Dagblaðið Vísir - DV - 01.04.1985, Blaðsíða 10

10
DV. MÁNUDAGUR1. APRIL1985.
Útlönd
Útlönd
Útlönd
Útlönd
Segir 60 milliónir
vera ólæsar í USA
Um þriöjungur allra fulloröinna í
Bandaríkjunum er ólæs eöa því sem
næst. Þá er átt viö aö um 60 milljónir
manna í Bandaríkjunum geti ekki
leitað uppi númer í símaskrá, lesiö
sér td gagns leiðbeiningar á neyt-
endaumbúðum, stautaö sig fram úr
húsaleigusamningi eöa taliö hvort
þeir haf i fengið rétt gefið til baka.
Bersögul bók
Slíkar fullyrðingar um tæknivædd-
ustu þjóö í heimi þykja saga tU næsta
bæjar enda vekur vestan hafs mikla
athygU um þessar mundir nýútkom-
in bók þar sem höfundurinn heldur
þessu fram fuUum fetum. Þetta er
270 síöria bók, „IlUterate America”
(Olæs Amerika), eftir Jonathan
Kozol sem fyrst fyrir tveim áratug-
um vakti eftirtekt fyrir róttækar
skoöanir á fræöslumálum. — Eftir
hann Uggur raunar önnur bók sem
ber titUinn „Death at an Early Age”.
Bók þessi er ekki félagsfræði-
skýrsla heldur framsetning á
skoðunum höfundar sem hann bygg-
ir á tölum úr opinberum skýrslum og
um leiö er bókin frá hans hendi
heróp, hvatning tU landsyfirvalda og
landa háns um aö hefja stríö gegn
ólæsi.
I 49. sæti
yfir læsar þjóðir
Samkvæmt tölum, sem Kozol
sækir i opinberar skýrslur, eru til
dæmis 40% fullorðinna í Boston ólæs.
Miöað viö blökkumenn í öUu landinu
er ólæsiö þeirra á meöal 44%. —
Þetta eru hrikalegar tölur og von aö
Bandaríkjamönnum bregöi viö aö fá
þeim núið miskunnarlaust um nasir.
En í skýrslum Sameinuöu þjóðanna
um aöúdarríkin 158 eru BandarUíin
ekki nema í 49. sæti í rööinni yfir þau
sem hafa útbreidda leskunnáttu.
En það er ekki nóg meö þaö. Kozol
fullyröir að ástandiö fari versnandi í
þessum efnum eftir því sem þjóö-
félagiö er minna háö lestri í fjölmiðl-
um, þegar þaö er mataö á fréttum
meö taU og mynd. Samt er þróunin
sú að starfsveiting á vinnumarkaðn-
um gerist stöðugt háöari leskunn-
áttu. Starfsþjálfun er að miklu leyti á
lesmáli.
Dylja ólæsið
Kozol útmálar í bókinni hvemig
ólæsir séu bagaöir í lýðræöisþjóö-
félagi og veröi verulega afskiptir í
preptmálssamfélagi. öfugt viö flesta
minnihlutahópa tálmi ólæsið þeim aö
koma þeirra sjónarmiðum á fram-
færi á nógu áhrifaríkan hátt til þess
að fá úrbætur. Um leiö undirstrikar
hann aö ólæsi geti verið lengi til
staöar í stóru samfélagi án þess aö
heildin verði þess vör. Margir fyrir-
veröi sig fyrir ólæsið og leggi tölu-
vert á sig til þess aö leyna þvi. —
Hann likir ólæsinu viö fötlun þar sem
hinn ólæsi sé hamlaöur meö þrenn-
um hætti: Vegna útilokunar í sam-
félaginu og viöskiptum, vegna van-
þekkingar á fortíöinni (sem gæti fal-
iö í sér skýringu á stööu hans) og
vegna vanhæfni hans til þess að
skýra sitt mál skriflega.
Vilja þeir frekar ólæsi?
Kozol segir aö þetta sé hvorki
áskapað (fyrir erföir t.d.) né heldur
áunniö heldur elti þetta sjálfs sín
skott. Svo sem eins og þegar ólæsir
foreldrar geta ekki búiö börn sín
Jonathan Kozol, bókarhöfundurinn sem heldur þvi fram að þriðjungur fullorðinna i Bandaríkjunum sé
ólæs.
undir lesnám í skóla með því aö lesa
fyrir þau, né heldur skrifaö til aö fá
umbætur í skóla sem misheppnast
hefur aö uppfræöa börn þeirra. —
Kozol tekur svo djúpt í árinni aö
segja aö ólæsi sé ekki slysni. Hann
álítur aö of mörgum pólitíkusum
þyki þaö fremur til bóta aö þetta fólk
eigi óhægt meö aö tjá sig á opinber-
'úm vettvangi eöa á stjórnmálavett-
vanginum.
Bókarhöfundur tilgreinir ýmsar
þjóöhagsástæöur fyrir því aö skera
þurfi upp herör gegn þessim vanda.
I leik aö tölum meinar hann aö þaö
kosti samfélagið 20 milljaröa dollara
á ári aö svo stór hluti þjóðarinnar sé
ólæs. Og til þess að hrista ærlega
upp í lesandanum varpar hann fram
spurningu um hvernig honum þætti
aö stíga upp í flugvél sem heföi verið
í viðhaldi hjá starfsmanni er ekki
kynni að lesa leiðbeiningarnar.
Vill almannasamtök
Kozol telur aö fækka mætti ólæsum
um helming meö tíu milljaröa doll-
ara fjárveitingu árlega í tíu ár til
lestrarkennslu. Hann gerir sér engar
vonir um að stjómin og fjárveitinga-
valdið muni verða viö þeirri
áskorun. Þvert á móti heldur hann
því fram aö Reaganstjórnin vilji
skera niöur það 1,65 dollara framlag
á einstakling sem nú sé veitt til þessa
þáttar.
Því vill hann hvetja til stofnunar
samtaka meöal almennings sem
fylgja skuli málinu eftir uns lands-
feöurnir treystist ekki lengur til ann-
ars en veröa viö kröfum um úrbætur.
Beinir hann máU sínu til námsfólks,
kennara, útgefenda og hvers sem
heyra viU eöa sem hann telur að geti
lagt baráttunni liö..
Ný gerö myndbands-
tækja er væntanleg
Videotökuvélarnar veröa smám
saman minni og meöfærUegri. Meö
nýrri videotökuvél ætlar Sony aö
vinna hug og hjörtu viðskiptavina
sinna.
Árum saman mátti Sony fyrirtæk-
ið þola að kaupendur ::óttu mest í
videotæki keppiiauta sinna, VHS-
tækin. Betamax-cækin frá Sony og
Video 2000, sein margir evrópskir
keppinautar framleiddu, voru í ööru
og þriðja sæti. Sony ætlar nú aö sópa
að sér viðskiptavinum í Evrópu meö
fjórðu gerðinni.
MyndavéUn, sem hægt verður aö
kaupa í lok apríl, er aöeins 2,3 kg
þung eöa einu kílói léttari en sam-
bærilegt Sony videotæki. Myndband-
iö sjálft er aöeins átta mUUmetra
breitt en venjuleg myndbönd eru 12,7
mm á breidd. Engu aö síður á aö
■«r*r

Nýja myndbandið er til vinstri á þessari mynd en venjuleg gerð af segul-
bandsspólu er til hægri.
vera hægt að taka upp á hana efni í 90
mínútur.
Veröiö út úr búð í Þýskalandi er í
kringum 4000 mörk og er gert ráö
fyrir aö sernna bætist viö móttöku-
tæki sem geri fólki kleift að taka efni
upp úr sjónvarpi og nota þá tækiö
sem ven julegt myndbandstæki
Hörð samkeppni
Meö því aö taka þetta skref tekur
Sony fyrirtækið mikla áhættu. Þó aö
þau 122 fyrirtæki í öllum heiminum
sem framleiða videotæki hafi tekiö
þá ákvöröun aö þessi stærö af mynd-
böndum ætti aö vera framtíðarstað-
aUinn hafa þau sífeUt slegið því á
frest aö taka hann upp. Aðeins
amerísku fyrirtækin, Kodak og
Polaroid, hafa barist fyrir nýja staðl-
inum vegna vaxandi söluerfiðleika
en hingaö tU án teljandi árangurs.
Þessi fyrirtæki hafa nefnUega engu
aö tapa heldur aUt aö vinna.
Keppinautar Sony fylgjast tor-
tryggnir meö framvindu mála.
Matsushita samsteypan og dóttur-
fyrirtæki hennar, JVC, sá til þess aö
tUkomu nýju átta mUUmetra mynd-
bandsins var alltaf seinkaö. Fyrst
komu VHS-framleiöendur með nýja
minni gerö af VHS-myndböndum
sem aöeins var hægt aö nota meö sér-
stöku viðbótartæki. Síðan kom
Matsushita fram meö nýja gerö
myndavélar sem var um leið hægt að
nota sem upptökutæki fyrir venju-
leg VHS-myndbönd. Sony fyrir-
Nýja átta millímetra myndavélin frá Sony.
tækið sá þess vegna fram á sífellt
minnkandi markaöshlutdeUd og á nú
viö vissa erfiöleika að stríöa á
meginlandi Evrópu.
Þegar komið á
markaðinn í Japan
Sony vUl þó ekki leggja Beta ein-
faldlega niður og hefja framleiöslu á
VHS-tækjum eins og PhiUps,
Grundig og Sanyo fyrirtækin neydd-
ust tU aö gera. Forráöamenn Sony
fyrirtækisins sáu enga aöra lausn en
aö hefja sókn. Norio Ohga, forstjóri
Sony, tilkynnti!!. janúarsíðastUðinn:1
„Nú hefst nýtt tímabil í sögu mynd-
bandstækja,” og átta dögum síðar
var nýja tækiö komið á markaðinn í
Japan.
Meö nýju véUnni hefur Sony fyrir-
tækinu tekist aö lokka tU sín nýj-
an flokk kaupenda. Annar hver nýr
kaupandi átti ekkert myndbandstæki
fyrir. Til þess að anna eftirspurn jók
Sony framleiöslu sína úr 30.000 tíékj-
um í 40.000 tæki á mánuöi. Um ára-
mótin eiga þessar tölur aö vera
komnar upp í 80.000 til 100.000 tæki á
mánuði. SamhUða nýju tækjunum
mun Sony halda áfram aö framleiða
tæki af Beta gerð.því aö enn stendur
nýja kerfiö á brauðfótunum.
Framleiðir enginn
annar en Sony
nýju tækin?
öll þekktustu fyrirtækin á sviöi
myndbandaframleiöslu hafa tilkynnt
að þau muni hef ja framleiöslu á nýju
geröinni. Hins vegar hefur ekki
neinn framleiöandi á myndbands-
tækjum tilkynnt aö framleiðsla á
hinu nýja kerfi muni hefjast á næst-
unni. Talsmenn Matsushita hafa
sagt: „Við sjáum enga þörf fyrir
þessa gerö tækja á næstu árum.”
Það má líka vera að stærstu fyrir-
tækin stjórni því hvaö verður ofan á í-
baráttunni. ÞýttúrDerSpiegel
-ÁE.