Morgunblaðið - 24.12.1998, Side 37

MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
FIMMTUDAGUR 24. DESEMBER 1998 37
KRÓKUR skipstjóri (Gísli Rúnar Jónsson) kallar ekki allt ömmu sína, eða svo virðist. Hér hefur hann náð Hvergilendingum á sitt vald.
hafa heilmikið fyrir því að koma mér í
rétta gírinn fyrh- hlutverkið - og er
engan veginn kominn alla leið ennþá,“
segir hann og grefur þar með undan
kenningum þess efnis að fyrir hann
sé þetta eins og að drekka vatn.
Því fer líka víðsfjarri að Pétur Pan
hafi verið draumahlutverk Friðriks.
„Eg þekkti vitaskuld karakterinn.
Gera það ekki allir? Hins vegar hafði
ég ekki hugmynd um að þetta leikrit
væri til - hafði ekki einu sinni séð
teiknimyndina. Þegar ég þáði hlut-
verkið hafði ég því í raun ekki hug-
mynd um út í hvað ég var að fara.“
En Pétur Pan hefur komið Frið-
riki í opna skjöldu. „Þetta er miklu
meiri saga en ég gerði mér í hugar-
lund og sannarlega meiri saga en
teiknimyndin gefur til kynna. Það
hefur verið virkilega ánægjulegt að
kynnast Pétri Pan.“
Friðrik sér því ekki eftir ferðalag-
inu til Hvergilands, þó það hafi stað-
ið öllu lengur en ráð var fyrir gert í
upphafi. „Fyrirhugað var að frum-
sýna verkið í haust, en vegna góðs
gengis sýninga á Stóra sviðinu varð
að fresta frumsýningunni til jóla.
Það kemur sér alls ekki illa. Fyrir
það fyrsta fengum við betri tíma til
að velta verkinu fyrir okkur og svo
hentar Pétur Pan bara svo vel sem
jólasýning, þetta er sannkölluð fjöl-
skyldusýning."
En hvernig er þessi þjóðsagna-
kennda vera, Pétur Pan, inn við
beinið?
„Kafteinn Krókur segir að hann sé
hrokagikkur. Það held ég að sé ekki
rétt. Hann sækir að vísu í hættur og
ævintýri, en í mínum huga er hann
bara lífsglaður drengur sem vill ekki
verða fullorðinn. Hann er eiginlega
„yfirhlaðið" barn með öllum þeim
kostum og göllum sem því fylgir.“
Skyldi Pétur Pan blunda í Friðriki
Friðrikssyni?
„Já, tvímælalaust. Hver vill ekki
njóta þess að vera áhyggjulaus og
leika sér alla daga? Fara sínu fram.“
Friðrik lauk námi frá Leiklistar-
skóla Islands síðastliðið vor.
Frumraun sína þreytti hann í Grea-
se í Borgarleikhúsinu og í haust lék
hann í Ofanljósum eftir David Hare
í sama húsi. Hann velkist hins vegar
ekki í vafa um að Pétur Pan sé
stærsta hlutverk hans til þessa.
„Auðvitað eru öll hlutverk stór í
þeim skilningi að maður sparar sig
ekki, leikur ekkert minna, þótt hlut-
verkið sé lítið. Pétur Pan er aftur á
móti titilhlutverk, viðveran á svið-
inu er mikil og mikið mæðir á mér.
Það hlýtur því að teljast mitt
stærsta hlutverk fram að þessu.“
Ungir leikarar eru áberandi í
Borgarleikhúsinu um þessar mund-
ir. „Leikfélag Reykjavíkur hefur
verið að opna dyi'nar fyi-ir ungu
fólki, sem er mjög ánægjulegt"
segir Friðrik. „Raunar eru mögu-
leikarnir mun fleiri nú en oft áður,
Þjóðleikhúsið bætir alltaf við sig
ungum leikurum annað veifið, auk
þess sem atvinnuleikhúsunum er
stöðugt að fjölga. Þá er alltaf hugs-
anlegt að gera hluti upp á eigin
spýtur. Leiklistarflóran hefur bætt
við sig blómum.“
Kvíðir ekki framtíðinni
Friðrik kvíðir því ekki framtíð-
inni. „Eg á mér þann draum, eins og
Pétur Pan, að halda áfram að leika
(mér) og fara aldrei í skóla, nema
kannski í tölvunarfræði í Háskólan-
um - en aðeins ef allt bregst!“
Aðrir leikendur í Pétri Pan eru
Edda Björg Eyjólfsdóttir, sem leikur
Vöndu, Bjai-tur Kai-lsson leikur Jón
bróður hennar og Arnmundur
Bjömsson og Hjalti Rúnar Jónsson
skipta með sér hlutverki hins bróður-
ins, Mikka. Inga María Valdimars-
dóttir er þeman Lísa og indíáninn
Tígi-islilja og Tinna Agústsdóttir
bregðui- sér í gervi hundsins Nönnu.
Sigi'ún Edda Bjömsdóttir fer með
hlutverk mömmunnar og indíána-
mömmunnar og Gísli Rúnar Jónsson
leikur pabbann og Krók skipstjóra.
Aðrh- sjóræningai- em leiknir af Ara
Matthíassyni, Ama Pétri Guðjóns-
syni, Jóhanni G. Jóhannssyni, Ellerti
A. Ingimundarsyni, Guðjóni Karls-
syni, Daníel Traustasyni, Sigursteini
Stefánssyni og Oddnýju Arnarsdótt-
m-.
Með hlutverk týndu strákanna í
Hvergilandi fara Jón Magnús Arn-
arsson, Finnur Guðmundsson, Atli
Már Steinarsson, Steindór Grétar
Jónsson, Jónmundur Grétarsson,
Sigurður Vignir Jóhannsson, Oddur
Örnólfsson, Júlía Aradóttir, Einar
Óskarsson, Sara Nassim og Freydís
Kristófersdóttir.
Þá kemur fjöldi dansara fram í
sýningunni.
NINA Beseka lék Pétur Pan í fyrstu uppfærslu
verksins í London og í mörg ár eftir það.
fljúga og tekur þau með sér til
Hvergilands þar sem Wendy býðst
að verða mamma Týndu drengj-
anna en hætturnar liggja í leyni því
sjóræninginn Krókur kafteinn situr
um að ná drengjunum á sitt vald.
tír hófi frumlegt
Barrie var þegar hér var komið
sögu orðinn einn þekktasti leikríta-
höfundurinn í London en þurfti
samt á öllum sannfæringarkrafti
sínum að halda til að fá leikritið um
Pétur Pan tekið til sýninga. Hvort
tveggja var að á þeim tíma var hug-
takið barnaleikrit nánast óþekkt,
aðeins hefðbundnar jólasýningar
gátu fallið undir þá skilgreiningu,
en hitt kom einnig til að Pétur Pan
var (og er) mjög tæknilega flókið
leikrit og kostnaðarsamt í uppsetn-
ingu. Einn helsti framleiðandi leik-
sýninga í West End í Lundúnum á
þeim tíma, Beerbohm Tree, hafnaði
leikritinu þar sem hann taldi það
vera „úr hófi frumlegt og óhæft til
sviðsetningar.“ Annar framleið-
andi, Charles Frohman, var
djarfari og sviðsetti verkið og
þurfti ekki að sjá eftir því, sýningin
sló í gegn beggja vegna Atlants-
hafsins í London og New York og
alls staðar þar sem hún var sett
upp næstu árin. Gagnrýnendur
kepptust um að hæla Barrie fyrir
afrekið; „Besta verk sem Barrie
hefur skrifað. Barrie er fremstur
núlifandi leikritahöfunda," sagði
Max Beerbohm og aðrir tóku undir
lofsönginn. Barrie hagnaðist gríð-
arlega á leiksýningunni en nýtti sér
einnig aðra möguleika til ágóða
sem sagan fól í sér. Bókin Peter
Pan in Kensington Gardens kom út
1906 og 1911 kom út bókin Peter
Pan and Wendy en þar er sögu-
þræði leikritsins fylgt nokkuð ná-
kvæmlega og samtölin birt að
mestu leyti. Þar er einnig viðbótar-
kafli undir heitinu When Wendy
Grew up og síðar kom í ljós að var
samin upp úr leikriti sem Barrie
hafði skrifað en kom ekki fyrir al-
menningssjónir fyrr en að honum
látnum. Sagan um Pétur Pan og
Wendy varð ekki síður vinsæl en
leikritið og seldist í gríðarlegum
upplögum. Hún þótti firnavel skrif-
uð og gagnrýnendur spáðu henni
jafnvel lengri lífdögum en leikrit-
inu. í dag, 80 árum síðar, hafa þær
spár löngu ræst og má segja hvað
Pétur Pan varðar hafi gagnrýnend-
um ratast rétt orð á munn, jafn-
rangt og þeir höfðu fyrir sér varð-
andi önnur verk Barries. Sagan um
Pétur Pan hefur náð þeim sessi að
erfitt er að ímynda sér veröldina án
hennar. Hún skipar í þeim skilningi
bekk með sögunum um Róbínson
Krúsó eftir Defoe, Gúllíver eftir
Swift og Lísu í Undralandi eftir
Caroll, allt skáldsögur í upphafi en
erkisögur í framhaldinu. Óhætt er
að fullyrða að leikritið um Pétur
Pan hafi verið flutt árlega í London
og/eða víðar í Bretlandi allar götur
frá frumsýningu. Það vekur reynd-
ar nokkra furðu að ekki skuli hafa
verið ráðist í uppsetningu verksins
hér á landi fyrr en nú og er það um-
hugsunarefni að jafn greiðan að-
gang og leikrit hins enskumælandi
heims hafa átt upp á íslensk leik-
svið þá hefur fremur verið horft til
Skandinavíu eða meginlands Evr-
ópu þegar kemur að barnaleikrit-
unum.
Tilfinningasamur og svartsýnn
í Pétri Pan koma helstu höfund-
areinkenni Barries fram þó með
öðrum áherslum sé en í leikritum
hans ætluðum fullorðnum. Barrie
gaf ímyndunaraflinu gjarnan lausan
tauminn, fantasían á innhlaup víðar
en í Pétri Pan, leikrit hans eru róm-
antísk, tilfinningasöm og svartsýn,
seinni kynslóðir hafa hafnað þeim
sem væmnum og tilgerðarlegum.
The Admirable Crichton er hið eina
þeirra sem enn er stöku sinnum
leikið í Bretlandi; ágæt sósíalkó-
medía, sem lýsir hugmyndum
Barries um rótgróna stéttskiptingu
og einnig vinsælum hugmyndum
þess tíma um ofurmennið. Þær má
að sjálfsögðu rekja aftur til Ni-
etzsche og þaðan til Darwins.
Crichton er bryti á heimili aðals-
manns í London. A siglingu í Suður-
höfum verður fjölskyldan skipreika
á eyðieyju og þar tekur Crichton að
sér stjórnina, eðlislægir foringja-
hæfileikar hans koma í ljós þegar
aðstæður byggjast ekki lengur á
rótgrónum hefðum. Crichton og
Mary elsta dóttir aðalsmannsins
verða ástfangin á eyjunni en þegar
þeim hefur öllum verið bjargað og
eru aftur komin til Lundúna er
sjálfgefið að ekkert verðm- úr sam-
bandi þeirra. Crichton yfirgefur
fjölskylduna af tillitssemi því hann
skilur manna best að henni er
ókleift að hafa hann í þjónustu sinni
eftir að hafa öll verið honum undir-
gefin á eyjunni góðu.
Af öðnim verkum Barries sem öll
nutu gríðarlegra vinsælda á sinni tíð
má nefna Quality Street (1901),
What Every Woman knows (1908),
The Old Lady Shows her Medals,
(1917), Dear Brutus (1917) og Mary
Rose (1920) sem var hans síðasta
leikrit sem náði verulegum vinsæld-
um og var sýnt um 400 sinnum í
Haymarket leikhúsinu í London.
Mary Rose er saga um íramliðna
konu sem eigrar um eyju í leit að
syni sínum sem fór að heiman og
snéri aldrei aftur. Hann snýr aftur
og hittir fyrir svip móður sinnar.
Gagnrýnendur þess tíma sögðu
verkið vera „nær óbærilega dapur-
legt.“ í Dear Brutus snýst sagan um
eina af eftirlætishugmyndum
Barries en þar spyr hann hvað
myndi gerast ef hlutimir væru öðra-
vísi. Fantasía og svartsýni haldast í
hendur er segir frá hópi fólks sem
fær annað tækifæri í lífinu og niður-
staðan er sú að enginn vill í rauninni
breyta neinu. Þegar á reynir kemur í
Ijós að allir hefðu gert hið sama og
hagað lífi sínu nákvæmlega eins þó
aðrir möguleikar væru í boði.
Lífseigastur allra
Fáir myndu í dag taka undir orð
Villiam Lyon Phelps frá 1920 er
hann fullyrti að Barrie væri fremst-
ur þriggja bestu leikskálda í Bret-
landi. Hin tvö voru Georg Bernard
Shaw og John Galsworthy. Phelps
bætti um betur er hann sagði:
„Framlag Barries til breskrar leik-
ritunar er hið merkasta frá þvi Sher-
idan (1751-1816) var uppi.“ Óvíst er
að margir myndu taka undir þetta
sjónarmið en þó er þess að gæta að
fáir höfundar breskir frá þessum
sama tíma hafa staðist tímans tönn
svo vel sé. Auk Shaw og Galsworthy
koma Pinero og Synge upp í hugann
en Pétur Pan slær þó öllum þeirra
verkum við hvað lífseigju og lýðhylli
snertir. Þar hefur James Matthew
Barrie óumdeilanlega vinninginn.