Morgunblaðið - 06.10.1998, Blaðsíða 38

38 ÞRIÐJUDAGUR 6. OKTÓBER 1998
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Milljón
hæða hús
„Daubinn sjálfur verður víst ekki umflú-
inn endalaust en égget treyst því ab beitt
verbur fullkomnustu tækni sem völ er á í
heiminum til ab treina í mér lífib löngu
eftir ab ég er orbinn elliær og vil ekkert
frekar en ab fá hvíldina. “
Stundum er ég furðu
lostinn yfir því hve vel
gengur að fá fólk til að
svara erfiðum spum-
ingum í skoðanakönn-
unum. Auðvitað er vandalaust að
svara því hvort maður noti frem-
ur Watergate-tannkrem en Vi-
agral. En spurningar eins og
ertu hamingjusamur? Tja, hm,
það fer nú eftir því hvernig á
málið er litið, hvenær dagsins er
spurt, hvort ég á að bera mig
saman við atvinnufýlupoka eða
óforbetranlega æringja.
Sumt er ekkert mjög erfitt.
Við erum ekki öll steypt í sama
mótið en ef við erum spurð hvað
við viljum að sé
VIÐHORF gertfyrirokk-
—---- ur er akveðmn
Eftir Kristján kjarni í svör-
Jónsson unum. Við vilj-
um að okkur
líði betur og það hlýtur að gerast
fyrr eða seinna. En meðan við
bíðum látum við okkur dreyma.
Einhvern tíma á næstu öld
verður tilveran í táradalnum
kannski ekki lengur óbærilega
létt og þung heldur fyrst og
fremst Ijúf og góð. Skemmtileg
og spennandi hlýtur hún að
verða, morðið á tímanum okkar
verður aldrei upplýst og við
þurfum því ekkert að óttast.
Þjónustan, þessi opinbera, verð-
ur orðin miídu betri en núna.
Ég fæ þá eins og allir aðrir
fullkomna þjónustu hjá læknum
og öðrum hjúkrunarstéttum ef
ég er fársjúkur eða bara með
einhverja lurðu. Dauðinn sjálfur
verður víst ekki umflúinn enda-
laust en ég get treyst því að
beitt verður fullkomnustu tækni
sem völ er á í heiminum til að
treina í mér lífið löngu eftir að
ég er orðinn elliær og vil ekkert
frekar en að fá hvíldina.
Herskari hvítklæddra og mis-
kunnsamra samverja hagræðir
koddanum mínum og sinnir öll-
um óskum mínum, líka þeim sem
ekki er hægt að sinna af neinu
viti. Öryrkjar lifa mannsæmandi
lífi allir sem einn og geðsjúkir
verða ekki olnbogabörn samfé-
lagsins. Atvinnulausir fá fjölda
tilboða og geta valið og hafnað.
Dagraumar eru engin bann-
vara, þeir eru oft upphaf góðra
verka og gefa virku dögunum lit.
En munurinn á þeim og veru-
leikanum verður að vera ljós,
annars getur farið illa.
Nýlega kom í ljós í skoðana-
könnun BSRB að 70% aðspurðra
vildu aukna opinbera þjónustu
þótt skattarnir hækkuðu í kjöl-
farið. Einhverju hljóta nú að-
stæður að ráða um það hvemig
svarið verður. Ef ég til dæmis
svík nú þegar megnið af tekjun-
um mínum undan skatti hef ég
litlar áhyggjur af aukinni skatt-
byrði, hún lendir á öðrum. Voru
skattsvikararnir ekki með í úr-
takinu? Á móti kemur að aðeins
þriðjungur landsmanna greiðir
nú tekjuskatt, einhverjir þeirra
hafa kannski mótmælt þeirri
misskiptingu í könnuninni.
Aðrir eru svo af ýmsum lög-
mætum ástæðum algerlega háð-
ir opinberri þjónustu og ekki
skal ég lá þeim að vilja að hún
verði aukin og bætt. Það er
varla nema mannlegt.
Loks má ekki gleyma því að
umtalsverður hluti þjóðarinar
vinnur hjá opinberum stofnunum
eða sinnir verkefnum íyrir þær.
Ekki vill þetta fólk draga úr op-
inberri þjónustu, skárra væri
það nú, maður sagar ekki í sund-
ur greinina sem maður situr á.
Ef sá sem þetta ritar væri opin-
ber starfsmaður hefði hann fjall-
að öðruvísi og af meiri velvilja
um skoðanakönnunina sem
BSRB kostaði. Eiginhagsmunir
gætu svæft allar viðvörun-
arraddir í huganum um að þjak-
aðir skattgreiðendur væru sumir
orðnir svo reiðir að þeir gætu
farið að gera uppreisn, til dæmis
með því að einbeita sér að und-
anskotum og öðru braski með
samviskuna.
Hvað mega opinberu útgjöldin
vera hátt hlutfall af þjóðarfram-
leiðslu án þess að allt fari um
koll? Öfgafyllstu vinstrivíking-
arnir víkja sér alltaf undan þeg-
ar spurt er hvort til sé í þeirra
huga eitthvert þak á eyðslunni,
hvort það geti farið svo að kerfið
hrynji undan eigin þunga ef
haldið verði áfram að bæta hæð-
um ofan á bygginguna. Sagan
sýnir að það eru þeir sem minnst
eiga undir sér sem verða undir
brakinu í þannig hamförum.
Hinir hafa fyrir löngu flúið, þeir
hafa til þess ýmis ráð og meiða
sig sjaldan mikið í sh'kum
hremmingum.
Samt erum við spurð hvort við
viljum auka útgjöldin. Margir
eru vafalaust mjög meðvitaðir
um beina hagsmuni sína og
svara í samræmi við þá. En við
erum nú ekki öll að hugsa um
pólitík og hugmyndafræði svona
dags daglega. Auk þess erum
ekki spurð hvort við viljum auka
sum útgjöld en draga úr öðrum.
Við verðum að velja allan pakk-
ann eða ekkert.
Ég held að margir svari því
þessum spurningum án þess að
velta málinu mikið fyrir sér, við-
brögðin eru ekki djúphugsuð
heldur meira eða minna tilfinn-
ingaleg. Oftast er hringt í að-
spurða og þeir hafa ekki mikinn
tíma til að velta lengi fyrir sér
samhengi og afleiðingum. Við lít-
um okkur nær, munum eftir
nánum ættingja sem verður að
bíða óratíma eftir aðgerð á
mjöðm eða þarf að nota fokdýr
lyf án þess að hafa almennilega
efni á því.
Við erum að segja að við vilj-
um hafa það gott og helst leggja
öllum þeim lið sem eiga undir
högg að sækja. Um leið erum við
að biðja um gott veður ef við
þurfum einhvern tíma sjálf á
samhjálp að halda.
En ég fullyrði að það sé út í
hött að túlka jákvæðu svörin
sem ósk meirihlutans um með-
vitundarlausa útþenslu í opin-
berri þjónustu, hvað sem hún
kostar. Innst inni vitum við vel
að við bætum ekki endalaust
hæðum ofan á húsið og viljum að
ráðamenn hafi hemil á okkur,
geri ekki allt sem þeir halda að
við viljum. Við viljum að þeir
segi hingað og ekki iengra áður
en allt er um seinan. Eða er ég
bara að láta mig dreyma?
Sjúkrahótel hag-
kvæmur kostur
_ Sigrún Gunnhildur
Árnadóttir Sigurðardóttir
MIKILL fjöldi sjúk-
linga sem liggur á
sjúkrahúsum gæti,
samkvæmt athugunum
sem fram hafa farið á
vegum Landlæknis-
embættisins, verið í
mun ódýrara rými en
sjúkrahúsin hafa yfir
að ráða. Sjúkrahótel er
það sem hentar þess-
um hópi og það er
bæði ódýr og góð
lausn. Sjúklingum líð-
ur alla jafna betur á
sjúkrahótelum en
sjúkrahúsi. Umhverfi
þeirra er heimilislegi-a
og eykur á sjálfsbjarg-
arviðleitni sjúklinga og
flýtir fyi-ir bata. I tæpan aldarfjórð-
ung hefur Rauði kross Islands í sam-
vinnu við heilbrigðisyfirvöld rekið
eina sjúkrahótelið hér á landi og er
það staðsett í Reykjavík. Sjúkrahót-
elið hefur frá upphafi haft yfir að
ráða 28 plássum en að mati sérfræð-
inga sem um þessi mál hafa fjallað er
eðlilegt að viðmiðunarreglan sé að
eitt til tvö rúm á sjúkrahóteli þuifi
fyrir hver tíu á sjúkrahúsi. Efth'-
spurnin eftir plássum á Sjúkrahóteli
Rauða kross Islands hefur alla tíð
verið mikil og frá upphafi hefur
hvert rúm verið fulinýtt.
Sjúkrahótel og íbúðir
Ki-abbameins- og hjartasjúklingar
eru í meirihluta þeirra sem dvelja á
Sjúkrahótelinu. Árlega dvelja þar
milli sjö og átta hundruð einstakling-
ar og er meðaldvalartími 13 dagar.
Rúmlega helmingur sjúklinga á lög-
heimili utan höfuðborgarsvæðisins.
Eins og málum er háttað hafa ein-
ungis sjúkrahúslæknar heimild til að
senda inn beiðni um dvöl fyrir sjúk-
linga. Þetta fyrhkomulag er ekki í
takt við nútímaheilbrigðisþjónustu
þar sem mikill hluti lækninga fer
fram utan sjúkrahúsa og einnig veit-
ir það læknum mismunandi mögu-
leika á að koma sjúklingum sem þess
þurfa til dvalar á Sjúkrahótelinu.
Rauði krossinn hefur leitast við að fá
þessum reglum breytt en ekki hlotið
til þess leyfi heilbrigðisyfirvalda. Til
þess að koma til móts við þarfir
þeirra sjúklinga sem dvelja þm-fa
lengi á Sjúkrahótelinu festi Rauði
krossinn nýlega kaup á íbúð í ná-
grenni þess og á að auki íbúðir fyi-ir
sjúklinga með Krabbameinsfélaginu
Sjúkrahótel þýða
sparnað fyrir samfélag-
ið, segja Sigrún Arna-
ddttir og Gunnhildur
Sigurðardóttir, og
rannsóknir sýna að
fólki líður þar vel.
og Landssambandi hjartasjúklinga.
Þá keypti Rauða kross deildin á
Akureyri íbúð fyrir sjúklinga þar í
bæ.
Otvíræður sparnaður
Starfsemi Sjúkrahótelsins er fjár-
mögnuð með daggjöidum frá heil-
brigðis- og tryggingamálai-áðuneyti
og með framlögum frá Rauða krossi
íslands. Óhætt er að fuliyrða að dag-
gjöldin eru þau lægstu sem þekkjast
á sólarhringsstofnun eða rúmar
3.500 krónur á sólarhring. Framlag
Rauða krossins nam rúmum fimm
milljónum króna á síðasta ári. Auk
þess lögðu sjálfboðaliðar Kvenna-
deildar Reykjavíkurdeildar Rauða
krossins sitt af mörkum. Nýlega fór
fram könnun meðal sjúklinga á hót-
elinu þar sem spurt var um viðhorf
og mat á þjónustu, til staðsetningar,
fæðis og fleira í þeim dúr. Almenn
ánægja var með þau atriði sem leitað
var mats á og þar kom einnig i ljós
að flestum þætti eðlilegt að greiða
eitthvert lágmarksgjald fyrir dvölina
en samkvæmt lögum er óheimilt að
taka greiðslu fyrir þjónustu af þessu
tagi. Sparnaður með rekstri sjúkra-
hótela fyrh’ samfélagið er ótvh’æðm-
ef borinn er saman kostnaður á sól-
arhring á sjúkrahóteli og sjúkrahús-
um. Það er erfiðara að setja peninga-
lega mælistiku á líðan fólks en er-
lendar rannsóknir sýna að fólki líður
betur á sjúkrahótelum.
Fjölga þarf plássum
Nefnd á vegum Rauða krossins
skipuð fulltrúum hans, Ríkisspítala,
Sjúkrahúss Reykjavíkur og Land-
læknisembættisins hefur nú með
höndum það verkefni að gera tillög-
ur um framtíðarskipan Sjúkrahótels-
ins. Það er mat nefndarinnar að
nauðsynlegt og skynsamlegt sé að
fjölga þeim plássum sem Sjúkj-ahót-
elið hefur yfir að ráða. Gert er ráð
fyrir að sjúklingar á Sjúkrahótelinu
séu eins og verið hefur nægilega
sjálfbjarga til þess að sjá um sig að
mestu sjálfir en hafi þó ekki heilsu
eða möguleika til að vera heima.
Gert er ráð fyrir sjúklingum frá hin-
um ýmsu deildum sjúkrahúsanna,
ki’abbameinssjúklingum í geisla- og
lyfjameðferð, og sjúklingum utan af
iandi sem ekki þurfa innlögn á
sjúkrahús. Núverandi heilbrigðis-
ráðhen’a hefur sýnt þessu máli
skilning og hvatti til viðræðna milli
þeirra aðila sem sæti eiga í fyrr-
nefndri nefnd um framtíðarskipan
Sjúkrahótelsins. Það er vilji til þess
innan Rauða krossins að koma til
móts við þarfir sjúklinga með því að
stækka Sjúkrahótelið og auka um
leið sparnað í samfélaginu. Það ger-
ist þó ekki nema með samvinnu við
sjúkrastofnanir og heilbrigðisyfir-
völd.
Sigrún Árnmlótlir er framkvæmdn■
stjóri Rnuða kross íslnnds. - Gunn-
hildur Sigurdardóttir er formaður
stjómar Sjúkrahótels Rauða Kross
Islands.
Rannsóknir
Hj arta verndar
RANNSÓKNIR Hjarta-
vemdar á hjarta- og
æðasjúkdómum meðal
Islendinga hafa staðið
óslitið síðan 1967 og veitt
ómetanlegai’ upplýsingar
sem lagt hafa grunninn
að forvörnum gegn þess-
um sjúkdómum á íslandi.
Ég vil í þessu sambandi
nefna fáein atriði:
• Þrír áhættuþættir
hafa reynst skipta mestu
máli í sambandi við
kransæðasjúkdóma á ís-
landi; reykingar, blóð-
fitutruflanir (kólesteról
o.fl.) og hækkaður blóð-
þrýstingur. Sykursýki er
einnig stór áhættuþáttur.
• Þessir áhættuþættir skýra fjögur
af hverjum fimm tilfellum kransæða-
sjúkdóma á Islandi. Áhrif þessara
þátta magnast mjög þegar sami ein-
staklingur hefur fleiri en einn þeirra.
Aðrfr minna þekktir áhættuþættir
ásamt óþekktum erfðaþáttum skýra
væntanlega önnur ki-ansæðatilfelli.
Leit að þessum þáttum heldur því
áfram og Afkomendarannsókn
Hjartaverndar sem nú er í fullum
gangi er meðal annai’s ætlað að veita
frekari upplýsingai- um þessa þætti.
• Kransæðasjúkdómar orsökuðu
um 50% allra dauðsfaila á íslandi um
það leyti sem Rannsóknarstöð
Hjartaverndar hóf starfsemi sína. Á
síðastliðnum 15 árum hefur þessi
dánartala lækkað niður í um 33%.
• Eftir 1970 hefur þróun helstu
áhættuþátta verið
mjög hagstæð hér á
landi. Mikil minnkun
hefur orðið í tíðni
reykinga. Á meðal
karla hefur hlut-
fallstalan iækkað úr
58% í um 25% en úr
44% í um 30% meðal
kvenna. Blóðfita hefur
lækkað um nær 10%
samfara breyttu
mataræði, sérstaklega
minni neyslu á mett-
aðri dýrafitu. Blóð-
þrýstingur hefur
lækkað verulega og er
nú með því lægsta
sem gerist meðal Evr-
ópuþjóða.
• Þessar breytingar á þróun helstu
áhættuþátta skýra stóran hluta
þein-ar lækkunar sem orðið hefur á
tíðni kransæðasjúkdóma á Islandi á
síðastliðnum 15 árum.
• I fjölþjóðlegri rannsókn
(MONICA), sem Hjartavernd hefur
annast fyrir íslands hönd, hefur
komið í ljós að hvergi hefur náðst
jafnmikill árangur til lækkunar á
kransæðadauðsföllum og á íslandi.
Þar kemur vissulega inn í ný lyfja-
meðferð o.fl., ásamt ki’ansæðaað-
gerðum og -víkkunum og þannig hef-
ur Island nú lægsta dánartíðni af
völdum kransæðasjúkdóma meðal
Norðurlandanna.
• Dánartíðnin vegna heilablóðfalls
hefur lækkað um helming á síðustu
áratugum, sem væntanlega tengist
Guunar
Sigurðsson
Á starfstíma Hjarta-
verndar hefur hlutfall
dauðsfalla sem rekja
má til kransæðasjúk-
dóma lækkað verulega,
segir Gunnar Sigurðs-
son, eða úr 50 í 33
af hundraði.
m.a. bættri blóðþrýstingsmeðferð.
Þessir punktar undirstrika þann
árangur sem náðst hefur á íslandi
síðustu tvo áratugina á sviði hjarta-
og æðasjúkdóma. Þessi árangur
tengist betri þekkingu á meingerð
þessara sjúkdóma og foi’vörnum
gegn þeim og skjótari viðbrögðum,
betri heilsugæslu og bættri meðferð
og skurðaðgerðum sem veittar eru á
sérdeildum sjúkrahúsanna. Enn eru
þó hjarta- og æðasjúkdómar ein al-
gengasta dánarorsök á Islandi og
allt of margir verða fyrir barðinu á
þessum sjúkdómum á besta aldri.
Frekari þekking á eðli og orsökum
þessara sjúkdóma er því áfram mjög
mikilvæg. Á vegum Hjartavemdar
eru í gangi fjölþættar rannsóknii- á
sviði hjarta- og æðasjúkdóma á ís-
landi, jafnframt því sem unnið er úr
þeim gögnum sem safnað hefur verið
á síðustu áratugum.
Happdrætti Hjartaverndar hefur
reynst mikilvægur stuðningur til
þessara rannsókna og eins og áður
treystir Hjartavernd á stuðning
landsmanna við Happdrætti Hjarta-
vemdar.
Höfundur er læknir og formaður
Hjarta vern dar.