Dagblaðið Vísir - DV - 27.01.1989, Blaðsíða 13

FÖSTUDAGUR 27. JANÚAR 1989.
13
Að naga eigið skott
Afstaöa Kvennalistans til tekju-
öflunarfrumvarpa ríkisstjómar-
innar mótaöist af þvi að við viljum
vetja hag heimilanna og kjör al-
menns launafólks, sem hefur mátt
þola spennitreyju launafrystingar
mánuðum saman.
Þær tekjuöflunarleiðir, sem
komu til kasta þingsins, vora út-
færðar í 7 þingmálum, sem nú skal
gerð grein fyrir.
Samsta0a náðist
1. Á sl. vori samþykkti Aiþingi
lög um virðisaukaskatt í stað
söluskatts, sem taka átti gildi á
miðju þessu ári. Kvennalistinn
telur þessa kerfisbreytingu ekki
tímabæra né líklega til að ná til-
ætluðum árangri. Því studdum
við framvarp um frestun á gild-
istöku laganna, eins og reyndar
allir þingflokkar gerðu. Áætlað-
ur spamaður ríkissjóðs af þvi
er um 1200 millj. kr. á þessu ári.
2. Árið 1979 var fyrst lagður sér-
stakur skattur á verslunar- og
skrifstofuhúsnæði, sem síðan
hefur verið framlengdur um 1
ár í senn. Nú lagði ríkisstjórnin
til hækkun úr 1,1% af fasteigna-
matsverði í 2,2% og áætlar tekju-
auka ríkissjóðs af því um 150
milljónir kr. Ótrúleg umsvif í
þessum greinum á undanforn-
um áram, einkum á höfuðborg-
arsvæðinu, benda ekki til þess,
að þeim hafi verið íþyngt um of
með álögum. Bankar og aðrir
aðilar á fjármagnsmarkaði
greiða veralegan hluta af þgss-
um skatti, en starfsemi þeirra
stendur nú með sérstökum
blóma. Kvennalistinn studdi
þetta frumvarp. Hinir þingflokk-
ar stjómarandstöðunnar voru á
móti, en sjálfstæðismenn voru
tilbúnir til aö samþykkja sömu
prósentu áfram.
3. Fyrir rúmu ári var lagður sér-
KjaHarinn
Kristín Halldórsdóttir
þingkona Kvennalistans
stakur skattur á erlendar lán-
tökur í þeim tilgangi að hamla
gegn ásókn í erlent lánsfé auk
þess að afla fjár í ríkissjóð.
Kvennahstinn studdi, að þessi
skattur, sem átti að leggjast af
um áramótin, væri framlengdur
um 1 ár. Borgarar og sjálfstæðis-
menn voru því andvígir. Skatt-
inum er ætlað að skila 200 mihj.
kr. á þessu ári.
4. Þá náðist samstaða í þinginu um
skattlagningu á veðdeildir inn-
lánsstofnana, sem áður vora
undanþegnar tekju- og eignar-
skatti. Áætlaður tekjuauki í rík-
issjóð er um 50 mihj. kr. Sam-
staðan náðist eftir að stjómar-
flokkarnir hurfu frá þvi að skatt-
leggja fjárfestingarlánasjóði á
borð við Hafnabótasjóð, Ferða-
málasjóð, Iðnþróunarsjóð og
fleiri.
Allt önnur niðurstaða
5. Fyrir aðeins ári var lögum um
vöragjald breytt og álagning ein-
fólduð, en vöragjald er ólíkt toll-
um að því leyti að það leggst
jafnt á innlenda framleiðslu sem
innflutta. Nú vildi fjármálaráð-
herra hækka gjaldið úr 14% í
25% á ýmsar tegundir, svo sem
sælgæti og gos, úr 14% í 20% á
vörur eins og snyrtivörar og
heimilistæki. Loks átti að leggja
10% vöragjald á ýmsar vörar,
sem áður vora undanþegnar,
aðallega byggingavörar.
Niðurstaðan varð svo allt önnur,
bætt var við fjölmörgum vöram
í byggingariðnaði, ljósabúnaði
og lömpum, varahlutum í bif-
reiðar, jafnvel litum til hstmál-
unar! Gjaldið var síðan ákveðið
9% á allar vörar, en þar á ofan
16% á hluta þeirra, eða samtals
25%. Kvennahstakonur hefðu
getað stutt 25% gjaldið og þá með
manneldissjónarmið í huga, ef
þar hefði aðeins verið um gos
og sætindi að ræða eins og látið
var í veðri vaka.
En þótt við hefðum getað stutt
ákveðna hði, sem væntanlega
skha um 500 mihj. í ríkissjóð, þá
vorum við eindregiö andvígar
öðrum og greiddum atkvæði
gegn framvarpinu í hehd á þeim
forsendum að það hækkaði
framfærslukostnað og bygging-
arkostnað, yki verðbólgu og ógn-
aði atvinnuöryggi fólks á sama
tíma og því er bannað að taka
umsamdar launahækkanir. -
Flestir stjómarandstæðingar
greiddu atkvæði gegn þessu
þingmáh, sem ætlað er að skila
1550 mihj. kr. í ríkissjóð á þessu
ári.
6. Þá hyggst ríkisstjómin ná inn
liðlega 2000 mhlj. kr. með hækk-
un og breytingum á tekju- og
eignarsköttum. Hvað einstakl-
inga varðar er það gert með
hækkun skatthlutfalls úr 28,5%
í 30,8% og með breyttum út-
reikningi frádráttarhða, sem
þýðir lægri skattfrelsismörk en
orðið hefðu að óbreyttum lögum.
Kvennahstinn lagði fram breyt-
ingarthlögur um sömu viðmið-
anir og áður. Að þeim thlögum
fehdum greiddum við atkvæði
gegn lagaframvarpinu í hehd,
þótt þar væru ákvæði sem við
gátum hugsanlega feht okkur
við, ef ráðrúm hefði gefist th at-
hugunar á forsendum þeirra og
áhrifum. Svo var t.d. um breyt-
ingar á reglum varðandi skatt-
lagningu á fyrirtæki og einnig
um hækkun skatta á eignir um-
fram ákveðin mörk. Flestir þing-
menn Sjálfstæðisflokks og Borg-
araflokks voru einnig andvígir
þessu lagafrumvarpi, þótt af-
staöan byggðist á öðrum áhersl-'
um.
Tekjur þarf til
7. Loks ber að nefna heimild th
hækkunar á útsöluverði áfengis
og tóbaks, sem gefa á um 450
millj. kr. í ríkissjóð á þessu ári.
Þessa tekjuöflun studdum við
kvennahstakonur ekki síst með .
tilliti th hehsufars- og manneld-
issjónarmiða, en lýstum jafn-
framt þeirri skoðun, að endur-
skoða bæri vægi þessara vöru-
tegunda í framfærsluvísi-
tölunni. Aðrir þingflokkar í
stjómarandstöðu voru þessu
frumvarpi mótfallnir.
Auk þessa hefur svo ríkisstjórihn
hækkað óbeina skatta, svo sem
bensíngjald, þungaskatt og inn-
hutningsgjald á bhum, sem samtals
eiga að skha um 325 mhlj. kr. í rík-
issjóð á þessu ári. Enn era svo
ótaldar hækkanir á gjaldskrám
opinberra stofnana, en aht þetta
samanlagt þyngir framfærslu og
rýrir kjör almennings langt um-
fram nokkra skynsemi.
Það þarf tekjur til að standa und-
ir velferðinni, segja þeir, sem reyna
að réttlæta þessar gífurlegu álögur.
Einmitt þess vegna studdum við
kvennahstakonur sumar þessara
leiða og tryggðum méð því sparnað
og aukna tekjuöhun, sem nemur
rhlega 2000 mihjónum kr. á þessu
ári.
Framganga „ríkisstjórnar jafn-
réttis og félagshyggju" í skattamál-
um er hins vegar ekki aðeins í öfug-
mælastíl, þar sem hún eykur stór-
lega skattbyrði einstaklinga, á
sama tíma og hún heldur þeim í
skrúfstykki launafrystingar og
samningsbanns, heldur er hún
beinlínis heimskuleg, þar sem með
henni er gengið svo á ráðstöfunarfé
almenns launafólks, að það hlýtur
að koma niður á tekjuöhun í formi
neysluskatta.
Þannig er allt æði þeirra, sem nú
ráða ferðinni, í ætt við vesahngs
skepnuna, sem í svengd sinni og
fávísi nagar eigið skott.
Kristín Halldórsdóttir
„Bankar og aðrir aðilar á fjármagns-
markaði greiða verulegan hluta af
þessum skatti, en starfsemi þeirra
stendur nú með sérstökum blóma.“
Samemingarmálin:
Nú er lag
Vart er um meira rætt á íslandi
þessa dagana en fundaherferð
þeirra fóstbræðra Jóns Baldvins
og Ólafs Ragnars.
Sitt sýnist hverium um thgang
þessarar ferðar. Þótt ekki væri
nema skemmtanin sem landsmenn
virðast hafa af þessu uppátæki, þá
er það gott. Ég reikna ekki með að
hinn almenni launamaður landsins
hafi orðið efni á að kaupa sig inn
á rándýrar skemmtanir, eftir að
vera búinn að borga sína skatta og
skyldur sem nú fara stöðugt hækk-
andi í miöri verðstöðvun ríkis-
stjórnar okkar.
Af þessum ástæðum er það fahega
hugsað hjá þeim fóstbræðrum að
sjá landslýð fyrir ódýrri skemmtun
í svartasta skammdeginu.
Sögulegt sundurlyndi
Það hefur lengi verið talað um
sameiningu vinstri hokka á ís-
landi.
En lítum aðeins um öxl og skoð-
um hvernig tekist hefur til í áranna
rás. Eftir því sem oftar hefur verið
reynt að sameina þeim mun fleiri
hokkar hafa myndast.
Árið 1916 var Alþýðuflokkurinn
stofnaður og var hann fyrst um
sinn póhtiskur armur Alþýðusam-
bands íslands. Þetta gekk vel fyrstu
árin.
Ekki gátu þó íslendingar verið
þekktir fyrir að vera bara með einn
vinstri hokk.
Þá fæddist Kommúnistaflokkur
íslands. Ekki reyndist það nóg. Aft-
ur komu upp dehur í Alþýðu-
hokknum eftir kosningar 1937. Þær
urðu th þess að Héðinn Valdimars-
son, sem vhdi sameina Alþýðu-
flokkinn kommúnistum, var rek-
inn úr flokknum.
En eins og góðum vinstri manni
sæmir gafst Héðinn ekki upp. Hann
einfaldlega stofnaði sinn eigin
hokk, Sameiningarhokkur alþýðu,
Sósíalistahokkurinn leit dagsins
ljós. Alþýðuflokkurinn hélt áfram
að unga út formönnum fyrir aðra
stjórnmálahokka á íslandi.
Næstur á listanum varð baráttu-
jaxhnn og heiðursmaðurinn
Hannibal Valdimarsson. Hannibal
náði að verða formaður hokksins.
En viti menn, árið 1954 var hann
fehdur úr formannsembætti og
rekinn úr flokknum.
Þá var komin þörf fyrir nýjan
hokk og Alþýðubandalagið fæddist.
Alþýðubandalagið var varla búið
að shta barnsskónum þegar búið
var að stofna enn einn hokkinn.
Árið 1969 stofnaði Hannibal ásamt
heiram Samtök frjálslyndra og
vinstrimanna th að sameina alla
jafnaðarmenn í einn hokk. Samein-
ingarsamtökin byrjuðu vel, árið
1971 fengu þau hmm menn á þing.
Ári seinna var einn af þessum
Hmm hlaupinn fyrir borð.
Svo merkhegt sem það nú var
með þennan sameiningarhokk
jafnaðarmanna þá vhdi helst engir
jafnaðarmenn ganga í hann.
Einn var þó maður sem klifraði
um borð í þennan hokk, það var
framsóknarmaðumn Ólafur Ragn-
ar Grímsson, sennhega til að hitta
þar sveitunga sinn, Jón Baldvin,
og kynnast því hvernig væri að
vera með honum í hokki áður en
þeir yrðu stórir og stofnuðu sinn
eigin sameiningarflokk.
Ekki urðu lífdagar fijálslyndra
KjaUariim
Steindór Karvelsson
varaformaður FUJ í Hafnarfirði
vinstrimanna langir, frekar en
annarra vinstri hokksbrota, þeir
lögðu upp laupana árið 1978.
Árið 1982 klofnar Alþýðuhokkur-
inn enn einu sinni. Eins og svo oft
áður var það einn skeleggasti þing-
maður hokksins, Vilmundur
Gylfason, sem nú stofnaði Banda-
lagjafnaðarmanna. En eins og fyrri
Alþýðuflokksbrot varð þetta ekki
langlíft, það gufaði upp 1985.
Hvað gerist nú?
Þá er ég kominn í nútíðina. Nú
sem svo oft áður era hugsjóna-
menn innan Alþýðuhokksins sem
dreymir stóra sameiningar-
drauma. Óneitanlega hvarflar þó
að manni beiskur raunveruleiki
hðinna ára þegar farið er enn einu
sinni að ræða sameiningardraum-
inn mikla.
Skyldi þetta takast núna eða
verður þetta ef th vhl enn einu
sinni til þess að fjölga vinstri hokk-
um á íslandi? Geta Jón Baldvin og
Ólafur Ragnar verið í sama flokki?
Þeir hafa reynt það og tekist, að
vísu í stuttan tíma. Kannski hafa
þeir lært af reynslunni.
Sjaldan er ein
báran stök
Þó að vinstri menn á íslandi hafi
oh klofnað upp í frumeindir og séu
gegnum áranna rás búnir að stofna
heiri stjómmálahokka en tölu
verður á komið þá hefur einnig
borið töluvert á klofningi á hægri
kantinum.
Þar hafa að vísu ekki verið stofn-
aðir eins margir stjómmálaflokkar
en þeim mun hatrammari dehur
orðið innan hokks í þeim herbúð-
um.
Það kannast alhr við Gunnar og
Geir, Albert og Þorstein og svona
mætti áfram telja en verður ekki
gert hér.
Flokkaflakk
Hvernig stendur á öhum þessum
fjölda hokka og flokkaflakkara á
Islandi? Er kannske skýringin á
þessu sú að engin skýr mörk era
th sem aðgreina hokkana? Af þess-
um ástæðum skiptir ekki nokkru
máh í hvaöa stjómmálaflokk menn
skrá sig. Sem dæmi þessu th stuðn-
ings má th að mynda nefna sjálf-
stæðismennina Pálma Jónsson frá
Akri og Egh Jónsson frá Seljavöll-
um. Það vita alhr landsmenn að
þeir kumpánar eru hörðustu fram-
sóknarmenn sem hnnast á íslandi.
Það er einnig vitað að innan Sjálf-
stæðishokksins er mikið af krötum
svo ég tah nú ekki um komma.
Sjálfstæðisflokkurinn er heldur
ekkert einsdæmi á þessu sviði, nei,
ekki aldeihs. Það virðist nefnilega
vera sami hrærigrauturinn í öhum
flokkum og hvergi vera skýr mörk
á mhli þeirra. Af þessum sökum
ætti ekki að vera erfitt að sameina
eins og nokkra hokka í einn eða
heiri stóra flokka.
En þar stendur nefnhega hnífur-
inn í kúnni, hvemig á að fara að
því að sameina þá?
Hugsanleg flokkaskipan
Ekki er hægt að hverfa svo frá
málum þessum að ekki sé vikið að
lausnum á máhnu.
Að undanfornu hefur sú skoðun
æ oftar komið fram að við íslend-
ingar ættum að taka upp banda-
ríska kerhð og hafa hér tvo flokka.
Þessu er ég algerlega ósammála.
Shkt gengi ekki hér í einstakhngs-
hyggjuþjóðfélaginu. Þess í stað
hahast ég að þeirri hugmynd að hér
verði þrír stjórnmálaflokkar,
vinstri hokkur, miðjuhokkur og
hægri flokkur. Þetta er leið sem ég
tel að þjóðin geti sætt sig við með
þolanlegu móti. Af þessum ástæð-
um myndi ég fagna stofnun hokks
vinstramegin við miðju, ef þaö
gæti leitt th upphafs uppstokkunar
á íslensku hokkakerfi í hehd.
Ef sameining Alþýðuhokks og
Alþýðubandalags á að takast verð-
ur það að gerast meðan ríkisstjórn
sú sem nú situr er við völd.
Að lokum aðeins þetta. íslenskir
jafnaðarmenn, látum ekki fortíðina
vhla um fyrir okkur, sameinumst
nú í einn stóran jafnaðarmanna-
hokk, því nú er lag.
Steindór Karvelsson
„Geta Jón Baldvin og Ólafur Ragnar
veriö í sama flokki? Þeir hafa reynt þaö
og tekist, að vísu í stuttan tíma.
Kannski hafa þeir lært af reynslunni.“