Morgunblaðið - 04.07.1998, Blaðsíða 38

38 LAUGARDAGUR 4. JÚLÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
FRÁ vígslu Skógakirkju, Þórður Tómasson fyrir miðju.
■ ■
LEGSTEINN Gíslrúnar
Sigurbergsdóttur.
Ljósmynd/Snorri Snorrason
Systrastapi.
Kirkjubæjar-
klaustursbréf
Fjarðarárgljúfur.
I
ÞAÐ er sunnudaginn 14. júní að
við hjónin höldum austur að Skóg-
um undir Eyjafjöllum. Þar er okk-
ur boðið að vera viðstödd vígslu
Skógarkirkju. Ég á nokkrar rætur
í Skógum, því þaðan var langamma
mín, Guðrún Sveinsdóttir Isleifs-
sonar. Hún var móðir Sveins Jóns-
sonar afa míns. Vígsluhátíðin tókst
hið besta. Karl biskup Sigurbjöms-
son vígði kirkjuna, en síðan var
efnt til samsætis í „Fossbúanum"
'r og þar margar ræður fluttar. I
ræðum manna kom fram, að efnið í
kirkjuna er m.a. úr 16 gömlum
kirkjum, sem höfðu verið rifnar
eða aflagðar, en tekist að bjarga
mörgu nýtilegu úr. Þórður safn-
vörður Tómasson átti sér þann
draum, að aftur risi kirkja að Skóg-
um. Fáir menn sjá drauma sína
rætast, en nú hefur draumur Þórð-
ar rætst. Var hann hylltur í sam-
sætinu og honum þökkuð forysta í
máli þessu og það að verðleikum.
Ég hefi veitt því athygli í tíðum
heimsóknum mínum að Skógum,
að það er tvennt, sem erlendum
ferðamönnum finnst merkilegast
að Skógum. Annað er Skógafoss,
hitt Þórður Tómasson. Þegar Þórð-
ur tekur að leika á orgelið og syng-
ur með, þá ljóma andlit ferðamann-
anna. Við Skógafoss verða þeir aft-
ur á móti orðlausir, að sjá svo mik-
ið og tært vatnsmagn falla fram af
fossbrúninni í allri þeirri vatns-
nauð, sem ríkir í heiminum. Þeir
aka hljóðir frá Skógum, í minningu
þeirra stendur eftir tvennt: Tær-
leiki vatns og hreinleiki sálar.
II
Við stöndum upp frá veisluborð-
inu að Skógum og höldum austur
að Kirkjubæjarklaustri, þar sem
við eigum tryggt gisirými næstu
««*rætur. Veður er hið fegursta,
glampandi sólskin, allir jöklar ský-
lausir. Skömmu áður en við komum
að Klaustri verður okkur starsýnt
á bæ einn, þar sem rekin er glæsi-
leg bændagisting. Heitir þar að
Hunkubökkum. Þaðan var ættaður
Samúel Jónsson trésmíðameistari
(1864-1937), faðir Guðjóns húsa-
meistara ríkisins (1887-1950).
Samúel var kvæntur afasystur
minni, Margréti Jónsdóttur. Samú-
el var maður lágvaxinn en knárri
miklu en þeir sem stóðu röskar
þrjár álnir. Ég minnist þess að
hafa lesið í Lesbók Morgunblaðs-
ins fyrir margt löngu frásögn um
Samúel, þá er hann var ungur mað-
ur að Hunkubökkum. Vetur einn
verður kona ein austur í Öræfum
sjúk og þurfti að koma til hennar
meðölum og lá líf við. Samúel legg-
ur af stað með lyfin, en er hann
JÞ kemur að Skeiðará rennur hún
*
Utsýni úr Meðalland-
inu er óviðjafnanlegt,
segir Leifur Sveinsson.
Jöklar á báðar hendur,
Mýrdalsjökull í vestri,
en Vatnajökull í austri.
milli skara og virtist ófært með öllu
að komast þar yfir. Samúel lét það
þó ekki aftra sér, tók langt tilhlaup
og stökk milli skara. Lyfin komust
því til hinnar sjúku konu í Öræfun-
um og hlaut hún bata. I Lesbókar-
greininni eru borin saman stökk
Skarphéðins Njálssonar við Mark-
arfljót, er hann drap Þráin, og ferð
Samúels með lyfin. Verður hver að
meta fyrir sig, hvort afrekið var
meira.
III
Þann 1. júlí 1934 var brúin yfir
Markarfljót vígð. Þá opnaðist leiðin
austur að Kirkjubæjarklaustri fyr-
ir fólksbíla, en áður hafði Brandur
Stefánsson í Litla-Hvammi brotist
yfir fljótið og átt bíl allt frá 1927.
Ekið hafði verið yfir brúna frá nóv-
ember 1933. Semur því faðir minn
við Steindór Einarsson bílakóng,
að hann leigi sér bifreið til ferðar
austur í Skaftafellssýslu. Bílstjóri
hér Sigurjón og var úr Mýrdaln-
um. Bíllinn líklegast Chevrolet.
Hófst ferðin í miðjum júlí 1935.
Fyrst var gist í Vík, en síðan haldið
að Klaustri og gist hjá Lárusi
Helgasyni bónda. I fórinni var fað-
ir minn, Sveinn Magnús Sveinsson
forstjóri, við bræður þrír, Sveinn
Kjartan, Haraldur og greinarhöf-
undur. Enn fremur móðursystir
okkar bræðra Guðrún Haralz, og
bróðursonur föður okkar, Sveinn
Arsælsson frá Vestmannaeyjum.
Þetta var í fyrsta sinni, sem ég
kom að Klaustri. Þó að ég væri að-
eins nýorðinn 8 ára er þessi fór
mér enn fersk í minni. Prestur var
þá á Klaustri sr. Óskar Þorláksson,
en við urðum síðar á ævinni sam-
starfsmenn í Dómkirkjunni, hann
dómkirkjuprestur, en ég sóknar-
nefndarformaður. Ræddum við þá
stundum um þessa ferð og innti ég
sr. Óskar eftir því, hvort hann
myndi nokkuð eftir okkur bræðr-
um þar eystra. „Jú, ég man eftir
ykkur, því þið voruð alltaf að met-
ast.“ Ég svara: „Þetta stendur
heima, þetta hafa verið við bræð-
ur.“ Hámark ferðarinnar 1935 var,
þegar lagt var á Skeiðarársand
austur í Óræfi, en frá þeirri ferð
hefi ég bæði greint í Eiðfaxa, 9. tbl.
1984 og í Lesbók Morgunblaðsins,
15. febrúar 1997.
IV
Næsta ferð mín austur að
Klaustri var gagnfræðaferð vorið
1942, en ég hafði þá útskrifast
gagnfræðingur frá Gagnfræða-
skóla Reykvíkinga. Fararstjóri var
sr. Knútur Arngrímsson sögu- og
landafræðikennari okkar. Hótel
mun þá hafa verið reist á Klaustri
árið 1939, en ekki gistum við þar,
heldur lágum í tjöldum. Þetta var
ánægjuleg ferð, mikil gleði í mönn-
um eftir þennan áfanga á mennta-
brautinni, enda sumir lagt hart að
sér. Systrastapi stendur ofarlega í
minningunni úr þessari ferð, því þá
hefi ég líklegast komist upp á
stapann, en þá verður að feta sig
upp eftir keðju síðasta spölinn.
A.m.k. núna 56 árum síðar treysti
ég mér ekki upp á stapann.
V
En nú er enn haldið að Klaustri
og fyrirhugað að skoða Meðalland-
ið, en þangað höfðum við aldrei
komið. A leið okkar um Meðalland-
ið komum við að Langholtskirkju,
litum inn í kirkjuna og skoðuðum
kirkjugarðinn. Varð mér þar star-
sýnt á legstein einn veglegan, en á
hann var letrað: Gíslrún Sigur-
bergsdóttir, fædd 1887, dáin 1913.
„Hlaut verðlaun Carnegies fyrir
hetjudáð." Á bókasafninu á
Klaustri fékk ég upplýsingar um
konu þessa, sem reyndist vera
móðir Sigurbjarnar Einarssonar
biskups. I bók Sigurðar A. Magn-
ússonar: „Sigurbjöm biskup, ævi
og stari,“ er út kom hjá Setbergi,
Reykjavík, 1988, er skýrt frá þeim
harmleik, er lá að baki verðlaunum
þessum. Eldur varð laus á heimili
þeirra hjóna Einars Sigurfinnsson-
ar og Gíslrúnar Sigurbergsdóttur
að Efri-Steinsmýri í Meðallandi á
öðrum degi jóla 1912. Tveir dreng-
ir þeirra hjóna, Sigurbjörn 1 '/2 árs
og Sigurfinnur 3ja vikna voru í
bráðri lífshættu. Einar bjargaði
Sigurbirni, en Gíslrún Sigurfinni.
Hlaut hún svo mikil bmnasár, að
hún lést á nýársdag 1913. Með liðs-
styrk Sigurbjarnar Á. Gíslasonar
sótti Einar um styrk úr Carnegie-
sjóðnum, sem veitti verðlaun:
„Þeim, sem hugrekki sýna,“ til
uppeldis drengjunum sínum, þar
eð móðirin hafði með hugrekki sínu
og snarræði forðað öðrum drengn-
um frá fjörtjóni. Að fengnum vott-
orðum og alls kyns öðmm skilríkj-
um féllst sjóðsstjómin á að veita
Einari árlegan 200 króna styrk í
fimm ár: „sökum hugprúðrar fram-
göngu móðurinnar, sem olli dauða
hennar."
VI
í nágrenni Klausturs er margt
að skoða svo sem: Systrastapi,
Kirkjugólfið, Fjarðarárgljúfur,
Tröllshylur, Foss á Síðu og Dverg-
hamrar. Gott er að hafa með í för
Árbók Ferðafélags Islands frá
1983, er fjallar um V-Skaftafells-
sýslu austan Skaftár og Kúða-
fljóts, svo og „Vestur-Skaftafells-
sýsla og íbúar hennar,“ sem sr.
Björn 0. Björnsson bjó undir
prentun og gaf út árið 1930,
Reykjavík, Isafoldarprentsmiðja.
Bókasafn er gott á Klaustri, svo
þar má leita fróðleiks, ef menn
hafa gleymt heimavinnunni sinni
áður en lagt var af stað. Útsýni úr
Meðallandinu er óviðjafnanlegt.
Jöklar á báðar hendur, Mýrdals-
jökull í vestri, en Vatnajökull í
austri. Mánudaginn 15. júní var
einmitt glaðasólskin um morgun-
inn og að heita skýlaust. Ég tók
mynd af Mýrdalsjökli í vestur, er
við vorum stödd hjá Melhól. Þar
bjó einn magnaðasti sögumaður
allra tíma, Gísli á Melhól. Lýk ég
hér bréfkorni þessu með einni
sögu af Gísla: Vilhjálmur Bjarna-
son frá Herjólfsstöðum í Álftaveri,
annar af stofnendum Kassagerðar
Reykjavíkur kemur í heimsókn til
Gísla: „Megum við ekki renna fyrir
sjóbirting í fljótinu, Gísli minn,“
segir Vilhjálmur: „Nei,“ segir
Gísli, „strákarnir mínir leggja net-
stubb í fljótið á meðan við fáum
okkur kaffi og brennivín." „Ha, átt
þú brennivín, Gísli.“ „Nei, nei, en
ég veit, að þú átt alltaf brennivín."
VII
Ferðalok
Þriggja daga dvöl á Hótel Eddu
á Kirkjubæjarklaustri er lokið.
Frábært hótel með rúmgóðum her-
bergjum, ágætum mat og vinalegri
þjónustu. Heim er haldið „öfugan
hringveg" um Hornafjörð, Djúpa-
vog, Breiðdalsvík, Egilsstaði og
komið til Akureyrar 18. júní.
P.S. Að lokum ábending til Nátt-
úruverndarráðs: „Er ekki rétt að
girða af Kirkjugólfið og Hildishaug
hjá Klaustri? Lambaspörð og nátt-
úruvætti eiga ekki saman.“
Höfundur er lögfræðingur og býr
ýmist (Reykjavík eða á Akureyri.