Morgunblaðið - 25.08.1998, Blaðsíða 22

22 ÞRIÐJUDAGUR 25. ÁGÚST 1998
MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Krabba-
meins-
vaki
í fóstri
Stýriflaugaárásir Bandaríkianna í Afganistan og Súdan
Talebanar segja Bin
Laden að hafa sig hægan
Islamabad og Miranshah í Pakistan, Lundúnum, Khartoum. Reuters.
UM hundrað indverskir múslimar gripu til mótmælaaðgerða í gær fyr-
ir framan sendiráð Bandaríkjanna í Nýju Delhí.
MULLAH Mohammad Omar, leið-
togi talebana í Afganistan, hefur
beðið Sádí-Arabann Osama Bin La-
den, sem grunaður er um að hafa
staðið fyrir sprengjutilræðunum í
Kenýa og Tansaníu, að hafa hægt
um sig og hætta að hóta Bandaríkja-
mönnum, að því er pakistanska
fréttastofan Afghan Islamic Press
greindi frá í gær.
Haft var eftir Omar að hann hefði
komið „reiði“ sinni á framfæri við
Bin Laden vegna hótana þess síðar-
nefnda um að svara stýriflaugaárás-
um Bandaríkjamanna síðastliðinn
fimmtudag á bækistöðvar Bin La-
dens í Khost í Afganistan með frek-
ari hryðjuverkum.
„Ég sendi Bin Laden skilaboð í
gær þar sem ég fór fram á það að
hann kæmi ekki hernaðar- eða póli-
tískum yfiriýsingum á framfæri við
erlend ríki á meðan hann væri bú-
settur í Afganistan," var haft eftir
Omar. Mun Bin Laden hafa sam-
þykkt að „hlýða“ tilmælum talebana
og lofað að láta ekki frekari yfirlýs-
ingar um Bandaríkin frá sér fara, að
sögn Omars. „Það er ekki rúm fyrir
tvær samhliða ríkisstjórnir í
Afganistan," var haft eftir Omar í
dagblaðinu The News á sunnudag.
Talebanar hafa fordæmt árásir
Bandaríkjamanna sem talið er að 21
hafi fallið í. Neita þeir jafnframt að
framselja Bin Laden og hafa heitið
því að verja hann gegn mögulegum
árásum. Þeir vilja hins vegar sjálfir
ákveða hvernig árásum Bandaríkja-
manna á landsvæði Afganistans
verður svarað.
Breska dagblaðið The Times
greindi frá því í gær að fundi, sem
Bin Laden hafði hugsað sér að halda
í herbúðum sínum í Khost í Afganist-
an á föstudag, hafi verið frestað
vegna þess að Bin Laden tók að
gruna að Bandaríkjamenn væru við
árás Bandaríkjamanna reið yfir. „All-
ir Arabarnir voru meðvitaðir um yfir-
vofandi árás. Þegar stýriflaugamar
sprungu í Khost voru eingöngu varð-
menn í búðunum. Flestir þeirra sem
féllu í árásinni voru Pakistanar eða
Kasmírbúar," sagði Haqqani.
Stjórnvöld í Súdan hyggjast
svara árásunum
Stjómvöld í Súdan sögðust í gær
áskiija sér rétt til að svara
stýriflaugaárás Bandaríkjanna á A1
Shifa-verksmiðjuna í Khartoum en
að þau myndu gera það innan
ramma laganna. Itrekuðu þau jafn-
framt að verksmiðjan hefði ekki
framleitt efnavopn.
Omar Hassan al-Bashir, forseti
Súdans, kenndi í gær Bill Clinton,
Bandaríkjaforseta, persónulega um
árásina. „Ibúar Bandaríkjanna era
saklausir af þessum glæp. Þeir eru
einnig fórnarlömb lyga og svika for-
setans,“ sagði Bashir. „Við krefj-
umst þess að forseti Bandaríkjanna
biðji Súdana afsökunar og fórum
jafnframt fram á bætur vegna verk-
smiðjunnar sem varð fyrir
stýriflaugunum og fólksins sem
særðist í árásinni."
Bashir hefur þegar beðið öryggis-
ráð Sameinuðu þjóðanna að senda
eftirlitsmenn til Súdans til að rann-
saka rústir A1 Shifa-verksmiðjunnar.
Hann neitar því einnig að stjómvöld
í Súdan hafi nokkur tengsl við Isama
Bin Laden.
Sandy Berger, þjóðaröryggisráð-
gjafi Bandaríkjastjórnar, sagði hins
vegar á sunnudag að öraggar heim-
ildir hefðu verið fyrir því að verk-
smiðjan framleiddi eiturefnavopn,
þ.m.t. þau sem notuð era til að búa
til taugagasið lífshættulega VX.
Berger kvaðst í samtali við CNN að
vísu ekki geta greint frá heimildum
sínum af öryggisástæðum.
það að láta til skarar skríða þegar
fulltrúar í bandaríska sendiráðinu í
Islamabad í Pakistan voru kallaðir
heim. Hefðu á þessum fundi komið
saman nokkrir af hættulegustu
hryðjuverkamönnum í heiminum í
dag, þ.m.t. morðingi Anwars Sadats,
fyrrverandi forseta Egyptalands.
Mullah Jalauddin Haqqani, ráð-
herra í stjórn talebana í Áfganistan,
staðfesti í samtali við Reuters-frétta-
stofuna í gær að Osama og helstu
stuðningsmenn hans hefðu verið víðs
fjarri Khost-bækistöðvunum þegar
Lundúnum. The Daily Telegraph.
KRABBAMEINSVAKI hefur
fundist í fyrsta þvagi nýfæddra
bama mæðra sem reyktu. Segja
vísindamenn að efnið finnist ein-
ungis í tóbaki. Magnið sem
fannst í dagsgömlum börnum var
meira en fannst í þvagi fullorðins
reykingafólks.
Vísindamenn telja að krabba-
meinsvakinn kunni að safnast
fyrir í líkama fósturs á með-
göngu, ef móðirin reykir. Þegar
bamið fæðist kunni því þá þegar
að vera hættara við krabbameini.
Em þetta taldar fyrstu beinu vís-
bendingamar um að reykingar
móður á meðgöngu auki Iíkur á
að barnið fái krabbamein.
Þýskir og bandarískir vísinda-
menn unnu að rannsókninni og
vom 48 börn athuguð. Aukaefni
krabbameinsvakans NNK fund-
ust í þvagi 22 barna af 31 barni
reykingakvenna, en NNK er einn
öflugasti krabbameinsvakinn í
tóbaksreyk. Engar vísbendingar
um NNK fundust í þvagi bama
hinna kvennanna 17.
Rannsóknir á barnshafandi
konum hafa sýnt að börn þeirra
era í mörgum tilvikum of létt við
fæðingu og veikari fyrir ýmsum
kvillum, en ekki hefur áður kom-
ið í ljós að tengsl kunni að vera á
milli reykinga móður á með-
göngu og aukinnar hættu á að
barn fái krabbamein.
Dr. Stephen Hecht við krabba-
meinsmiðstöð Háskólans í
Minnesota sagði að niðurstöður
rannsóknarinnar nú sýndu að
upptaka NNK gæti hafíst fyrir
fæðingu. Með rannsókninni hafí
verið gerður greinarmunur á
óbeinum reykingum barns þegar
það er fætt og „reykingum" fóst-
urs.
Aung San Suu Kyi hættir annarri mótmælasetu sinni
Stefnan ekki ákveðin í ráðherraráðinu?
Talin við slæma heilsu
Rangoon. Reuters.
AUNG San Suu Kyi, leiðtogi stjórn-
arandstöðunnar í Búrma, varð í gær
við áskoranum flokkssystkina sinna
og sneri heim á leið eftir að hafa set-
ið í bifreið sinni í 13 daga til þess að
mótmæla banni er stjómvöld lands-
ins settu við því að hún færi út fyrir
höfuðborgina Rangoon.
Suu Kyi var flutt til heimilis síns í
Rangoon í sjúkrabfl síðdegis í gær að
staðartíma. Stjómarerindreki hafði
eftir heimildamanni í flokki hennar
að hún væri að öllum líkindum við
slæma heilsu. Stjómvöld hefðu sett
upp stranga gæslu við bústað henn-
ar.
Suu Kyi hafði setið ásamt þremur
aðstoðarmönnum sínum í bifreið fyr-
ir utan Rangoon frá því 12. ágúst er
henni hafði verið meinað áð halda
áfram ferð sinni og í kjölfarið neitað
að snúa til baka. Þettá var í annað
sinn sem Suu Kyi efndi til mótmæla
með þessum hætti.
Nokkrum klukkustundum áður en
hún lét af aðgerðunum í gær hafði
flokkur hennar gefið út yfii-lýsingu
þar sem sagði að ráðamenn flokksins
skoruðu á hana að hverfa heim
vegna „slæmrar heilsu“.
Rúmlega eitt hundrað náms-
menn höfðu efnt til mótmæla til
stuðnings Suu Kyi og þeirri stefnu
flokks hennar að stofnað skuli þing
í landinu. Aðgerðirnar voru hinar
fyrstu frá því stjórnvöld lokuðu há-
skólum landsins í desember 1996
vegna mótmælaaðgerða náms-
manna.
Anfínn Kallsberg lögmaður Færeyja heimsækir Noreg
Osáttur við Norðmenn
Þórehöfn. Morgunblaðið.
ÞÓTT norsk stjórnvöld hafi tjaldað
öllu til vegna opinberrar heimsóknar_
Anfinns Kallsbergs, lögmanns'Fæi
eyja, til Noregs í gær era Færeying-
ar ekki allskostar sáttir við afstöðu
Noregsstjórnar til Færeyja.
„Hefðu Norðmenri verið ja/n vin-
samlegir í garð Færeyja og íslend-
ingar hefði málið horft öðru vísi við.
Það er staðreynd að íslendingar
hafa gefið Færeyingum fiskveiði-
réttindi án þess.,að fá nokkuð sér-
stakt í staðínn. Það er þétta sétn
maður kallar virkilegt bræðralag
og það væri óskandi að Norðmenn
væru jafn vingjarnlegir í okkar
garð og íslendingar," sagði í yfir-
lýsingu Kallsbergs áður en heim-
sókn hans, sem standa mun í fjóra
daga, hófst.
Allt útlit er fyr-
ir að Norðmenn
óski eftir að sam- ;
starf við Færey-
inga verði aukið,
m.a. í olíumálum,
að því er best
verður ráðið af
undirbúningi
heimsóknarinnar.
Það er norska rík-
isstjórnin sem
hiýður lögmannin-
mun hann ekki fá áheyrn
konungshjónanna, en hins
Anfinn
Kallsberjj
um og
norsku
vegar eiga fundi með ekld færri en
fimm norskum þingmönnum. Þar á
meðal era forsætisráðherra, utanrík-
isráðherra og sjávarátvegsráðherra.
Á sama tíma og Kallsberg er í
Noregi er olíumálaráðherra fær-
eysku landstjórnarinnar, Eyðunn
Elttor, þar einnig, ög mun hann eiga
fund með norskum starfsbróður sín-
um. I gær átti Kallsberg fund með
norsku stjóminni og heimsótti kon-
ungshöllina í Ósló, en í dag og næstu
tvo daga verður rætt um fátt annað
en olíu og mun lögmaðurinn m.a.
heimsækja olíuborpallinn Snorra,
flaggskip olíufélagsins Saga Petroli-
um.
í Færeyjum er uhdirbúningur fyr-
ir olíuvinnslu kominn vel á veg og er
þess vænst að fyrstu leyfin til olíu-
borunar verði gefin á þessu ári eða
því næsta. Hefur fjöldi alþjóðlegra
olíufélaga, þ.á.m. mörg norsk, sýnt
mikinn áhuga á að gera tilraunir til
olíuvinnslu í Færeyjum.
Fj ármálafulltrúi
Bandaríkjanna hjá
ESB til Frankfurt
FJÁRMÁLARÁÐUNEYTI Banda-
ríkjanna hefur ákveðið að færa aðal-
fulltrúa sinn, sem sér um samskipti
við Evrópusambandið (ESB) á sviði
fjármála, frá Brassel til Frankfurt.
Þar sem hinn nýstofnaði Seðlabanki
Evrópu (ECB) hefur aðsetur í
Frankfurt hafa bandarísk stjórn-
völd komizt að þeirri niðurstöðu að
nauðsynlegt sé að gera þessa breyt-
ingu á skipulagi samskipta sinna við
ESB, að því er talsmaður sendiráðs
Bandaríkjanna hjá ESB í Brussel
tjáði Reuters.
Þessi breyting verður vafalaust
túlkuð sem greinileg vísbending um
hvar Bandaríkjamenn gera ráð fyr-
ir að mikilvægustu ákvarðanimar
varðandi Efnahags- og myntbanda-
lag Evrópu, EMU, verði teknar, jaf-
vel þótt gert sé ráð fyrir því í Ma-
astricht-sáttmálanum að fjármála-
ráðherrar aðildarríkjanna taki - eft-
ir tilkomu myntbandalagsins um
næstu áramót sem áður - allar
stefnumarkandi ákvarðanir um
gengis- og peningamál.
Óljóst um pólitískan talsmann
ESB í alþjóðafjármálum
Ljóst er að aðalbankastjóri Evr-
ópska seðlabankans sé sá fulltrúi
Evrópusambandsins sem verður í
sambærilegri stöðu og seðlabanka-
stóri Bandaríkjanna, en að minnsta
kosti frá bæjardyrum Bandaríkj-
anna séð er það álitið vandasamara
að finna mann sem með réttu mætti
kalla pólitískan mótleikara banda-
ríska fjármálaráðherrans. Þetta
ástand veldur því að óljóst er hver
myndi svara fyrir hönd ESB ef
bandaríski fjármálaráðherrann
þyrfti að ráðgast skyndilega við
fulltráa ESB um viðbrögð við sveifl-
um á alþjóðlegum peningamarkaði.
Innan ESB.{er enn tekizt á um hver
eigi að vera æðsti pólitíski talsmað-
ur þess í alþjóðlegum efnahags- og
peningamálum, sem gæti setið sem
fulltrái ESB t.d. á fundum fjármála-
ráðherra sjö helztu iðnríkja heims,
G7.
Rfldsstjórnir ESB-landanna eru
mjög fráhverfar því að fela fram-
kvæmdastjórn sambandsins að
skipa slíkan fulltráa, en ekki liggur
heldur fyrir neitt um það hvort for-
maður ráðs ESB-fjármálaráðherr-
anna (ECOFIN) eigi að gegna
þessu hlutverki.