Morgunblaðið - 25.02.1999, Blaðsíða 41

MORGUNBLAÐIÐ
FIMMTUDAGUR 25. FEBRÚAR 1999 41
UMRÆÐAN
Island: Forysturíki
í umhverfísmálum
SÖGULEGUR fundui'
átti sér stað í Reykjavík
þann 17. febrúar sl. þeg-
ar gengið var frá sam-
starfssamningi milli Is-
lands og þriggja risafyr-
irtælga. Samningurinn
byggir á þeirri framtíð-
arsýn að ísland geti orðið
sjálfbært hvað varðar
vistvæna orkugjafa. Það
hlýtur að sæta nokkrum
tíðindum að þijú af
stærstu fyrirtækjum ver-
aldar, Norsk Hydro,
Daimler-Chrysler og
Shell Intemational, skuli
ganga til formlegra Hjálmar
samninga við Islendinga Arnason
með þessi háleitu mark-
mið.
Vistvæn tækni
Bakgrunnurinn er augljós. Um-
hverfismál eru orðin einn meginvandi
í veraldarsögunni. Vaxandi þiýstingui-
á öllum sviðum hefur knúið íýrirtæki
heims til þess að endurmeta stefnu
sína varðand orkugjafa í efnahagslíf-
inu. Við þessu hafa bílaframleiðendur
brugðist með því að veðja á
vetni/metanol sem meginorkugjafa í
samgöngum. Orkudreifingai-fyiTrtæki
hafa brugðist við með sama hætti.
Varið hefur verið milljörðum króna, á
síðustu árum, til þess að þróa tækni á
þessu sviði, einkum varðandi fram-
leiðslu, geymslu og notkun á
vetni/metanoli á efnarafólum. Fram-
farir hafa líka verið með ólíkindum á
alh-a síðustu árum. Er nú svo komið
að innan skamms hefst íjöldafram-
leiðsla á vetnisknúnum strætisvögn-
um og metanolknúnum bifreiðum. Er-
lendu samstarfsaðilamir sjá ísland
sem fysilegan kost til að stíga fyrstu
alvöru skrefin í þessa átt í heiminum.
En hvers vegna Island?
Hvei-s vegna ísland?
í viðræðum okkar við hina erlendu
aðila á síðustu mánuðum hefui* ítrekað
komið fram að þefr telji ísland heppi-
legan stað af mörgum ástæðum. í
fyrsta lagi liggur fyrir pólitísk yfirlýs-
ing ríkisstjómar þess efhis að hún
hafi hug á að ísland verði sjálfbært
hvað varðar orkugjafa. Þetta er
gmndvöllui- samstarfsins sem um
ræðir. I öðru lagi búa Islendingar yfir
ómetanlegri reynslu af því að skipta
um orkugjafa, frá kolum
og olíu yfir í hitaveitu.
Þetta er reynsla sem fá-
ar þjóðir geta státað af
enda eru vísindamenn
okkai’ á þessu sviði
orðnir heimsfrægir og
láta verulega til sín taka
víða um heim. I þricfja
lagi má geta þess að Is-
lendingar hafa framleitt
hreint vetni í um 50 ár í
Áburðarverksmiðjunni.
Þar er orkuberi sem
þarf ekki á nokkum
hátt að hreinsa - hann
er tilbúinn til notkunar.
I fjórða lagi má nefna að
menntastig þjóðai-innar
er tiltölulega hátt og
landið opið fyrir samstarfi við útlend-
inga. I fimmta lagi skiptfr verulegu
máli smæð samfélagsins. Hér er mun
auðveldara að sjá heildaráhrif af vetn-
issamfélaginu heldui’ en í stærri lönd-
um. Hér er ákvarðanatakan stutt, ein-
ingar allar færri en innviðir allir þeir
sömu og gilda hjá stórþjóðum.
Af þessum ástæðum hefur Island
orðið fyrir valinu hjá hinum stóru ris-
um. Þetta er fagnaðarefni og gefui- ís-
lenskri þjóð meiri tækifæri en
nokkum óraði fyrir. En hvaða áhrif
hefur samstarf af þessum toga?
Ávinningur þjóðarinnar
Fyrst skal þar nefna að takist áætl-
unin getui’ Island orðið fyrsta ríki ver-
aldarsögunnar sem bent getur á
WANTARÞIG WG
EINFALDAR 0G ÓÐÝRAR
GÓLF.
FÓIKS-
NÁKVÆMIS'
BllA-
BRAUTAR-
VIÐGERÐIR 0G ÞJÓNUSTA
VOGIR
0LÁFURGISLAS0N&C0HF
SWD.mnCS SÍMl5684800 FAX56850S6
Orkugjafar
Takist áætlunin, segír
Hjálmar Arnason, get-
ur Island orðið fyrsta
ríki veraldarsögunnar
sem bent getur á hverf-
andi mengun af efna-
hagslífi sínu.
hverfandi mengun af efnahagslífi sínu.
Vissulega hljóta það að teljast stórtíð-
indi. I öðru lagi munu Islendingar
sjálfir upplifa hreinna andrúmsloft,
bílaskýið yfir höfuðborginni hverfur,
stóriðjan getur orðið vistvæn og mikið
dregur úr hávaðamengun. Síðasttalda
atriðið er vissulega vandamál í þétt-
býli og þá ekki síður á sjó enda þekkja
allir sjómenn hávaðann um borð af
völdum vélai-innar. Hin nýja tækni er
að öllu leyti hljóðlaus. í þriðja lagi má
nefnda efnahagsáhrifin en með sjálf-
bærri orkustefnu geta íslendingar
sjálftr framleitt orkugjafa sína og það
sem mefra er, flutt þá út. Þar með
sköpum við verðmæti innanlands og
eigum möguleika á gjaldeyristekjum í
stað þess að veija hluta af gjaldeyri
okkar til innflutnings á mengandi
orkugjöfum. I fjórða lagi má nefna
vísinda- og rannsóknarþáttinn. Þjóð
sem tekui- þátt í jafn yfirgripsmiklum
tifraunum aflar sér mikillar þekkingar
og reynslu eins og dæmin af hitaveit-
unni sýna. I fyllingu tímans ættu Is-
lendingar því að geta selt hugvit í
formi reynslu sinnar af vetnisvæðingu
til stærri þjóða. Þetta hefur örvandi
og styi’kjandi áhrif á rannsóknir og
menntakerfi. I sjötta lagi má svo
nefna hin óbeinu áhrif sem meðal ann-
ars munu bh-tast í því að útlendingar
kjósi að sækja heim fyi-sta ríki verald-
ar með sjálfbæran og vistvænan orku-
búskap í efnahagslífi sínu. Áfram má
telja en af þessum atriðum má ljóst
vera að hér er um ákveðin tímamót að
ræða í sögu íslensku þjóðarinnar,
tímamót sem kunna að hafa áhrif
langt út fyrir landsteinana.
Hröð þróun
Sá samningur sem undirritaðm- var
þann 17. febrúar hefur verið lengi í
fæðingu. Mér er minnisstætt fyrir
tæpum tveimm’ ánim þegar umræður
um tillögu á þessu sviði voru á Al-
þingi. Ýmsir brostu út í annað og
töldu vetnisdrauminn eiga langt í að
rætast. En skjótt skipast veður í lofti
og leyfi ég mér að vitna til umsagnar
prófessors Braga Ámasonar en hann
hefm- betur en nokkur annar fylgst
með vetnismálunum. Bragi heldur því
fram að engar áætlanir um vetni hafi •
staðiðst. í rauninni hafi allt gerst
hraðar en áætlanir gerðu ráð fyrir og
aldrei jafn hratt og á síðustu misser-
um. Ástæðan hefm’ verið rakin hér að
framan. Þessi samningur skiptir okk-
m’ máli. Hann sýnir líka hversu mikil-
vægt er að hafa skýra framtíðarsýn
og viljann til að fylgja henni eftir.
Hann sýnfr líka gildi rannsókna og
menntunar. Háskóli íslands og
Áburðarverksmiðjan hafa gegnt mik-
ilvægu hlutverki. Háskólinn við að
sinna sínum rannsóknum og er Bragi
Ámason skýi-t dæmi um þetta.
Ábm’ðarverksmiðjan hefúr á starfs-
tíma sínum sannað fæmi sína og safn-
að upp gífurlegum mannauði innan
fyrh’tækisins. Þetta skapar grann að
mikilli sókn.
Ég vil nota þetta tækifæri og þakka
þeim fjölmörgu aðilum sem unnið
hafa dyggilega að því að koma samn-
ingnum á og viðbrögð nánast allra
segja mér aðeins eitt: Islendingar era
framsýnir og hafa viljann til þess að
beita sér fyrir framfóram, landi og
þjóð til heilla. Stofnun Hins íslenska
vetnis- og efnarafalafélags á vonandi
eftfr að færa íslensku þjóðinni ómet-
anleg verðmæti.
Höfundur er alþingismaður.
Samtök iðnaðarins
boða til IÐNÞINGS
föstudaginn 26. febrúar
í veislusalnum Gullhömrum að Hallveigarstíg 1
DACiSKiSA
QStSfi.
12:fiCL
FORMOT
MÝkJmmteiðsíuhættirJÁðmðijáJslanúL
HyerjnlgjaáumjyjðJLaDÆrj.áJieimsmaeJikvaiðia?.
• Gunnar Örn Gunnarsson forstjóri, Kísiliðjan hf.
• lón Sigurðsson forstjóri, Össur hf.
• Steinþór Skúlason forstjóri, Sláturfélag Suðurlands svf.
• Jónas Frímannsson aðstoðarframkvæmdastjóri, ístak hf.
• Ingvar Kristinsson aðstoðarframkvæmdastjóri, Hugvit hf.
IÐNÞING
i_os.afhendingiuníiargagna
Gestir Iðnþings eru beðnir að mæta stundvíslega þar eð
veislusalnum verður lokað meðan Forseti íslands afnendir
viðurkenningu Verðlaunasjóðs iðnaðarins
IÐNMNG sett
Haraldur Sumarliðason, formaður Samtaka iðnaðarins
.VjðurkenningVerðlaunasjóðsjðnaðarins
Forseti íslands, Hr. Ólafur Ragnar Grímsson
Hádegisverður í boði Samtaka iðnaðarins
Ræða formanns Samtaka iðnaðarins, Haraldar Sumarliðasonar
Ræða iðnaðarráðherra, Finns Ingólfssonar
Evrópska ánægjuvogin
-EuropeanCustomerSatisfactionlndex
• Inngangsorð, Davíð Lúðvíksson
• Reynsla af sænsku ánægjuvoginni og kynning á verkefni
um uppbyggingu Evrópsku ánægjuvogarinnar,
Dr. Jan Eklöf, Stockholm School of Economics
idarstörf.
verzlun v/Nesveg, Seltjarnarnesi,
sími 561 1680.

SAMTOK
IÐNAÐARINS
Hallveigarstíg 1 • Pósthólf 1450 • 121 Reykjavík
Sími 511 5555 • Fax 511 5566 • www.si.is -V