Morgunblaðið - 17.09.1997, Qupperneq 16

16 MIÐVIKUDAGUR 17. SEPTEMBER 1997
ÞINGKOSIUINGARNAR I NOREGI
MORGUNBLAÐIÐ
Margt gæti orðið mið-
flokkunum að fótakefli
Ósló. Morgunblaðið.
Kjell Magne Bondevik, forsætisráðherraefni
Kristilega þjóðarflokksins í Noregi, fær nú
líklega það verkefni að mynda nýja ríkis-
stjórn eftir spennandi kosningar á mánu-
dag. Margt gæti þó orðið honum að fóta-
kefli. Fréttaskýrendur spá því að Bondevik
verði ekki lengi við völd og sjá teikn um
glundroða í norskum stjómmálum og tíð
stjómarskipti næstu fjögur árin.
Reuter
KJELL Magne Bondevik, leiðtogi Kristilega þjóðarflokksins,
hafði ástæðu til að fagna þegar tölurnar fóru að berast. Lík-
legt er, að hann fái tækifæri til að mynda stjórn miðflokkanna.
THORBJÖRN Jagland forsætisráðherra umkringdur frétta-
mönnum á kjördag. Hann ætlar að segja af sér 13. október.
THORBJ0RN Jagland, for-
sætisráðherra Noregs,
sagði í sjónvarpsumræð-
um leiðtoga norsku
flokkanna eftir kosningarnar að
stjórn Verkamannaflokksins myndi
biðjast lausnar eftir að hafa lagt
fram fjárlagafrumvarp 13. október.
„Við ætlum fyrst að leggja fram
traust fjárlagafrumvarp og síðan
fer ég á fund konungsins," sagði
hann.
Jagland hafði sagt fyrir kosning-
arnar að stjórn Verkamannaflokks-
ins myndi segja af sér ef flokkurinn
fengi ekki sama fylgi og í kosning-
unum árið 1993, eða 36,9%. Sam-
kvæmt síðustu tölum í gærmorgun
var fylgi flokksins aðeins 35,2%.
Sami meirihluti
á þinginu
Miðflokkurinn, Sósíalíski vinst-
riflokkurinn og Hægri flokkurinn
töpuðu mestu fylgi en Framfara-
flokkurinn og Kristilegi þjóðar-
flokkurinn eru sigurvegarar kosn-
inganna. Pólitísku blokkirnar á
þinginu eru þó þær sömu og áður
og Verkamannaflokkurinn, Sósíal-
íski vinstriflokkurinn og Miðflokk-
urinn hafa þar enn meirihluta.
Leiðtogar miðflokkanna þriggja
sögðust ætla að freista þess að
mynda nýja stjóm en líklegt þykir
að stjórnarmyndunin reynist erfið
og taki margar vikur. „Möguleik-
amir em meiri nú en fyrir kosning-
amar en við þurfum þó að ljúka
samningaviðræðunum fyrst,“ sagði
Kjell Magne Bondevik og vildi að-
eins segja að flokkamir myndu
kanna hvort þeir gætu myndað
stjóm. Anne Enger Lahnstein, leið-
togi Miðflokksins, tók í sama streng
og kvaðst vilja láta á það reyna
hvort flokkarnir gætu jafnað ágrein-
ing sinn í hinum ýmsu málum.
Ummæli og svipbrigði Lars
Sponheims, leiðtoga Fijálslynda
flokksins, í sjónvarpsumræðunum
bentu þó til þess að erfitt yrði að
sætta sjónarmið flokkanna. Hann
vildi ekki svara spurningum um
hvort kosningaósigur Miðflokksins
yrði til þess að erfiðara reyndist
að koma á sáttum milli fiokkanna.
Sponheim var þungur á brún
þótt þingmönnum flokksins hefði
fjölgað úr einum í sex. „Hvað með
Hægri flokkinn sem segist ætla að
knésetja stjórn miðflokkanna um
leið og hún kemst til valda?“ sagði
hann. „Ég tel að fleiri flokkar verði
að setjast niður í rósemd og endur-
skoða afstöðu sína.“
Litlar líkur á
langlífri sfjórn
Ekki var ákveðið í gær hvenær
viðræðurnar hefjast, enda eiga
stjórnir flokkanna eftir að ræða
stöðuna eftir kosningarnar. Til að
mynda kemur miðstjórn Kristilega
þjóðarflokksins ekki saman fyrr en
í dag. Þegar þreifingarnar hefjast
fyrir alvöru er búist við að byggt
verði á sameiginlegri yfirlýsingu
sem miðflokkarnir lögðu fram 20.
maí, en andstæðingar þeirra sögðu
að með henni hefði mörgum ágrein-
ingsmálum þeirra aðeins verið sóp-
að undir teppi.
Líkurnar á að stjórn
miðflokkanna verði
langlíf eru ekki taldar
miklar. Fréttaskýrendur
segja að því loðnari sem
stjórnarsáttmálinn verði
þeim mun meiri líkur verði á að
stjómin haldi velli.
Á öndverðum meiði
við meirihlutann
Flokkarnir þrír eru á öndverðum
meiði við meirihlutann á þinginu í
mörgum málum. Þeir eru allir and-
vígir aðild Noregs að Schengen-
vegabréfasamkomulaginu, sem
nýtur þó stuðnings meirihlutans á
þinginu. Flokkarnir þrír eru sam-
mála um að draga beri úr olíu-
vinnslunni í Noregi en ekki er meiri-
hluti fyrir því á þinginu. Þeir eru
andvígir því að reist verði nýtt
gasorkuver en meirihluti þingsins
styður þau áform og svona mætti
lengi telja.
Flest bendir því til
þess að takist miðflokk-
unum að mynda stjórn
fái hún lítinn „vinnu-
frið“ og verði veikasta
ríkisstjórn Noregs í
langan tíma. Oeining er meðal
flokkanna í Evrópumálunum og
Miðflokkurinn, undir forystu „nei-
drottningarinnar" Anne Enger
Lahnstein, er enn andvígur aðild
Noregs að Evrópska Efnahags-
svæðinu. Flokkana greinir einnig
á um hvort skerða eigi rétt Norð-
manna til sjúkradagpeninga en lík-
legt þykir að Kristilegi þjóðar-
flokkurinn og Fijálslyndi flokkur-
inn gefi eftir og fallist á að dag-
peningakerfinu verði ekki breytt
eins og Miðflokkurinn vill.
Hægri flokkurinn
í sljórn?
Miðflokkamir verða með um 42
þingmenn af 165 en
Verkamannaflokkurinn
65. Bondevik kvaðst
ætla að freista þess að
tryggja stuðning þing-
manna úr öðrum flokk-
um við stefnu stjórnar-
innar í einstökum málum og fregn-
ir hermdu að hann myndi jafnvel
reyna að jafna ágreininginn við
Hægri flokkinn til að mynda stjórn
fjögurra flokka. Slík samsteypu-
stjórn var við völd í Noregi í nokk-
ur ár á síðasta áratug.
Norsk dagblöð sögðu í gær að
Thorbjorn Jagland hefði fallið á
eigin bragði og gæti sjálfum sér
um kennt hvernig fór í kosningun-
um. Flest dagblaðanna sögðu að
forsætisráðherrann hefði tekið
mikla áhættu í kosningabaráttunni
— og tapað. Önnur dagblöð for-
dæmdu þá yfirlýsingu Jans Peters-
ens, leiðtoga Hægri flokksins, að
hann myndi reyna að knésetja
stjórn miðflokkanna um leið og hún
kæmist til valda.
Tilkomulítil frammistaða
Jaglands
Steinar Hansson, ritstjóri Arbeid-
erbladet sagði í forystugrein að Jag-
land hefði hrasað á lokasprettinum
og taldi að Verkamannaflokkurinn
hefði tapað tæpum tveimur pró-
sentustigum í kosningunum vegna
„tilkomulítillar frammistöðu" for-
sætisráðherrans í sjónvarpskapp-
ræ'ðum leiðtoganna á föstudags-
kvöld. Arbeiderbladet taldi að stjórn
borgaralegu flokkanna yrði ekki
langlíf. „Lokaniðurstaðan gæti bæði
reynst miðflokkastjórn og stjóm
með Hægri flokknum, en án Mið-
flokksins — og að lokum gæti
Verkamannaflokkurinn komist aft-
ur til valda, með stuðningi Mið-
flokksins," skrifaði Hansen.
Dagbladet sagði að Jagland
hefði tekið mikla áhættu og tapað.
Baráttuaðferð forsætisráðherrans
hefði bmgðist og Carl I. Hagen,
leiðtogi Framfaraflokksins, sem jók
fylgi sitt úr 6,3% í 15,3%, hefði
borið sigurorð af forsætisráðherr-
anum í viðureign þeirra um heil-
brigðismál og málefni aldraðra.
Stórslys fyrir
Miðflokkinn
Dagbladet sagði að Kristilegi
þjóðarflokkurinn, sem jók fylgi sitt
úr 7,9% í 13,7%, hefði staðið sig
„meistaralega" í baráttunni um
atkvæði miðjumanna. „Fyrir Mið-
flokkinn eru kosningarnar stórslys.
Flokknum tókst ekki að marka sér
sérstöðu með áþreifanlegum mál-
um og beið því ósigur.“
Verdens Gang sagði að Jagland
hefði getað haldið embætti sínu ef
hann hefði ekki lýst því yfír að
hann myndi segja af sér ef Verka-
mannaflokkurinn héldi ekki fylgi
sínu. Blaðið benti á að flokkurinn
tapaði aðeins tveimur þingsætum
og staða hans á þinginu breyttist
lítið í kosningunum.
Blaðið sagði að ósigur Mið-
flokksins ætti að auðvelda Bonde-
vik að knýja flokkinn til að falla
frá þeirri stefnu sem Lahnstein
hefur mótað. „Ef Miðflokkurinn
stendur við kosningaloforð Anne
Enger Lahnstein verður miðflokka-
stjórnin pólitískt geitungabú og
algjörlega óviðunandi fyrir yfir-
gnæfandi meirihluta þingsins."
Sakaður um valdhroka
Dagens Næringsliv sagði að
kjósendur hefðu ekki látið hræða
sig og Verkamannaflokkurinn hefði
þurft á þessari niðurstöðu að halda.
Blaðið sagði að Verkamannaflokk-
urinn hefði sýnt „skelfilegan vald-
hroka“ síðustu árin.
„Menn óttast að „borg-
aralegu“ flokkarnir valdi
svo miklu umróti að Jag-
land komist aftur til
valda. Það myndi ekki
bæta stöðuna.“
Blaðið gagnrýndi einnig afstöðu
leiðtoga Hægri flokksins til hugs-
anlegrar stjórnar miðflokkanna.
„Það að Jan Peterson stæði við orð
sín og felldi borgaralega stjórn
væri svo vitlaust að við treystum
okkur ekki til að trúa honum.“
Líklegt að
stjórnar-
myndunin taki
margar vikur
Forsætisráð-
herrann tók
mikla áhættu
og tapaði
ÚRSLIT
pflnn *
Bráðabirgðatötur þegar 97,5%> atkvæðanna höfðu verið ta/in
jpgpp Flokkar Atkvæði Þingsæti
Verkamanna- flokkurinn 35,2% (-1,8%) 65 (-2)
ffM Framfara- ■M flokkurinn 15,3% (+9,0%) 25 (+15)
Hægri Y flokkurinn 14,3% (-2,7%) 23 (-5)
Æjh Kristilegi 13,7% vffr þjóðarfiokkurinn (+5,8%) 25 (+12)
Miðflokkurinn 8,0% (-8,8%) 11 (-21)
-J Sósíalíski ./-/ |r vinstriflokkurinn 6,0% (-1,9%) 9 (-4)
lA Frjálslyndi flokkurinn 4,4% (+0,8%) 6 (+5)
)íf7l Rauða kosninga- bandalagið 1,6% (+0,6%) 0 (-1)
REUTERS > o ZL 1,6% (-0,9%) 1 (+1)
Hval-
fangari
áþing
HVALFANGARINN Steinar
Bastesen var kjörinn á norska
þingið í kosningunum á
mánudag og hann sagði í gær
að fyrsta verkefni sitt yrði að
knýja fram breytingar innan
sjávarútvegsnefndar þings-
ins.
Bastes-
en var í
framboði
fyrir smá-
flokk í
Nordland
sem fékk
6,9 prósent
atkvæð-
anna í fylk-
inu og allt
að 38% í
einstökum
sveitarfé-
lögum. „Þetta er alveg ótrú-
legt! Ég hlakka til þessa verk-
efnis og er þakklátur öllum
þeim sem studdu mig,“ sagði
nýi þingmaðurinn í viðtali við
Aftenposten.
„Það verður að koma sjáv-
arútvegsnefndinni í rétt horf
að nýju. Þingið þarf að taka
meira tillit til héraðanna og
sjávarútvegsins,“ bætti Bast-
esen við og kvaðst strax ætla
að hefja baráttu gegn því að
síldarbræðslu í Vadso yrði
lokað.
Tvöföld ástæða
til að fagna
Bastesen vaknaði snemma
í gærmorgun eftir kosninga-
vöku sem breyttist í sigurhá-
tíð um nóttina. Aftenposten
færði honum þær fréttir að
stjórnvöld í Bandaríkjunum
myndu fallast á hrefnuveiðar
Norðmanna. „Það er frábært
að Bandaríkjamenn skuli hafa
vent kvæði sínu í kross, en
þetta er það eina rétta,“ sagði
Bastesen, sem hefur verið
talsmaður norskra hvalveiði-
manna í mörg ár.
Bastesen er enginn ný-
græðingur í stjómmálunum.
Hann var bæjarfulltrúi Hægri
flokksins í Bronnoy á árunum
1971-91 og var einnig á fram-
boðslista flokksins í þingkosn-
ingunum 1977.
Steinar
Bastesen