Morgunblaðið - 30.04.2000, Qupperneq 20

20 SUNNUDAGUR 30. APRÍL 2000
rllrlt- fRVtUDHUW
MORGUNBLAÐIÐ
Frá hátíðarhöldunum á 1. maí í Tomsk. Eldri borgarar voru í meirihluta viðstaddra og margir með myndir af horfnum leiðtogum; fyrir sumt
af þessu fólki er kommúnisminn trúarbrögð. Konan hélt fast í mynd sína af Stalín.
Baráttudagur
í Síberíu
Rör sem flyfja heitt vatn eru ekki grafin niður þar sem þau liggja um hverfín. Þetta er ódýrara svona, segja menn, en viðurkenna að ekki séu
þau augnayndi. Rörin eru hafin upp til að umferðin eigi greiða leið milli blokka.
Borffln Tomsk í Síberíu
miðri var ein af
miðstöðvum k.i'arnorku-
iðnaðarins í Sovétríkjun-
um. Efnahagsástand
hefur verið þar báfft á
síðasta áratug, eins og
fólk fræddi Þorkel
Þorkelsson ljósmyndara
um, en hann fylgdist þar
með hátíðarhöldum á
1. maí fyrir ári síðan
og festi mannlífíð
í borginni á fílmu.
ÚSSLAND er langstærsta land
heims og sum ríki þess stærri en
flest þjóðlönd. Þegar ég spurði
mann nokkurn hvort langt væri
til næstu borgar svaraði hann:
„Nei, það er um klukkustundar flug.“ Síbería
er land öfganna. Hvergi á jörðu er jafn mikill
munur á hitastigi sumars og veturs. Frost
getur farið niður fyrir 50 gráður og hitinn upp
fyrir 40 gráður á sumrin. Borgin Tomsk í
miðri Síberiu var ein aðal kjarorkumiðstöðin í
gömlu Sovétríkjunum. Þarvoru framleiddir
kjarnaoddar í kjarnorkuflaugar og ýmsir
hlutir í kafbáta. Það kann að hljóma sérkenni-
lega, þar sem vart fmnst borg sem er fjær sjó.
Eftir mikið umrót í rússnesku þjóðlífi síð-
ustu árin, þar sem fáir einstaklingar hafa risið
til velmegunar, býr þorri fólks við verri kjör
en áður. Fullyrt er að 80 prósent alls fjár-
magns í rússnesku efnahagslífi fari um
Moskvu og St. Pétursborg. Afgangurinn fell-
ur hinum borgunum á landsbyggðinni í skaut.
Það er ekki mikið til skiptanna. I kjölfarið á
falli kommúnismans var ýmsum stórum og
óhagkvæmum verksmiðjum lokað og starfs-
mennirnir stóðu ráðalausir eftir. Það reyndist
ótal fjölskyldum erfið lífsreynsla og að auki
hafa margir, sem þó hafa atvinnu, lent í því að
fá engin laun greidd mánuðum saman. En
neyðin kennir naktri konu að spinna, segir
máltækið, og víða í Síberíu má sjá þess merki
að lítil og fámenn fyrirtæki séu að reyna að
fóta sig í nýju viðskiptaumhverfi.
„Róðurinn er að sönnu erfiður en við verð-
um að reyna að laga okkur að nýjum tímum,“
segir maður sem ég hitti en hann á og rekur
litla húsgagnaverksmiðju. „Við reynum að
framleiða innréttingar og húsgögn sem eru í
samræmi við þarfir og efnahag viðskiptavina
okkar.“ Fyrirtæki sem þetta hafa víða skotið
rótum og berjast harðri baráttu fyrir til-
verurétti sínum.
Ég kom til Tomsk 20. apríl og þá var tíu
stiga frost. Daginn eftir tók að hlýna og
nokkrum dögum síðar var hitinn kominn í 20
gráður og áin Tomka búin að ryðja sig. Þá
upplifði ég alþjóðlegan baráttudag í borginni.
Hér á árum áður sáum við í blöðum og sjón-
varpi myndir af tilþrifamiklum hersýningum
og skrúðgöngum rússneskra hermanna á
Rauða torginu 1. maí. Karlar í gráum frökk-
um veifuðu valdsmannslega til mannfjöldans
ofan af háum svölum. Mikið vatn hefur runnið
til sjávar síðan þessum myndum var slegið
upp í heimspressunni. Hátíðarhöldin 1. maí í
Tomsk voru sem minningarbrot liðins tíma.
Fólk byrjaði að safnast saman í miðbænum
fyrir klukkan sjö um morguninn. Gamlir
kunningjar stungu saman nefjum. Sumir
slógu á létta strengi en aðrir voru alvarleikinn
uppmálaður. Fánum og borðum var flett
sundur og í ljós komu gömul slagorð og mynd-
ir af föllnum foringjum,Marx, Lenín og jafn-
vel Stalín, en Kommúnistafiokkurinn stóð fyr-
ir hátíðarhöldunum.
Fólkinu fjölgaði smám saman og þegar dag-
skráin hófst voru þarna saman komin fjögur