Morgunblaðið - 25.08.1998, Qupperneq 8

8 ÞRIÐJUDAGUR 25. ÁGÚST 1998
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Dómsmálaráðherra braut ekki jafnréttislög
Kærunefnd telur
Harald hæfari
KÆRUNEFND jafnréttísmála hef-
ur komist að þeirri niðurstöðu að
dómsmálaráðherra hafi ekki brotið
jafnréttislög með skipun Haralds
Johannessen í embætti ríkislög-
reglustjóra. í úrskurði nefndarinn-
ar segir að það sé álit kærunefndar
að starfs- og stjómunarreynsla þess
sem skipaður var, þ.e. Haralds Jo-
hannessen, hafi verið meiri en Hjör-
dísar B. Hákonardóttur, héraðs-
dómara, sem kærði embættisveit-
inguna. Sú reynsla geri að verkum
að Haraldur teljist hæfari til skip-
unar í embætti ríkislögreglustjóra.
„Telst skipun í stöðu ríkislögreglu-
stjóra því ekki brot gegn ákvæðum
laga nr. 28/1991 um jafna stöðu og
jafnan rétt kvenna og karla,“ segir í
úrkurðinum. Einn nefndarmanna,
Helga Jónsdóttir, skilaði séráliti og
kemst að þeirri niðurstöðu að ráð-
herra hafi brotið gegn fyrmefndum
lögum þar sem Hjördís hafi verið að
minnsta kosti jafnhæf.
Dómsmálaráðherra skipaði Har-
ald Johannessen ríkislögreglustjóra
frá 1. febrúar 1998 úr hópi 7 um-
sækjenda. Einn umsækjendanna,
Hjördís B. Hákonardóttir, héraðs-
dómari, taldi að með embættisveit-
ingunni væri brotið gegn ákvæðum
jafnréttislaga.
Hún taldi sig hafa meiri menntun
og taldi ekki réttlætanleg þau sjón-
armið í rökstuðningi ráðuneytisins
að níu ára starf Haralds, sem for-
stjóra Fangelsismálastofnunar,
væri látið vega þyngra en tveggja
áratuga reynsla hennar sem dóm-
ara og sýslumanns.
Kærunefnd vék sæti
Bæði Haraldur og Hjördís hafa
embættispróf í lögfræði. Bæði upp-
fylla embættisskilyrði dómara.
Hjördís hefur einnig lokið MA prófi
í réttarheimspeki en Haraldur hef-
ur stundað framhaldsnám í afbrota-
fræði.
Þar sem Hjördís er aðalmaður í
Kærunefnd jafnréttismála viku hún
og aðrir fastir nefndarmenn sæti.
Nefndina, sem fór með málið, skip-
uðu Andri Amason, hæstaréttarlög-
maður, sem var formaður nefndar-
innar, Davíð Þór Björgvinsson,
lagaprófessor, og Helga Jónsdóttir,
lögfræðingur, starfsmaður Sjóvár-
Almennra.
í úrskurði nefndarinnar segir
m.a. að ekki verði fram hjá því litið
að Haraldur teljist vegna starfa
sinna sem forstjóri Fangelsismála-
stofnunar ríkisins um níu ára skeið
og sem varalögreglustjóri í Reykja-
vík, hafa haft víðtækari og nýlegri
reynslu af löggæslu- og afbrotamál-
um en kærandi. Þá komi til skoðun-
ar hvort kostum Hjördísar vegna
meiri menntunar verði jafnað við
við stjórnunar- eða starfsreynslu
þess sem ráðinn var.
Dómarastörfum fylgir ekki
stjórnunarreynsla
„Fyrir liggur í málinu að fram-
haldsmenntun kæranda er ekki á
sérsviði afbrotafræði eða löggæslu,
þó svo að um ákveðin tengsl geti
verið að ræða. Verður því að telja
að framhaldsmenntun kæranda hafi
hér minni þýðingu en ella. Ohjá-
kvæmilegt er að líta til þess, að um
var að ræða skipan í stöðu sem var
nýleg og að mörgu leyti ómótuð. í
slíkum tilfellum verður að telja að
meira svigrúm sé en ella til að
leggja áherslu á stjórnunar- og
starfsreynslu þess sem skipaður er,
en þegar um er að ræða fastmótaða
stöðu,“ segir í úrskurðinum.
Þar segir ennfremur: „Kærandi
hefur um árabil starfað sem héraðs-
dómari og hefur öðlast mikla
reynslu sem slíkur. Ekki verður
hins vegar fram hjá því litið að dóm-
arastörfum fylgir ekki almenn
stjórnunarreynsla, þ.e. reynsla af
því að bera ábyrgð á og reka stofn-
anir eða fyrirtæki. Sá sem skipaður
var hafði á hinn bóginn samfellt 10
ára stjómunarreynslu af rekstri
embætta á vegum ríkisins, fyrst
sem forstjóri Fangelsismálastofn-
unar ríkisins frá stofnun árið 1988,
en síðan sem varalögreglustjóri í
Reykjavík, þar til að skipun í emb-
ætti ríkislögreglustjóra kom.
Leggja má til grundvallar að stjóm-
unarstörf hjá umræddum embætt-
um hafi falið í sér hvort tveggja um-
svifamikið mannahald og umsjón
með fjárreiðum. Er því óhjákvæmi-
legt að telja að sá sem skipaður var
standi kæranda framar að því er al-
menna stjómunarreynslu varðar og
hafi að því leyti verið hæfari til að
gegna forstöðumannsembætti ríkis-
stofnunar.“
Sérálit
Helga Jónsdóttir skilaði séráliti
þar sem fram kemur að hún telji að
Hjördís hafi verið að minnsta kosti
jafnhæf til þess að gegna embætti
ríkislögreglustjóra og Haraldur.
„Með vísan til þess hve fáar konur
gegna störfum yfírmanna við þau
embætti og þær stofnanir sem
heyra undir dómsmálaráðherra og
sérstaklega til kynjaskiptingar inn-
an embættis ríkislögreglustjóra, er
það mat mitt að ráðherra hafi brotið
gegn ákvæði 2. tl. 1. mgr. 6. gr. laga
nr. 28/1991 um jafna stöðu og jafnan
rétt kvenna og karla, sbr. 8. gr.
sömu laga,“ segir í séráliti Helgu.
Heyskap-
ur síðla
sumars
ÞEGAR sólin var í þann mund að
setjast við sjóndeildarhringinn
sat Víkingur Gislason, bóndi í
Skógargerði, á dráttarvélinni
sinni og rakaði heyinu saman áð-
ur en dögg næturinnar myndi
falla. Skógargerði er í Norður-
Múlasýslu, rétt norðan við Egils-
staði, og var heyskapurinn þar
með seinna móti í sumar að sögn
Víkings. Hann sagðist vera mán-
uði síðar við heyskap en vana-
lega, enda hefði tíðin ekki gefið
færi á öðru.
Stórútsalan
er í fullum gangi
út þessa viku!
Gardínuefni fyrir eldhúsið og fjölbreytt úrval
annarra efna á 190 kr. m.
15-50% afsláttur af allri vefnaðarvöru.
Úrval gluggatjaldaefna með miklum afslætti.
'OgUö-búðirnar
Frumkvöðlar og kenningar í félagsfræði
Fólk hætt að reyna
að leysa sjálft úr
daglegum vanda
Steve Taylor
FYRIR nokkru var
haldið námskeið á
vegum Félags fé-
lagsfræðikennara í fram-
haldsskólum og Endur-
menntunarstofnunar Há-
skóla Islands um frum-
kvöðla og kenningar fé-
lagsfræðinnar. Meðal fyr-
irlesara var Steve Taylor
félagsfræðingur sem tal-
aði um þróun félagsfræð-
innar og hvort hægt væri
að heimfæra kenningar
klassísu félagsfræðing-
anna Karls Marx, Max
Webers og Emile Durk-
heims upp á ýmsar að-
stæður í samtímanum.
„Ég hef skoðað þróun í
heilsufélagsfræði með
kenningar þessara sígildu
félagsfræðinga í huga.
Fólk í nútíma samfélagi
hefur í auknum mæli þörf
fyrir sérfræðiaðstoð lækna, sál-
fræðinga, hjónabandsráðgjafa,
fjölskyldufræðinga og félagsráð-
gjafa þegar ýmis vandamál í dag-
legu lífi koma upp. Persónulegur
vandi verður tæknilegur og við
ætlumst til að aðrir geti leyst úr
honum fyrir okkur.“
-Er hægt útfrá kenningum
Marx, Webers og Durkheims að
ieita skýringa áþessariþróun?
„AUir þessir sígildu félags-
fræðingar geta að mínum dómi
hjálpað okkur að öðlast skilning
á þróuninni. Þeir koma ekki með
einfaldar lausnir heldur varpa
fram spurningum sem vert er að
skoða nánar.
Hjá Karli Marx hefði svarið
við þessari þróun einfaldlega
verið hagnaður. Það eru miklir
fjármunir sem liggja í læknavís-
indum og lyfjaiðnaði og þeir sem
eiga hagsmuna að gæta örva fólk
til að taka lyf, leita læknisaðstoð-
ar í auknum mæli og tilgangur-
inn væri þá að hagnast meira.“
Hver teiur þú að skýring
Durkheims hefði verið?
„Hún myndi vera á þeim nót-
um að fólk færi til lækna og ann-
arra sérfræðinga vegna þess að
þeir sem áður veittu félagslegan
stuðning eru óðum að hverfa.
Náin tengsl innan stórfjölskyld-
unnar eru á undanhaldi, tengsl
við kirkju eru veikari en áður og
í staðinn koma læknar, sálfræð-
ingar og t.d. sjónvarpsþættir,
þ.e.a.s. sérfræðingar koma fram
og veita ráðgjöf. Áður var það
presturinn, afi eða amma sem
veittu sams konar ráðgjöf."
- Væri Max Weber á annarri
skoðun?
„Hann aðhylltist skynsemis-
hyggju og hefði skýrt þróunina
út þannig að hefðbundin gildi og
hugmyndir væru að
hverfa og meira af líf-
inu væri að verða
tæknilegur vandi sem
krefðist tæknilegra
úrlausna.
Weber hefði haldið
því fram að fólk sæi ekki lengur
tilfinningavanda sem hluta af líf-
inu heldur lití á hann á svipaðan
hátt og þegar bíllinn bilar og far-
ið er með hann á verkstæði."
- Benda nútíma rannsóknir til
að þeir hafi rétt fyrir sér?
„Það er ýmislegt athyglisvert
sem hefur komið á daginn í þessu
sambandi. Það er löngu sannað
að lyfjaiðnaður býr tíl vanda til
að fá fólk til að auka lyfjanotkun.
Þá hefur sýnt sig að þeir sem
leita til sálfræðinga njóta minni
stuðnings fjölskyldu og vina en
þeir sem ekki leita sérfræðiað-
►Steve Taylor er fæddur í
London árið 1948. Hann lauk
doktorsnámi í félagsfræði árið
1978 og er einnig lögfræðing-
ur að mennt.
Hann ritar útvarpsleikrit í
tómstundum og hefur unnið að
gerð kennslumyndbanda um
kenningar og aðferðafræði í
félagsfræði.
Steve Taylor kennir félags-
fræði við The London School
of Economics.
Hann hefur gert ýmsar
rannsóknir á sviði heilsufé-
Iagsfræði og bæði ritað og rit-
stýrt bókum um félagsfræði
auk þess sem hann hefur skrif-
að fjölda greina í fræðitímarit.
Eiginkona hans er Sue
Taylor og eiga þau þrjú börn.
stoðar. Komið hefur fram að það
fólk sem býr í góðu hjónabandi
er betra til heilsunnar en ein-
hleypir og það sama á við ef fólk
getur leitað eftir styrk í trú.“
- Þú hefur líka veríð að rann-
saka breytingar á viðhorfum
fólks til dauðans í nútíma samfé-
lagi.
„Já, breyttar þjóðfélagsað-
stæður geta kallað á breytt við-
horf. Læknavísindum fleygir
fram og það meðal annars veldur
því að fólk lifir æ lengur. Roskið
fólk er að verða byrði í mörgum
samfélögum, þ.e.a.s. fjárhags-
lega. Það er ekki nóg að lengja líf
fólks, það þarf að gera ráðstafan-
ir til að hlúa að gömlu fólki. Þó
það lifi lengur er ekki þar með
sagt að heilsa þess sé í lagi fram
á síðasta dag.
I veiðimannasamfélögum var
jafnvel gert ráð fyrir að þegar
fólk gæti ekki lengur veitt sér til
matar legðist það íyr-
ir í frumskóginum og
biði dauðans. í þessu
sambandi hef ég velt
því fyrir mér hvort
viðhorf okkar til
dauðans séu að breyt-
ast og við lítum ekki á dauðann
sem ógnvekjandi heldur finnist
eðlilegt að gamalt fólk fái að
deyja, stundum áður en tíminn
er fullnaður. Mun gömlu fólki í
framtíðinni finnast það skylda
sín að fá að deyja áður en kallið
kemur?“
-A félagsfræðin eríndi í sam-
tímanum?
„Tvímælalaust. Við búum í
heimi örra breytinga þar sem
gömul gildi eru óðum að hverfa.
Félagsfræðin gefur fólki tæki-
færi til að skilja betur þessar
breytingar.“
Eru viðhorf
okkar til
dauðans að
breytast?