Morgunblaðið - 04.07.1998, Blaðsíða 31

MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 4. JÚLÍ 1998 31
FNT
asÉÉlí
Reuter
tn forsætisráðherra Pakistans, kveðj-
: Boston fyrr á þessu ári. Vigdís Finn-
tisráðherra Póllands, fylgjast með.
Og
törf
ætti samtakanna og tók Malcolm
Frasier, fyrrum forsætisráðherra
Astralíu, við af honum.
Vigdís segir að nú sé svo komið að
þær konurnar séu orðnar að tengilið
Inter-Action við Harvard-háskóla,
sem sé glæsilegt. „Það ornar kven-
hjartanu. Þeii’ tóku okkur eins og
stórhöfðingjum enda miklir öndveg-
ismenn. Þeir eru aftur á móti
óheppnir með það að þeir settu sam-
tökunum þá reglu í upphafi, 'að ein-
ungis einn frá hverju landi gæti tekið
þátt. Nú til dags eldast menn svo vel
að fulltrúi Bretlands er Callaghan lá-
varður, svo dæmi sé nefnt. Það eru
yfirleitt tvær eða fleiri kynslóðir for-
sætisráðherra, sem ekki komast að í
bili. Ég tel líklegt að þeir muni
breyta reglunum. Við erum ekki með
slíkar reglur heldur erum fegnar
hverri konu sem fer í forsætisráð-
herrastól," segir Vigdís.
Aðspurð segist hún ekki geta
gi’eint mun á áherslum þeirra og
karlanna. „Þeir karlarnir hafa eytt
miklum tíma á síðustu árum í að búa
til sk. ábyrgðarsáttmála, eða
„Charter of Responsibility, sem er
sniðinn til að standa til hliðar við
mannréttindasáttmálann. A því sviði
má segja að þeir séu að vinna að
sömu málum og konur. Þeir kalla á
ábyrgð andspænis samfélaginu.
Mannréttindi fyrst og fremst en
einnig ábyi’gð. Spurningunni hvort
ég eigi að gæta bróður míns er svar-
að játandi. Öðruvísi næst
ekki árangur, öðruvísi
verða endalausir árekstr-
ar. Þetta eru fullorðnir
menn með geysilega
reynslu og þekkingu- og
það var unun að hlusta
eru með mjög lík
Aukin um-
ræða um leið-
togastörf
a þá. Þeir
áhugamál og
metnað og konur. Það er að segja
áherslu á ábyrgð, frið, mannúð og
að reyna að komast að samkomu-
lagi. Lýðræði er að gera samkomu-
lag um að þannig sé málum hagað.
Það er margt líkt með skyldum."
Liswood segir áherslumuninn
kannski ekki liggja í gmndvallarat-
riðum heldur hvernig menn nálgist
vandamálin. Tekur hún dæmi af Ma-
deleine Albright er oft gangi öðruvísi
til verks en karl í svipaðri stöðu. Þá
sé hugsanlega annað einkenni að í
efnahagsmálum hugsi konur gjarnan
einnig út frá áhrifum aðgerða á
smæstu efnahagslegu einingu samfé-
lagsins, fjölskylduna. Þær velti ekki
einungis fyrir sér hinum stórum
stærðum heldur áhrifum á fólk.
Þegar Vigdís er spurð hvernig
samtökin geti náð til kvenna segir
hún að það sé fyrst og fremst með
því að konurnar séu sýnilegar. „Við
vitum að ef einhver veit af okkur þá
er það þeim geysilegur styrkur. Ég
segi oft að það nægi mér að konur í
Afríku, sem búa við kúgun, viti af
mér og að ég hugsi til þeirra. Þær
dreifa því síðan svo langt sem þær ná
til annarra kvenna. Ég hugsi til
þeirra og sé að reyna að vinna að
þeirra hag.
I framtíðinni sé ég fyrir mér að
það verði talið sjálfsagt, við háskóla
almennt, að hafa þessa námsgrein
innan stjórnmálafræðinnar og einnig
innan lögfræðinnar. Og um leið og
það verður sjálfsagt sem námsgi'ein
þá fer viðfangsefnið að verða sýni-
legra. Núorðið er talið sjálfsagt að
tala um leiðtogastörf sem slík. Það
eru ótal bækur að spretta fram þar
sem sérfræðingar skrifa um leiðtoga,
leiðtogahæfileika, leiðtogagetu og
framkvæmdamátt leiðtoga. Það er
efni sem skrifað hefur verið um í æ
ríkara mæli á síðustu 10-15 árum.
Það líður ekki á löngu þar til að kon-
ur fara að koma þar mjög við sögu.
Þegar þær hafa lært sérstaklega til
verka fara þær að treysta sjálfum
sér. Þar vill Harvard gegna forystu-
hlutverki og það er glæsilegt að það
skuli vera Harvard því að hann er
virtur háskóli um allan heim.
En getur sú staðreynd að ekki er
lögð áhersla á kvenréttindi sem slík
af hálfu ráðsins leitt til andstöðu
meðal hópa kvenna að mati Vigdísar?
„Þvert á móti, það eru aðrar konur
sem setja kvennabaráttuna á oddinn.
Það er skýrt á öllu okkar fasi og
framgöngu að við erum ekki í
„kvennabaráttu" heldur stöndum við
hlið karla til að tala um sömu mál og
þeir. Ég held að það sé mjög rétt af-
staða. Ég myndi ekki vilja vera að
þessu annars. Ég er það sannfærð
um að það er fyrst og fremst vinátta
karla sem vinnur þann framgang
sem konur vilja en þeim er ekki al-
veg ljóst ennþá hvemig þeir eiga að
fara að því.“
Mikill munur er á aðstöðu kvenna
eftir heimshlutum og menningar-
svæðum. Vigdís segir að allir hafi
gi’íðarlegar áhyggjur af menningar-
múrum er haidi konum niðri og séu
ekkert annað en fordómar. „Konan
gefur mannverunni líf og verndar
hið unga líf. Það er ótrúlegt að það
skuli hafa þróast að gera konur að
óæðri verum. Það er mikið til um-
ræðu að reyna að dreifa þekkingu,
því það er þekking sem brýtur niður
fordóma."
Hún segir að í fyrstu sé mikilvægt
að gera konur sýnilegri í leiðtoga-
störfum þar sem fréttum er dreift og
þær komast til skila.
I viðtölum við konur úr ráðinu, er
birtust í bandarískum blöðum í
tengslum við fundinn í Boston, kem-
ur ítrekað fram sú skoðun að konur í
leiðtogastörfum séu dæmdar og
metnar á öðrum grundvelli en karlar.
Vigdís segir það vilja loða við að kon-
um sé ekki fyrirgefið allt líkt og körl-
um. „Það er grunnt á því að segja
sem svo: ,já, hún er kona“ en ekki:
,jú, hann tók vitlausa ákvörðun".
Karlar eru ekkert fullkomnir frekar
en kvenfólk. Það er staðreynd. Þetta
er hins vegar svo rótgróið í huga
fólks að það tekur langan
tíma að uppræta það.
Stundum þarf að setja
niður útsæði á nýjum stað
til að uppræta arfann í
gamla kálgarðinum. Sam-
tökin eru að uppræta fordóma með
því að tala ekki aðeins um ástand
kvenna heldur ástand heimsins rétt
eins og karlar, en undir umræðuna
um ástand heimsins fellur auðvitað
bág staða kvenna víða á byggðu bóli.
Við ræðum fjármál og heimsmál án
þess kannski að finna lausnir frekar
en karlai’. En málin eru þó rædd og
við dreifum sjónarmiðum okkar
áfram í samtölum og ég verð vör við
að við erum virtar. Við höfum þegar
eignast virðingu þeirra sem hugleiða
þessi mál.“
Viðamikil sýning Smithsonian á 1.000 ára afmæli fundar Ameríku
Morgunblaðið/Jim Smart
SIGURGEIR Steingrímsson aðstoðarforstöðumaður Stofnunar Árna Magnússonar, Dr. William W. Pitzhugh
forstöðumaður heimskautastofnunarinnar við Smithsonian og Lilja Árnadóttir deildarstjóri hjá Þjóðminjasafni
Islands. Sigurgeir og Lilja eru fulltrúar menntamálaráðuneytisins í fimmtán manna hópi sérfræðinga sem kemur
að undirbúningi sýningar Smithsonian stofnunarinnar í Washington D.C.
Þörf á að fræða almenn-
ing um víkingana
í tilefni af þúsund ára afmæli landafundanna
árið 2000 mun Smithsonian-stofnunin í
Bandaríkjunum halda viðamikla sýningu
sem tileinkuð verður upphafí og sögu
vesturferða norrænna manna. Arna Schram
ræddi m.a. við Dr. William W. Fitzhugh
yfirmann hjá Smithsonian.
UNDIRBÚNINGUR að fyrir-
hugaðri sýningu Smithsoni-
an-stofnunarinnar um landa-
fundi víkinganna hefur nú
staðið yfir í rúmt ár, að sögn Dr. Willi-
ams W. Fitzhugh forstöðumanns
heimskautastofnunarinnar við Smith-
sonian. Stefnt er að því að opna sýn-
inguna í Náttúrufræðisafninu í Was-
hington D.C. hinn 15. apríl árið 2000,
en þar mun hún standa í nokkra mán-
uði eða út desember. Síðan er ætlunin
að flytja sýninguna í tvö eða þrjú ár á
milli nokkuiTa staða í Norður-Amer-
íku.
Upphaf verkefnisins, segir Fitz-
hugh, má rekja til þess að fulltrúar
norrænu sendiráðanna í Norður-Am-
eríku fóru þess á leit við hina þekktu
Smithsonian-stofnun í Bandaríkjunum
fyrir nær einu og hálfu ári að safnið
stæði fyrir sýningu um sögu víking-
anna í tengslum við landafundahátíð-
ina í Vesturheimi árið 2000. Fulltrúar
Smithsonian tóku vel í hugmyndina,
að sögn Fitzhugh, og hafa þeir þróað
hana enn frekar undanfarið ár í sam-
ráði við hóp sérfræðinga frá Banda-
ríkjunum, Kanada, Norðurlöndunum
og Skotlandi.
Saman mynda þessir sérfræðingar
og fulltrúar stjórnvalda í hverju landi
fyrir sig fimmtán manna undirbún-
ingshóp sem vinnur að skipulagningu
sýningarinnar. Hver aðili í nefndinni
heldur tengslum við safnverði og aðra
sérfræðinga í sínu heimalandi og sér
um söfnun gagna og upplýsinga.
Þannig fer undirbúningurinn fram í
öllum fyrrgreindum löndunum. Sigur-
geir Steingrímsson aðstoðarforstöðu-
maður Stofnunar Árna Magnússonar
og Lilja Árnadóttir deildarstjóri hjá
Þjóðminjasafni íslands eru fulltrúar
menntamálaráðuneytisins í undirbún-
ingshópnum, en þau sjá um að safna
saman íslensku framlagi til sýningar-
innai’. Að sögn Sigurgeirs, mun það að
stórum hluta byggjast á þeim rituðu
heimildum sem Islendingar skráðu og
varðveittu um ferðir sínar og annarra
norrænna manna til Norður-Ameríku
og þeirri vitneskju sem lesin verður úr
þeim um það þjóðfélag sem hér mynd-
aðist. „En einnig munu íslenskir forn-
gripii’ og fornleifarannsóknir vai’pa
Ijósi á þessa sögu sem og rannsóknir
sem gerðar hafa verið á veðurfari og
náttúru Islands,“ segú’ Sigurgeir í
samtali við Morgunblaðið.
Vinna við undirbúning sýningarinn-
ar er komin vel á veg og segir
Fitzhugh að sýningin verði sú fyrsta
sinnar tegundar i Norður-Ameríku. Á
henni er ætlunin að segja ítarlega frá
lífsháttum víkinganna, uppruna þeirra,
sögu, siglingum og landnámi í Vestur-
heimi. „Ibúar Norður-Ameríku hafa
löngum heillast af víkingum þótt þeir
viti afar lítið um þá,“ segir Éitzhugh.
„I huga margra eru víkingar dularfull-
ir bardagamenn sem sigldu til Norðui’-
Ameríku fyrir nær þúsund ái’um en í
augum sumra eru þeir bara nafnið eitt.
í mesta lagi nafn á fótboltaliði eða
teiknimyndahetjum. Það er því sann-
arlega þörf á því að fræða almenning í
Norðui’-Ameríku um víkingana,“ segir
Fitzhugh og bætir því við að það sé
einmitt þess vegna sem honum finnist
þetta verkefni spennandi.
Fitzhugh segir frá því að fulltrúar
Smitshonian-stofnunarinnar hafí með
sýningunni séð fram á gott tækifæri
til þess að fræða almenning í Norður-
Ameríku um líf, tækniþekkingu og
trúarbrögð víkinganna og segja þeim
ennfremur frá rannsóknum á fornum
menningarminjum, veru þeirra í
Norður-Ameríku og seinni tíma hlut-
um eins og Kensington steininum,
sem haldið hefur verið fram að væri
verk víkinganna. „Einnig gefst færi á
að segja hina raunverulegu sögu um
fund Norður-Ameríku og samskipti
víkinga við frumbyggja þar,“ bætir
Fitzhugh við.
Hann skýrir frá því að sýningunni
verði skipt í þrjá mismunandi hluta,
þannig að sýningargesth’nir byrji á
því að skoða fyrsta hlutann en endi á
þriðja hlutanum. í fyrsta hlutanum
verður sagt frá heimalöndum víking-
anna, fjölskyldum þeirra, trú og frá-
sögnum af þeim í íslenskum fornsög-
um. I öðrum hlutanum verður sagt frá
ferðum þeirra yfii’ Norður-Atlantshaf-
ið, til íslands og landnáminu þar og á
Grænlandi. Og í þriðja hlutanum verð-
ur fjallað um sjóferðir Leifs Eiríks-
sonar og fund „Vínlands hins góða“.
Þar verður einnig sagt frá tilraunum
til landnáms í Norður-Ameríku og
samskiptum norrænna manna við
frumbyggja. Og loks frá endalokum
byggðai’ norrænna manna á Græn-
landi. Þá verður lögð áhersla á að
tengja við söguþráð sýningarinnar vit-
neskju um áhrif búsetu manna á nátt-
úru og gróðurfar á norðlægum slóðum
sem og áhrif náttúrunnar á lífsskilyrði
manna á fyrri tímum.
Stuðst við persónur
úr íslenskum fornsögum
Fitzhugh leggur áherslu á að sýn-
ingin verði gerð aðgengileg og
skemmtileg og segir að til þess verði
til dæmis stuðst við frásagnir af per-
sónum í íslensku fomsögunum. Þá
verði til að mynda á sýningunni eftir-
líking af víkingaskipi, ýmsir dýrgripir
frá víkingatímanum, vopn og verjur,
rúnastaftr og smíðisgripir sem fundist
hafa við fornleifauppgröft. Fæstir
þessara muna hafi áður verið til sýnis í
Norður-Ameríku.
Fitzhugh bendir ennfremur á að í
tengslum við sýninguna verði haldin
málþing um víkingana og málefni
þeim tengd. Auk þess verði gefin út ít-
arleg sýningarbók og jafnvel þýðingai’
á ensku á þeim ritum sem til eru um
þetta efni. Þá verði komið á gagnvirkri
heimasíðu um verkefnið á Netinu, svo
fátt eitt sé nefnt.
Eins og fyrr segir hefst sýningin í
Washington D.C, en síðan verður farið
með hana um nokkrar borgir í Norð-
ur-Ameríku, þar á meðal til New
York, Chicago og Ottawa. Auk þess er
í undirbúningi minni gerð af sýning-
unni, þar sem færri upprunalegir sýn-
ingargripir verða, en aðallega byggt á
myndum og frásögnum. Sú sýning er
hugsuð þannig að hún henti minni
sýningarstöðum í Norður-Ameríku.
Fitzhugh segir að þessi útgáfa sýning-
arinnar eigi hugsanlega eftir að koma
til einhverra Norðurlandanna og jafn-
vel hingað til lands.
Ekki bara blóð-
þyrstir víkingar
Að sögn Fitzhugh er víkinga-sýn-
ingin verkefni upp á fjórar milljónir
dollara, en stór hluti hennar verður
kostaður af Norrænu ráðherranefnd-
inni og Smithsonian-stofnuninni
sjálfri. Þá segir Fitzhugh að ýmis
einkafyrirtæki hafi sýnt áhuga á að
fjármagna hluta sýningarinnar og
býst hann við því að hægt verði að
ganga endanlega frá fjármögnum
verkefnisins innan þriggja mánaða.
Norræna ráðhen-anefndin, hefur að
sögn Fitzhugh, mikla trú á þessu
verkefni og sér það sem tækifæri til að
fræða Norður-Ameríkumenn um
tengsl norrænnar menningar við sögu
Norður-Ameríku.
Fitzhugh leggur að sama skapi
áherslu á menntunargildi sýningar-
innar og segir að með henni verði
hægt að fræða milljónir manna víða
um Norður-Ameríku um menningar-
arfleifð Norðurlandabúa. Þar með
verði hægt að auka skilning Norður-
Ameríkuinanna á sögu síns eigin
lands. Fitzhugh ítrekar að lokum
áhuga íbúa í Norður-Ameríku á vík-
ingum en segir um leið að það sé mik-
ilvægt að brjóta upp þá stöðnuðu
ímynd að víkingar hafi ávallt verið
blóðþyrstir stríðsmenn, sem farið hafi
ránshendi um Evrópu og stundað þai-
sjórán og strandhögg. Þeii’ hafi einnig
verið annað og miklu meira en það.