Dagblaðið Vísir - DV - 09.03.1991, Qupperneq 22

22
LAUGARDAGUR 9. MARS 1991.
Tímabært hugrekki
eða algjör ósvinna?
- skiptar skoðanir um uppsagnir í Þjóðleikhúsinu
Ris Þjóöleikhúsiö úr öskustónni undir nýrri stjórn?
Áhorfendafjöldi í Þjóöleikhúsinul983-1989
100.000 -------— -----------------------------
'83-'84 '84-'85 '85-'86 '86-'87 '87-'88 '88-'89 '89-'90
„Mér finnst Stefán hafa komið
skemmtilega á óvart. Það þarf kjark
til þess að gera þetta sem ég hélt að
hann ætti ekki til. Það var löngu
tímabært að hreinsa til í þessu leik-
húsi og alla hefur langað til þess að
gera það en enginn þorað því. Auð-
vitað á engu leikhúsi aö haldast uppi
að vera athvarf fyrir ellihruma leik-
ara sem ekkert gera nema að hirða
launin sín á sama tíma og langt á
annað hundrað ungir leikarar eru
atvinnulausir,“ sagði leikstjöri sem
ekki vildi láta nafns síns getið í sam-
tali við DV um hópuppsagnir starfs-
fólks Þjóðleikhússins.
„Þessar uppsagnir eru gífurleg
óvirðing viö þá hstamenn sem verða
fyrir barðinu á þeim og orsakar
mikla úlfúð meðal leikara gagnvart
Þjóðleikhúsinu. Það sem Stefán er
að gera er óþarft og laust við alla
siðferðilega ábyrgð. Þetta fólk sem
sagt er upp hefur unnið Þjóðleik-
húsinu vel og dyggilega, sumt hvert
um áraraðir og á alls ekki skilið að
komið sé svona fram við það,“ sagði
gamalgróinn leikari í samtali við DV.
Hann vildi heldur ekki láta nafns
síns getið.
Þessar tvær skoðanir bergmála þá
ólgu sem ákvörðun Stefáns hefur
skapað í þröngum heimi íslenskrar
leiklistar. Ljóst er að sú skoðun að
slíkar aðgerðir væru nauðsynlegar
hefur gegnum tíðina átt sér mjög
marga fylgismenn, sérstaklega í hópi
yngri leikara og leikstjóra en hlutfall
þeirra hefur vaxið á undanfórnum
árum sem sést best á þeirri grósku
sem verið hefur og er í hverskyns
leikstarfsemi til hliðar við atvinnu-
leikhúsin. Það hefur verið þrauta-
lending hjá mörgum að hasla sér
völl upp á eigin spýtur, stofna sitt
eigið örleikhús eða stýra sýningum
fyrir sjálfstæða hópa.
Þeir sem hlynntir eru ákvörðun-
inni segja að lausráöning og óöryggi
skapi leikurum þaö aðhald sem
hveijum listamanni sé nauðsynlegt
og sé jákvæð ögrun. Aðrir segja slíkt
skapa óviðunandi pressu. Leikarar
verði ekki dæmdir eftir íjölda sýn-
inga fremur en listmálarar eftir fer-
metraíjölda málverka.
Afar viðkvæmt mál
Nokkur leynd hefur hvílt yfir því
hverjir það voru nákvæmlega sem
voru látnir fara. Þó hafa nöfn lang-
flestra komið fram í íjölmiðlum en
samkvæmt bestu heimildum DV er
listinn hér til hliðar réttur. Auk þess
var leikstjórunum Brynju Bene-
diktsdóttur og Benedikt Árnasyni
sagt upp. Agnesi Löve tónlistarstjóra
var sagt upp og Jórunni Sigfúsdóttur
miðasölustjóra leikhússins einnig.
Eins og fram hefur komið hefur
Félag íslenskra leikara ekki beinlínis
lagst gegn uppsögnunum. Starfs-
mannafélag ríkisstofnana hefur mót-
mælt þeim og Sigríður Kristinsdóttir
formaður SFR sagði í samtali við DV
að þótt þær væru ekki beinlínis ólög-
legar þá væru þær siðferöilega rang-
ar.
Uppsagnir tveggja úr hópnum
þeirra Benedikts Árnasonar og Agn-
esar Löve eru í rannsókn hjá Banda-
lagi háskólamenntaðra manna í
þjónustu ríkisins, BHMR. Þau hjón
munu hafa lengstan starfsaldur
þeirra sem sagt var upp og Benedikt
lengstan auk þess að vera sá elsti í
hópnum í árum talið. Þau eru bæöi
í Utgarði, aðildarfélagi BHMR.
„Lögmæti uppsagnanna er í skoð-
un hjá okkur,“ sagði Páll Halldórs-
son, formaöur BHMR í samtali við
DV. „Við munum kanna það til hlít-
ar.“
Eitt fordæmi
sem mistókst
Eitt fordæmi er fyrir því að leikur-
um hafi verið sagt upp á þeim for-
sendum sem núverandi uppsögnum
er beitt. Þegar Sveinn Einarsson var
þjóðleikhússtjóri gerði hann tilraun
til þess aö segja upp tveimur leikur-
um. Sú tilraun rann út í sandinn af
tveimur ástæðum. Annarsvegar
brást Félag leikara mjög hart við
uppsögnunum og hinsvegar upp-
götvaðist formgalli á framkvæmd
uppsagnanna og voru þær því dregn-
ar til baka og frekari tilraunir ekki
gerðar.
Verður dans-
flokkurinn næstur?
Þrálátur orðrómur hefur verið í
gangi um aö Stefán ætlaði ekki að
láta sitja við þær uppsagnir sem hér
hafa verið ræddar heldur væru frek-
ari hreinsanir í deiglunni og nefndu
margir íslenska dansflokkinn í því
sambandi. Stefán neitaði því alfarið
í samtali við DV að frekari uppsagn-
ir stæöu til en sagði að unnið væri
að lausn á vanda dansflokksins.
Vandi dansflokksins felst í hnot-
skurn í því að hann er fámennur og
meðalaldur innan hans talsvert
hærri en æskilegt þykir. Ekki er fjár-
hagslegt svigrúm til þess að að ráða
fleiri og yngri ballerínur og í augna-
blikinu er enginn fastráðinn hst-
dansstjóri. Samkvæmt heimildum
DV er unnið að því í samvinnu við
fjárveitingavaldiö að koma á eftir-
launakerfi fyrir ballettdansara hvort
sem þaö yrði í formi beins lífeyris
eða endurmenntunarstyrks. Starfs-
ævi ballettdansara lýkur alla jafna
fljótlega eftir 35 ára aldur og vegna
þess hve námið er tímafrekt og erfitt
hafa fæstir dansarar réttindi eða
menntun til annarra starfa.
Aðsóknin hrapað
undanfarin ár
Eins og sést á meðfylgjandi súiuriti
hefur aösókn að Þjóðleikhúsinu
hrapað undanfarin ár. Minnst varð
aðsóknin leikárið 1987-88 þegar Þjóð-
leikhúsið virtist hafa tapað um þriðj-
ungi áhorfenda sinna á þremur
árum. Á sama tíma hafði áhorfend-
um fjölgað hjá keppinautnum Leik-
félagi Reykjavíkur. Á síðasta heila
leikárinu 1989-90 rétti aðsóknin held-
ur úr kútnum en þó vantar um 20
þúsund áhorfendur til þess að ná því
skásta á áratugnum.
í grein DV frá mars 1989 kennir
Gísli Alfreðsson þjóðleikhússtjóri
um aukinni samkeppni frá sjón-
varpi, öðrum fjölmiölum og þröngum
fjárhag um dvínandi aðsókn. í sömu
grein segir hinsvegar Páll Baldvin
Baldvinsson leiklistargagnrýnandi
að ástæðan sé einfaldlega slakur list-
rænn árangur. Verkefnaval hússins
hafi ekki náð aö vekja áhuga áhorf-
enda hvorki sem alvarleg listræn
verk né „commercial," viðbit.
Vandi Stefáns
Þegar litið er á tölur yfir versnandi
aðsókn, afar slæmt ástand hússins,
sem hefur verið lokað í meira en ár
þegar þetta er skrifað, má ljóst vera
að nýjum leikhússtjóra er nokkur
vandi á höndum. Leikhúsið hefur
sætt umtalsverðri gagnrýni á undan-
fórnum árum og margar dýrar upp-
setningar fallið.
Þær aðgerðir sem Stefán hefur nú
gripið til segir hann að séu hluti af
því að ráða bót á þessum vanda. Telja
má líklegt að með þeim hafi hann
hlotið meðbyr meirihluta listafólks
sem tengist leikhúsinu. Það hlýtur
hinsvegar að verða næsta leikár sem
sýnir fyrstu merkin um það hvort
honum tekst ætlunarverk sitt, sem
hann segir vera að ná leikhúsinu upp
úr þeim öldudal sem það hefur verið
í. Til þess hefur hann 4 ár til að byrja
með en eftir það má ráða hann áfram
til annarra fjögurra ára en þjóöleik-
hússtjóri má þó ekki sitja lengur en
8 ár samkvæmt lögum.
„Fjögur ár mega heita lágmarks-
tími til þess að hrinda í framkvæmd
listrænni stefnu," sagði Stefán í sam-
tali við DV. „Átta ár eru hinsvegar
kannski fulllangur tími og ég er
hlynntur því að valdatíma þjóðleik-
hússtjóra séu takmörk sett.“
Opnað á næstunni
Þjóðleikhúsiö verður opnað 21
mars n.k. með pompi og pragt og
frumsýningu á Pétri Gaut. I apríl er
síðan áætluð frumsýning á söng-
leiknum Sound of Music eða Söngva-
seið. Með þessum stóru sýningum
lýkur valdaferli Gísla Alfreðssonar
þjóðleikhússtjóra.
Dregist hefur að opna húsið miðað
við fyrri áætlanir og er ljóst að við-
geröum verður hvergi nærri lokið
þegar opnað verður. Kostnaður við
þær er ennfrémur farinn umtalsvert
fram úr fyrstu áætlunum. Söngva-
seiður er nú í æfmgahléi og sumir
viðmælendur DV töldu Stefán taka
nokkra áhættu því að í hópi þeirra
sem sagt hefur verið upp eru leik-
stjóri, aöstoðarleikstjóri og tónlistar-
stjóri sýningarinnar.
„Það er enginn listamaður svo
smár í sér að hann láti ekki hstina
ganga fyrir eiginhagsmunum," var
það eina sem Stefán vildi um máhð
segja. -Pá