Morgunblaðið - 25.08.1998, Blaðsíða 11

MORGUNB LAÐIÐ
PRIÐJUDAGUR 25. ÁGÚST 1998 11
FRÉTTIR
Fundir með hagsmunaaðilum um virkjanir á hálendi Austurlands
Ekki ríkir
sátt um
áformin
Landsvirkjun hélt á laugardag tvo fundi
með hagsmunaaðilum á Austurlandi
vegna fyrirhugaðra virkjunaráforma á
hálendinu norðan Vatnajökuls. Ragna
Sara Jónsdóttir ræddi við þátttakendur
að fundunum loknum og segir þá staðfesta
að ekki ríki sátt um áformin í landsfjórð-
ungnum. Hæst bar kröfur um betri kynn-
ingu á áformunum og lögformlegt um-
hverfísmat á Fljótsdalsvirkjun,
FUNDIR Landsvirkjunar í Hall-
ormsstað á laugardag voru tveir og
voru áform um Kárahnúkavirkjun
og Fljótsdalsvirkjun aðallega til
umræðu. Annars vegar var fundað
með fulltrúum sveitai-félaga og
orku- og stóriðjunefnd samtaka
sveitarfélaga á Austurlandi (SSA),
og hins vegar með fulltrúum nátt-
úruverndar, ferðamála, atvinnuþró-
unar og landbúnaðar. Á fyrri fund-
inum kom berlega í ljós að mikill
stuðningur er við virkjanir á há-
lendi Austurlands meðal sveitar-
stjórnarmanna. Á þeim síðari var
hins vegar gerð krafa um að Fljóts-
dalsvirkjun færi í lögformlegt um-
hverfismat og að áformin yrðu
kynnt betur fyrir almenningi, en
með tilkomu Fljótsdalsvn-kjunar
verður hið umdeilda uppistöðulón
við Eyjabakka að veruleika.
Fljótsdalsvirkjun er undanþegin
lögum um umhverfismat þar sem
virkjunarleyfi fyi-ir henni var gefið
út árið 1991 eða skömmu áður en
lögin um umhverfismat tóku gildi.
Fulltrúar náttúruverndar bentu á
að lögformlegt mat væri nauðsyn-
legt til þess að gefa öllum tækifæri
á að tjá sig um virkjunina, en ekki
einungis útvöldum aðilum. Fulltrú-
ar ferðamála bentu einnig á að þeir
vildu eiga sömu möguleika og aðrir
við að nýta svæðin sem fara muni
undir vatn verði virkjanimar að
veruleika, og því væri umhverfis-
mat nauðsynlegt. Sveitastjórnar-
menn bentu hins vegar á að ferða-
mennska og virkjanir gætu vel átt
Morgunblaðið/Einar Falur
FUNDARMENN heilsast í upphafi fundar Landsvirkjunar og sveita-
stjórnarmanna. Fyrir miðri mynd er Jóhannes Geir Sigurgeirsson
stjórnarformaður Landsvirkjunar og bak við hann glittir í Halldór
Jónatansson forsljóra Landsvirkjunar.
samleið og sögðu að virkja þyrfti þá
orku sem landið hefði að geyma til
þess að bjarga íbúabyggð á Áustur-
landi.
Opinn fundur ef eftir
því er óskað
„Á fundinum kom í ljós að meðal
stjórnarmanna sveitarstjórna og
stóriðjunefndarinnar ríkir það al-
menna sjónarmið að menn vilja
ráðast hér í vikjunarframkvæmdir,
en því var einnig komið á framfæri
að menn ættu að fara að öllu með
gát,“ sagði Jóhannes Geir Sigur-
geirsson stjórnarfoi-maður Lands-
virkjunar um fundinn með sveita-
stj órnarmönnum.
Jóhannes sagði að Landsvirkjun
hygði á frekara kynningarstarf á
Austurlandi varðandi áformin og
myndi til dæmis halda opinn fund
ef eftir því yrði óskað. Hann sagði
jafnframt að bæði ábendingar og
gagnrýni hefðu komið fram á síðari
fundinum, en þar hefði hæst borið
kröfuna um að Fljótsdalsvirkjun
færi í lögformlegt umhverfismat.
Um það segir hann að líklega muni
stjórn Landsvirkjunar í samráði við
stjórnvöld taka afstöðu til þess í
haust. „Stjórnin ákvað í maí að ráð-
ist skyldi í alla þá vinnu sem væri
nauðsynleg fyrir formlegt umhverf-
ismat. Pað er nákvæmlega sú vinna
sem þarf til ef virkjunin fer í lög-
formlegt mat. I nóvember verður
tilbúin umhverfismatsskýrsla og þá
taka menn ákvörðun um það hvort
hún fer alla leiðina í gegnum lög-
formlega fei-ilinn,“ segir Jóhannes.
Umhverfismat til að t.eíja
framkvæmdir
Broddi B. Bjarnason, forseti
bæjarstjórnar Austurhéraðs og for-
maður Samtaka sveitarfélaga á
Austurlandi (SSA) sagði að sveitar-
stjórnarmenn sem sátu á fundinum
hefðu sagt hug sinn og sinna sveit-
arstjórna til framkvæmdanna.
„Mér fannst það koma fram sem
rauður þráður í ummælum sveitar-
stjómarmanna að menn skyldu
virkja en fara varlega með tilliti til
náttúrunnar, umfram allt.“
Broddi sagði að bent hefði verið
á að Fljótsdalsvirkjun væri nánast
tilbúin til þess að menn færu að
virkja. Virkjun við Kárahnúka væri
ferli sem tæki mun lengri tíma, en
kostirnir væru að sjálfsögðu metnir
eftir því hvernig orkusölusamning-
ar næðust, þar sem Kárahnúka-
virkjun væri mun stærri en Fljóts-
dalsvirkjun.
„Eg get ekki séð að það sé neinn
eðlismunur á því umhverfismati
sem Landsvirkjun framkvæmir og
lögformlegu umhverfismati,“ sagði
Smári Geirsson forseti bæjar-
stjórnar Austurríkis eftir fundinn.
„Mér finnst þessi krafa um lög-
formlegt umhverfismat fyrst og
fremst kannski þjóna þeim tilgangi
að tefja þetta mál og ég er alfarið
andvígur því,“ sagði hann.
Hjörtur Kjerúlf oddviti Fljóts-
dalshrepps sagðist vera þeirrar
skoðunar að framkvæma ætti lög-
formlegt umhverfismat, það yrði
líklega til þess að meiri sátt næðist
um virkjunina. „Það breytir í sjálfu
sér engu þótt virkjunin fari í matið,
en til þess að ná meiri sátt um hana
þá tel ég rétt að það fari fram,
þetta mat.“ Hjörtur sagðist ekki
telja að virkjunarframkvæmdir
myndu hafa neikvæð áhrif á ferða-
þjónustu á svæðinu eins og bent
hefur verið á. „Þetta er enginn
dauðadómur á ferðaþjónustu, nema
síður sé. Mér finnst umhverfissinn-
ar öfgakenndir í sínum málflutningi
og tel þá byggja afstöðu sína veru-
lega á tilfinningamati en ekki raun-
hæfu mati,“ sagði Hjörtur.
Liður í að stemma stigu
við fólksflótta
Þorvaldur Jóhannsson formaður
Orku- og stóriðjunefndar SSA og
framkvæmdastjóri SSA, lýsti yfir
ánægju sinni með að forsvarsmenn
Landsvirkjunar skyldu koma og
kynna þau áform sem væru í gangi
uppi á hálendinu. „Við bíðum
spenntir eftir því Austfirðingar að
þetta leiði til þess að við getum far-
ið að nýta orkuna úr þessum fall-
vötnum. Við erum á því að hana eigi
að nýta hér fyrir austan og hvergi
annars staðar. Við teljum að nú sé
röðin komin að okkur. Það er hins
vegar ákaflega mikill misskilningur
að við sem viljum vii'kja norðan
Vatnajökuls séum ekki náttúru-
sinnar. Það er alveg deginum ljós-
ai’a að ef það á að virkja þá verður
einhverju að fórna. Við erum að
tapa hér fólki, það munu hafa farið
héðan um 150 manns síðan um ára-
mót.
Ef ekkert verður að gert horfir
maður með hryllingi til þróunarinn-
ar hér á Austurlandi. Þess vegna
held ég að menn verði að vera til-
búnir að fórna einhverju í umhverf-
inu til að ná fram þeim markmiðum
sem við höfum sett okkur, því það
þarf að byggja upp atvinnulíf hér á
Austurlandi," sagði Þorvaldur.
„Viljum lögform-
legt umhverfismat“
GAGNRÝNISRADDIR fulltrúa
náttúruverndar og ferðamála voru
háværar að fundinum loknum.
Þeir vilja að lögformlegt umhverf-
ismat verði gert á Fljótsdalsvirkj-
un og benda í því samhengi á að
allir eigi að hafa sama rétt á að
nýta landsvæðið. Þetta séu nátt-
úruperlur sem geti nýst á marga
vegu og hafi mikið aðdráttarafl
fyrir til dæmis ferðamenn.
„Við viljum fá lögfonnlegt um-
hverfismat sem lýtur þeim lögum
sem eru í landinu. Þaf’er okkar
krafa númer eitt, tvö og þrjú. Við
viljum umhverfismat þar sem allir
geta komið með athugasemdir en
ekki bara einstakir aðilar sem fá
bréf frá Landsvirkjun. Það þýðir
að virkjunarleyfið verði dregið til
baka og síðan verði farið eftir sett-
um reglum,“ sagði Karen Erla Er-
lingsdóttir frá Samtökum til
verndar hálendis norðan Vatna-
jökuls.
Samtökin gagmýndu einnig
kynningu Landsvirkjunar á
áformunum og sögðu fólk ekki
nógu vel að sér í málinu. „Það er
lágmarkskrafa að áður en menn
taka ákvörðun um hvort þeir séu
með eða á móti þessum virkjunum
viti þeir nákvæmlega hvað felst í
því. Það er ekki nóg að kíkja í
skýrslu þar sem er fagurblátt
uppistöðulón, göng neðanjarðar
og virkjun. Það er svo margt fleira
í þessu og jafnvel er sumt ekki
sýnt á þessum einföldu kortum.
Það er lágmarkski’afa að Austfirð-
ingum og landsmönnum reyndar
öllum, þar sem þetta er ekki
einkamál okkar Austfirðinga,
verði kynnt þessi mál og viti um.
hvað þau snúast. Hvort Lands-
virkjun eigi alfarið að standa að
þeiiTÍ kynningu eða hvort um-
hverfisráðuneytið, Náttúruvernd
eða aðrir eigi að koma þar inn í,
breytir því ekki að yfirvöld eiga að
sjá til þess að þeir sem hagsmuni
hafa, og það eru í þessu tilviki
landsmenn allir, viti um hvað mál-
ið snýst,“ sagði Skarphéðinn Þór-
isson frá Samtökum til verndar
hálendis norðan Vatnajökuls.
„Við viljum ekki að hér gerist
sama slysið og við Hágöngumiðl-
un, að allt í einu vakni menn upp
við vondan draurn," bætti Karen
Erla við.
Skarphéðinn gagnrýndi harð-
lega hverjir hefðu verið boðaðir á
fundinn. „Það eru miklu fleiri hér
sem hafa eitthvað um þetta mál að
segja, en það er talað við þá sem
hafa verið yfirlýstir stuðnings-
menn þessa alls og sjá framtíð
Austurlands ekki öðruvísi en með
risaálveri á fjörðunum. Við erum
ekki sammála því að framtíð Aust-
firðinga liggi í álveri á Reyðar-
firði,“ sagði Skarphéðinn. „Mig
langar til að vita hvað Davíð hefur
að segja um þetta. Það hefur ekki
heyrst múkk frá sjálfstæðismönn-
um og ég óska eftir yfirlýsingu frá
Davíð um þetta mál.“
Ilagsmunir allra
Islendinga
Karl Ingólfsson og Óskar Helgi
Guðjónsson frá ferðaskrifstofunni
Ultima Thule sátu fundinn en fyr-
irtækið er með ferðaþjónustu á
svæðinu sem Fljótsdalsvirkjun
mun koma til með að snerta. „Við
erum að nýta þetta svæði á ákveð-
inn hátt og umhveifismatið á að
fjalla um hvernig nýta eigi svæðið.
Við viljum nýta það áfram en ef
ekki verður farið í lögformlegt
umhverfismat þá höfum við ná-
kvæmlega ekkert að segja um það
hvernig þessu svæði verður ráð-
stafað. Það vantar alvöru um-
hverfismat, en ekki innanhússmat
frá Landsvirkjun. Við erum ekki
að berjast á móti virkjunum, við
i /F* $

il
_ |lp| 11 j i f j j! j j 1 j 1 j j I j í'. :
!||

Morgunblaðið/Einar Falur
UMRÆÐUNUM haldið áfram að loknum fundi. Skarphéðinn Þóris-
son og Karen Erla Erlingsdóttir frá Samtökum um verndun há-
lendis norðan Vatnajökuls ræða við Helga Bjarnason deildarstjóra
umhverfisdeildar Landsvirkjunar. Ásmundur Gislason frá Ferða-
málasamtökum Austurlands fylgist með.
erum bara að biðja um að fá sama
tækifæri og aðrir sem vilja nota
þetta svæði,“ sagði Karl Ingólfs-
son frá Ultima Thule.
„Það sem mér finnst vera verst
er áhugaleysi ferðaþjónustunnar.
Ég held að það séu það mikil verð-
mæti í þessari ósnortnu víðáttu
sem við eigum, hún sé hrein og
klár útflutningsvara sem verður
beinlínis eyðilögð,“ .sagði Óskar
Helgi. „Ósnortin náttúra hefur
mjög sterkt aðdráttargildi og
þarna er verið að skerða verulega
þá auðlind sem er drifkrafturinn á
bak við þá þjónustu sem við erum
að veita. Við viljum nýta svæðið en
leggjum ekki í mikla vinnu við að
byggja upp ferðaþjónustu á svæði
sem að enginn veit hvað verður
um. Ef svo fer að það verður ekki
virkjað þá munum við vinna eins
mikið á þessu svæði og við getum.
Þetta er ekki hagsmunamál Aust-
firðinga heldur alha Islendinga,"
sagði Óskar Helgi.