvikudaga í
sumar og þú getur valið um að kaupa bara flugsæti
eða notið sérkjara með sérstaklega hagstæðum
bílaleigusamningum okkar.
Verð kr. 24.142 Verð kr. 26.960
Per. mann m.v. hjón með 2 börn með M.v. fullorðinn, skattar innifaldir.
sköttum.
Gildir í brottfarirn
28. maí, 11. júní, 18.
25. júní, 2. júlí
Austurstræti 17,2. hæö • Sími 562 4600
Aðeins 30 sati
l á sértilbodi
Jóhann Smári
Sævarsson