Morgunblaðið - 24.12.1998, Blaðsíða 40

40 FIMMTUDAGUR 24. DESEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
Tímamótasamkomulag um eflingu íslenskrar kvikmyndagerðar
IFJÁRLÖGUM ársins 1999 er
gert ráð fyrir að verja 176,4
milljónum króna tíl Kvikmynda-
sjóðs, sem er 40 milljónum hærri
fjárhæð en sjóðurinn hafði tíl ráðstöf-
unar á árinu sem nú er senn liðið.
Samkvæmt samkomulaginu, sem vai-
undimtað 19. nóvember sl., er gert
ráð fyrir að framlög ríkisins til Kvik-
myndasjóðs hækki um 30 milijónir ár-
ið 2000, 36 milljónir 2001 og 30 millj-
ónh' árið 2002. Fjárveiting til sjóðsins
verður því orðin 270 milljónir króna
árið 2002 en frá og með þeim tíma er
stefnt að því að árlega verði gerðar
fimm leiknar íslenskar kvikmyndir í
fullri lengd, með styrk sem nemur
40% af kostnaðaráætlun. Miðað er við
100 milljóna króna framleiðslukostnað
að meðaltali á hverja mynd, þannig að
heildarframlag til framleiðslustyrkja
vegna fimm mynda verði allt að 200
milljónir króna árið 2002. Þær 70
milljónir sem eftir standa fara í að
standa straum af öðrum verkefnum
Kvikmyndasjóðs, sem styrkir einnig
fleiri myndir, greiðir framlag í er-
lenda kvikmyndasjóði, sinnir kynning-
arstarfi og sér um Kvikmyndasafn Is-
lands.
Að auki felur samkomulagið í sér að
komi til þess að Menningarsjóður út-
varpsstöðva verði lagður niður, en um
það liggur fyrir frumvarp á Alþingi,
muni á næstu fjórum árum eftir það
verða veitt fé úr ríkissjóði í sérstaka
deild í Kvikmyndasjóði til þess að
gera heimildarmyndir, stuttmyndir,
hreyfimyndir o.fl., þannig að í lok tím-
ans verði allt að 100 milljónir króna til
ráðstöfunar á áii hverju i þessu skyni
í Kvikmyndasjóði.
„Með þessu samkomulagi má segja
að kvikmyndalistin sé hafin til vegs og
þýðing hennar í íslensku menningar-
lífi viðurkennd. Hún hefur verið horn-
reka á undanfórnum árum, enda ný
listgrein og hefur í rauninni ekki feng-
ið að njóta sín til jafns við aðrar list>
greinar. Þarna er verið að viðurkenna
þýðingu kvikmyndagerðarinnar sem
hluta af íslenskri menningu og það er
eitt af því sem við þurfum að gera til
þess að halda úti íslenskunni sem
sjálfstæðu tungumáli. Þrátt íyrir það
gerist þetta ekki nema með því að fá
til liðs við okkur fjölda erlendra aðila,
þannig að þegar upp er staðið erum
við sem þjóð líka að hagnast á þessu
peningalega," segir Vilhjálmur Egils-
son, formaður stjómar Kvikmynda-
sjóðs.
Vorum alls staðar að koma
okkur út úr húsi
Þorfinnur Ómarsson, framkvæmda-
stjóri Kvikmyndasjóðs, segir sam-
komulagið vera langstærsta skref sem
stigið hafi verið af hálfu ríkisins íyrir
kvikmyndagerð í landinu í 20 ár, eða
frá stofnun sjóðsins. „Þá hófst kvik-
myndavorið svokallaða, sem hefur nú
staðið nokkuð lengi og menn voru
orðnir hræddir um að það færi að
Ljósmynd/Friðþjófiir Helgason
ÁNÆGJAN með samkomulagið leyndi sér ekki í svip samningsaðila þegar þeir stilltu sér upp til myndatöku að
lokinni undirritun í Ráðlierrabústaðnum. í sófanum sitja Geir H. Haarde fjármálaráðherra og Björn Bjarnason
menntamálaráðherra og að baki þeim standa Ari Kristinsson, formaður Sambands íslenskra kvikmyndafram-
leiðenda, Hákon Már Oddsson, formaður Félags kvikmyndagerðarmanna, Friðrik Þór Friðriksson, formaður
Samtaka höfunda kvikmyndahandrita, Jón Þór Hannesson, formaður Framleiðendafélagsins, og Hrafn Gunn-
laugsson, formaður Samtaka kvikmyndaleikstjóra.
Sumardagurinn fyrsti
eftir langt kvikmyndavor
hausta. En þvert á móti er nú útlit
fyrir að dagsins 19. desember 1998
verði í framtíðinni minnst sem sumar-
dagsins fyrsta í íslenskri kvikmynda-
gerð,“ segir hann.
Það er á mönnum að heyra að ekki
hafi mátt seinna vera að gera myndar-
legt átak í þessum málum, þar sem
mjög ej-fitt hafi verið orðið að afla
styrkja til íslenskrar kvikmyndagerð-
ar erlendis, ekki síst vegna þess hve
lítinn stuðning hafi verið að fá heima
íyrir. Hrafn Gunnlaugsson, formaður
Samtaka kvikmyndaleikstjóra, telur
að þessi stóraukni stuðningur muni
létta mjög róðurinn. „Yið vorum orðn-
ir betlistafskariar í þessum sjóðum
öllum og vorum alls staðar að koma
okkur út úr húsi en þetta ætti að
breyta því,“ segir hann.
Undir þetta tekur Þorfinnur sem
kveðst fullur tílhlökkunar að skýra
stjómendum evi-ópska og norræna
kvikmyndasjóðsins frá því uppbygg-
ingarstarfi sem nú eigi að ráðast í.
Hjá Norræna kvikmyndasjóðnum hafi
ýmsum umsóknum héðan verið tekið
Nýtt samkomulag
menntamála- og
fjármálaráðherra og
samtaka kvikmynda-
gerðarmanna um auk-
inn stuðning við Kvik-
myndasjóð er sagt
gjörbreyta landslaginu
í íslenskri kvikmynda-
gerð. Margrét
Sveinbjörnsdóttir
kynnti sér hið nýja
samkomulag og áhrif
þess á kvikmynda-
gerð í landinu.
mjög neikvætt vegna þess hvemig
málum var háttað hér.
Boltinn hjá kvikmynda-
gerðarmönnum
Friðrik Þór Fi-iðiTksson, formaður
Samtaka höfunda kvikmyndahandrita,
er ekki í vafa um að hinar auknu fjár-
veitíngai’ muni skjóta styrkum stoðum
undir íslenska kvikmyndagerð. „Nú er
boltinn bara hjá okkur - að gera góðar
myndii’," segir hann, „ef við komum
með fimm öflugai’ myndir á ári, þá
held ég að það taki okkur ekki nema
tvö til þrjú ár að búa til eitthvað sem
verður tekið eftir á alþjóðlegum vettí
vangi.“
„Nú vonar maður bara að Kvik-
myndasjóður sjálfur hafi hugrekki til
að veðja á handrit sem byggja á ís-
lenskri l£fsreynslu,“ segir Hrafti, „mér
finnst sjóðurinn hafa verið fullginn-
keyptur fyrir að veðja á eiiendar
glæpaformúlur." Friðrik Þór fagnar
þvi að nú sé mótuð stefna til lengri
tíma en áður hefur sést hér og telur að
sú stefna og stuðningur muni tryggja
áðm’ óþekkt starfsöryggi í greininni.
Aðspurður um aðdraganda sam-
komulagsins segir Þoifinnur að mikið
starf hafi verið unnið í þá veim í mörg
ár en það hafi orðið mun markvissara
á síðustu missenim. I stað þess að
ræða eingöngu tölur hafi menn sæst á
að reyna að setja fram markmið sem
allir væi-u sammála um. „Við fónim að
skoða af alvöru hvað það er sem þarf
tíl þess að hér sé starfandi kvikmynda-
gerð sem metnaðarfull atvinnugrein.
Það sem hefur verið eitt stærsta
vandamáhð með opinberan stuðning
hingað til er hversu lágt hlutfall af
framleiðslukostnaði hefur komið frá
ríkinu. Það hefur ekki verið nema rétt
rúm 20% og mönnum hefur gengið
mjög misjafnlega að afla þess sem eft>
ir er og jafnvel verið komnir alveg út á
hengiflugið. Þetta verðm- til þess að
fyrh’tæki skuldsetja sig of mikið og ná
ekki að halda samfellu í sínu starfi,
heldur þurfa jafnvel að fara að sinna
einhverju allt öðru til þess að borga
upp tapið á kvikmyndum sínurn," segir
hann.
Bjöm Bjamason menntamálai’áð-
hema telur það mikilvægasta við sam-
komulagið að allir aðilar hafi nú fundið
þann samnefnara sem leitað var að.
„Jafnt og þétt höfum við nálgast
markmiðið og síðan höfum við getað
skilgreint það með þeim hætti sem við
geram í þessu ágæta samkomulagi,"
segir hann og bendii’ á að það gefi líka
færi á að huga að jiðram þáttum í
kvikmyndamálum. „Eg lít á þetta sem
lið í miklu víðtækai’i stefnu."
„Það hafa verið gerðar úttektir á þvi
að þessi iðnaður, sem er jafnframt
menningarstarfsemi, feli i sér mikinn
vaxtarbi’odd. Við eigum mikið af hæfu
og menntuðu kvikmyndagerðarfólki
og sannleikurinn er sá að það fjái-
magn sem í þetta fer er góð fjárfestíng
vegna þess að það skilar miklum mót-
fi’amlögum frá útlöndum inn í þjóðfé-
lagið. Þama er því verið að skapa heil-
miklar tekjui’ í leiðinni fyrii- þá sem
koma að þessari starfsemi og jafn-
framt fyrir ríkið og þjóðarbúið," segir
Geh’ H. Haarde fjármálaráðherra.
„Ég hugsa að þessi samningur getí
þýtt það sama fyrh’ kvikmyndalistina í
landinu og stofnun Þjóðleikhúss þýddi
á sinum tíma fyrir leikhúslistina.
Þarna er sóknarfæri til þess að hverfa
frá glöðum amatörisma yfir í atvinnu-
mennsku. Það er ekki nokkur vafi að
við erum alveg feiknai’lega þakklátir
þeim Bimi Bjarnasyni og Geir Haarde
fyrir þetta framtak. Auðvitað er þetta
líka söguleg sátt innan kvikmynda-
gerðarinnai’. Ég held að menn séu
loksins famir að átta sig á þvi að þeir
verða að fara að vinna eins og menn -
við eram aðeins að komast upp úr
sandkassanum," segir Hrafn og í sama
streng tekur Þorfinnui’: „Það hefur of
lengi ríkt ósætti innan kvikmynda-
geirans en nú hefur tekist að slíðra
sverðin og menn hafa sæst um aðalatí
riðin.“
BÆKIJR
IVáttúrufræðirit
UNDUR VERALDAR
Greinasafn um raunvísindi fyrir al-
menning. Ritstjóri er Þorsteinn Vil-
hjálmsson. 244 bls. Útgefandi er
Heiinskringla. Verð kr. 3.980.
Á ÚTMÁNUÐUM 1997 _ fluttu
nokkrir kennarar í Háskóla Islands
og aðrir, sem tengjast honum, erindi
ætluð almenningi um furðuverk í
náttúru og stærðfræði. Aðsókn fór
fram úr björtustu vonum, og varð að
endurtaka fyrirlesturinn um sólir og
svarthol. Tilgangurinn var meðal
annars að vekja og efla áhuga á
greinunum með þvi að höfða til for-
vitni og furðuverka og tengja vísindi
við menningu. Nú eru fyrirlestrarnir
komnir út á bók og ná því til enn fleiri
en áður.
Miklar og örar framfarir era í flest-
um fræðigreinum og sífellt kemur
fram ný vitneskja, sem oft og tíðum
leiðir til breyttra viðhorfa. Þeir, sem
lifa og hrærast í heimi fræðanna,
fylgjast grannt með framvindu mála
og eru því kjömir til þess að miðla al-
menningi af þekkingu sinni. Margt af
efninu, sem segir frá í bókinni, hefur
reyndar komið áður fyrir augu al-
mennings, ýmist í formi frétta eða
Sólir og sápulöður
timaritsgreina, en hér
eru því gerð fyllri skil og
í víðara samhengi. Þeir,
sem hér halda á penna,
eru sérfræðingar í sinni
grein, og tekst þeim því
ágæta vel að koma efn-
inu til skila. Því miður
vill það brenna við, að of
margir fást við að þýða
og endursegja hin ýmsu
fræði, sem þeir eru ekki
of vel heima í. Því er
ekki til að dreifa hér.
Undirtitill bókarinnar
- Greinasafn mn raun-
vísindi fyrir almenning -
er nafn með réttu (að
vísu hefði »handa al-
menningi« verið eðlilegra), því að skil-
merkilega er sagt frá í öllum greinum.
Gunnlaugur Björnsson segir frá sól-
um og svartholum og sýnir okkur ein-
stæðar myndir, sem meðal annars
voru teknar með Hubblessjónaukan-
um, sem fór á braut um jörðu 1990.
Sigurður Steinþórsson ræðir um
Surtseyjargosið og allan þann lær-
dóm, sem af því var dreginn, þar á
meðal um stapakenningu Guðmundar
Kjartanssonar. Mörg
spendýr hafa lagað sig
að veðráttu á norður-
slóðum og fjallar grein
■Páls Hersteinssonar um
ýmislegt í fari dýranna,
sem gerir þeim lífið þar
bærilegt. Sjón og sjón-
hverfingar heitir grein
Þorsteins J. Halldórs-
sonar og er um sýndar-
veruleika og sjónskynj-
un. Kolefni er til í mý-
mörgum samböndum og
nú er það þekkt í sér-
stakri mynd, sem nefn-
ist knattkol og fannst
fyrst 1986 og segir frá
því í grein Más Björg-
vinssonar. Kristján Leósson skrifar
greinina Frá rafeindum til rökrása og
fjallar um tölvutækni og framtíðar-
horfur á því sviði. Hjálmtýr Haf-
steinsson skýrir út hvernig leit að
texta fer fram í tölvum, og að lokum
fjallar Reynir Axelsson um hvernig
lögun á sápukúlum hefur orðið stærð-
fræðingum að yrkisefni.
Auk þessara átta fyrirlestra skrifar
ritstjóri bókarinnar, Þorsteinn Vil-
hjálmsson, greinina Vísindi við alda-
mót, þó að tvö ár séu eftir til árs 2001,
og enn getur mikið gerzt á þeim vett-
vangi. Fjallað er um vísindi í víðu
samhengi við hversdagsvitund, fram-
andleika vísinda og framtíðina. Hug-
takið »vísindi« er notað í rúmri merk-
ingu, svo að nú eru öll fræði nánast
orðin að vísindum. í huga höfundar
pistils þessa er á þessu tvennu nokk-
ur munur. Til dæmis getur grasa-
fræðingur unnið hið merkasta starf
við að greina plöntur eftir flórubók og
skrá útbreiðslu þeiraa til mikils gagns
án þess að um einhver sérstök vísindi
sé að ræða. En sá skilningur er á
undanhaldi, því að nú á ekki lengur að
kenna líffræði og efnafræði í skólum
landsins, heldur skulu þau heita lífVís-
indi og efnavísindi.
Vonandi getur orðið framhald á
svipuðum fyrirlestrum, því að af nógu
er að taka úr heimi fræðanna.
Reynslan sýnir, að hinar fáu bækur,
sem komið hafa út af veralega vönd-
uðu efni á sviði raunvísinda, hafa orð-
ið langlífari en flestar aðrar. Minna
má á, að fyrir röskum fimmtíu árum
tóku sautján dugmiklir einstaklingar
sig til og þýddu um sjö tugi greina
Þorsteinn
Vilhjálmsson
eftir þekkta fræðimenn undir forystu
Björns Franzsonar, og gáfu út á bók
undir sama nafni og ritið, sem hér er
til umfjöllunar. Bókin nýtur enn mik-
illa vinsælda og er löngu orðin sígilt
verk, sem margir nemendur sækja
fróðleik í. Af þeim sökum undrast
maður nafn ritsins og hefði verið
hyggilegt að velja því annað heiti.
Umbrot, frágangur og prentun eru
vel af hendi leyst; prentvillur eru fá-
ar. Málfar er yfirleitt skýrt og vand-
að; ritstjórinn hefði þó mátt gera
harðari hríð að nokkrum köflum. Að-
eins fáein dæmi skulu nefnd. Betur
fer á að tala um hita í andrúmslofti en
hitastig; ef koltvíoxíð er haft á einum
stað er eðlilegi’a að segja koleinoxíð á
öðrum fremur en kolmónoxíð; þá hef-
ur beyging sagnarinnai’ »umlykja«
bögglast fyi-ir stærðfræðingnum, því
að lýsingarháttur þátíðar er umluktur
en ekki umlukinn. Ljósmyndir og
teikningar era prýðisgóðar, en vel
hefði mátt nota hinar ofurbreiðu
spássíur undir fleiri myndir. Þá hefði
verið skemmtilegra að semja sjálf-
stæða myndatexta í stað þess að taka
þá orðrétta upp úr meginmáli eins og
víða er gert.
Að lokum þetta. Undur veraldar er
mjög eiguleg bók, vönduð að efni og
útliti og það er mikill fengur í henni
fyrir alla þá, sem vilja fylgjast með í
heimi fræða og vísinda.
Ágúst H. Bjarnason