Þjóðviljinn - 10.10.1976, Blaðsíða 10

Þjóðviljinn - 10.10.1976, Blaðsíða 10
10 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 10. október 1976 ÓLAFUR KVARAN SKRIFAR UM MYNDLIST Geómetrísk myndgerð Blómaskeið geómetrisks flatarmálverks i islenskri mynd- list er áratugurinn 1950-1960. Þessi myndgerð kom hér fyrst fram á siðari Septembersýning- unum 1951 og 1952. Siðan stofnuðu nokkrir ungir myndlistarmenn, Eirikur Smith, Karl Kvaran, Hörður Agústsson og Sverrir Haraldsson „Haustsýninguna" 1953 þar sem einvörð- ungu var sýnd geómetrisk mynd- gerð. A þesum árum var það „Úr it og formsmiðju 1953-1976 Hvirfing. 1976. og myndlistarskóla Islands um áratuga skeið. Obbann af þessum myndum eða skissum verður þvi að skoða sem kennslu- eða æf- ingamyndir I formfræði, þar sem nokkuð hefðbundnar leiðir eru troðnar. Fótó-grafík Þessar kannanir á frumform- unum lágu siöan að nokkru leyti til grundvallar þeim „fótó- grafisku" myndum sem hann sýndi i gallerý SÚM 1972, og hefur tekið hér með smá sýnishorn. 1 þessum myndum eru andstæöur svarts og hvits sterkar og kröfug- ar og hin geómetrisku frumform eru ávallt til staðar. Þrfhrynings- klasar ganga hver inn I annan, tengjast, rofna, eða eru felldir inn I umlykjandi hringform og 11 Paris sem var miðstöð geometri- unnar og það eru fyrst og fremst áhrif þaðan sem komu til með að stýra þeirri þróun sem varð i islenskri myndlist á þessum ára- tug. Uppruna geómetrisks flatar- málverks má annars rekja allt til helstu frumherja abstrakt mynd- gerðar i byrjun aldarinnar, til verka hollendingsins Piet Mondrian og rússans Kasimir Malewich. Mondrian hreinsaöi myndir siliar þegar á öðrum ára- tugnum af hvers konar sklrskotun til hlutveruleikans, og byggði verk sín einungis á formandstæð- unum lóðrétt og lárétt og notaöi aðeins frumlitina rautt, blátt og gult. Malewich gekk enn lengra I formrænni einföldun 1918, þegar hann gerði myndina „Hvitt á hvitu", sem er hvitur ferningur á hvitum fleti. Næsta skref var þvi að myndflöturinn yrði eitt form, einlitur flötur. A árunum milli striða fékk geó- metrlskt myndmál mikilvægan vettvang i Bauhaus-listaskólan- um i Þýskalandi, sem starfaði á árunum 1919-1933. Þar var kann- aö af mikilli elju eðli forma og lita, og við Bauhaus störfuðu margir af helstu frumherjum abstrakt myndgerðarinnar eins og t.d. Paul Klee, sem I formfræði sinni gekk út frá þrem frumform- um, ferningi, þrihyrningi og hring, og rannsóknir á eðli lita voru ma. stundaðar af Joseph Alberts og J. Itten. Ahrif þessara Um sýningu Haröar Ágústs- sonar að Kjarvals- stöðum aðferða og rannsókna höfðu ekki aðeins mikið gildi fyrir myndlist- ina, heldur sjónmenntir yfirleitt og kennsluaðferðir i listaskólum. Eftir siðari heimsstyrjóldina fékk geómetrlsk myndgerð mikla endurreisn I Parls og .1947 var þar m.a. stofnaður sýuingarhópurinn „Salon des Réalites Nouvelles". Þar sýndu listamenn eins og A. Herbin, Vasarely og Mortensen, svo fá^ einir af fulltrúum þessarar myndgerðar séu nefndir. A þess- um árum kringum 1950 dvöldu margir Islendingar I Paris i lengri eða skemmri tima og urðu fyrir «»•«»••»•»»•••««••»•«»••_ "»»»«»»»»»»»»»»»»»»»»ii»«»«»»»«i» »•»«»»•••»••««••••»«»»•««»• ••••»•»«••¦•¦••¦¦«¦•«•«¦¦¦¦•• •¦¦•¦¦¦«¦••¦*¦»¦»¦»«¦•¦¦¦¦¦¦ «•••»•¦¦¦¦»¦¦»¦¦¦¦•¦¦¦•••¦¦¦•• ¦¦¦¦¦¦••¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦*¦*«¦•¦¦•¦ ••¦•¦•¦¦¦¦¦¦¦¦•¦«¦¦¦¦¦¦>¦¦¦¦•¦ • ¦¦•¦¦¦¦¦ . *«¦¦¦¦¦•¦¦¦¦¦ • ¦¦¦¦«¦ ¦ ¦¦¦¦¦¦¦¦«¦¦ ¦ ¦ ¦ ¦ ¦ ¦ ***¦¦«¦¦ • •¦¦¦•¦•¦«¦¦¦¦¦*¦¦¦ • ¦«¦«¦¦¦¦•**•*«*¦¦¦ ¦ «¦•««•«¦ • ¦¦¦¦¦¦¦¦¦ ¦ ¦ ¦ • ¦ ••••¦¦•¦••¦¦¦¦ *•¦•••«•¦••••¦ ••••¦¦¦¦¦¦«¦ »•«•¦•¦•••• ¦¦¦•¦¦•¦¦••¦ •«•¦•••• Dilar II. 1975. Strengir. 1974 sterkum áhrifum frá geómetri- unni, þar á meðal Hörður Agústs- son. Formrannsóknir A sýningunni sem Hörður Ágústsson hefur nú sett saman á Kjarvalsstóðum hefur hann valið þann kostinn að sýna verk eða skissur allt frá árinu 1953 til að gefa skoðanda innsýn I þróun formgerðar sinnar. Hér gefst þvi m.a. tækifæri til að sjá hvernig ýmsar hugmyndir, sem hafa fram komið i rannsóknum á formum og formrænu samspili gegnum árin, eru teknar upp aft- ur, unnar I öðru efni og með þvi. Þannig eru þeir þrir kaflar sýn- ingarinnar sem hann hefur gefið heitin „Samklippur 1955", „Túss- teikningar 1953-1962" og „Fótó- grafík 1962" bæði fróðlegir að skoöa i sjálfu sér og sem undan- farar að þeim litabandsmyndum sem hann gerir á árunum 1974- 1976. 1 elstu myndunum frá 1953 eru vangaveltur um frumformin þeg- ar orðnar áleitnar og með árun- um verða rannsóknir hans á þess- um frumeigindum myndamálsins i senn fjölþættari og itarlegri. Hringforminu er ma. ýmist raðað upp lóðrétt eða lárétt á hvltum fleti og með smá tilfærslu á einu eða tveimur er athuguð innbyrðis þensla þeirra og hrynjandi, elleg- ar að þrlhyrningur eða ferningur er settur inn i margvisleg sam- hengi. Hringformum og þrihyrn- ingum er einnig þjappað og læst saman, sem I sjónrænni blöndun verða iðandi og sibreytilegir. Þessar formkannánir gefa ágæta innsýn inn I þá rannsóknar- hyggju, yfirvegun og nákvæmni, sem einkenna vinnubrögð hans hér á sýningunni. Þessar rahn- sóknir eru annars mjög i þeim anda sem er viðtekinn i listaskól- um um allan heim og eiga sér ræt ur i formfræðirannsóknum Bau- haus-skólans, en Hörður kenndi einmitt formfræði við Handiða- mynda þéttriðið net. 1 þessari „fótó-grafik", hefur höfundi oft tekist á áhugaverðan hátt að ná fram til hnitmiðunar og ná- kvæmni I formrænu samspili. Litbandamyndir Það má eflaust segja að þær lita bandsmyndir sem Hörður hefur unnið að undanfarin tvö ár séu samtvinnaður árangur af hans eigin formkönnunum, og kynnum hans af bæði op-listamönnum (Vasarely, o.fl.) og hinu nýja gemóetriska flatarmálverki sem hefur þróast I Bandarikjunum frá 1960, (Frank Stella, E. Kelly o.fl.) Hörður hefur valið sér all-óvenju- legan efnivið til að vinna með, en það eru litabönd, sem I daglegu tali kallast „teip". 1 þessum myndum leggur hann oft eldri formhugmyndir til grundvallar, en gefur þeim nýtt gildi þar eð frumlitirnir hafa nú leyst a I hólmi svart, hvltt og grátt, sem áður var ráðandi. Þar sem áður var einvörðungu kannað eðli og af- staða grunnforma, fernings, hrings og þrihyrnings, þá hefur hann I þessum verkum breikkað rannsóknarsvið sitt og áherslan er nú á eðli litarins, stærð hans og andstæðuverkun. Hér er sem sagt sambýli litanna kannað út frá þeirri meginforsendu að enginn íitur hefur algilda merkingu, heldur er ávallt háður þvi sam- hengi sem hann er settur i. Form- gerðin er af margvislegum toga, sum verkin einkennast af sam- verkun láréttra litabanda, sem eru ýmist þétt eða grisjuð og um leið er gildi litarins umbreytt, bæði hvað snertir tón og þenslu. En sambýli litanna verður einnig nánara. Það sem i fyrstu skoðun virðist vera ákveðin endurtekn- ing lina, ferninga eða depla, um- breytist við nánari skoðun. Depl- arnir virðast hreyfast, llnurnar bylgjast og allur myndflöturinn þenst og dregst saman, allt eftir þvi gildi sem liturinn fær I sam- býli sinu við næsta lit. Þó nokkur af þessum verkum séu ef til vill fyrst og fremst á- hugaverð sem rannsókn eða skýrsla um nábýli lita, þá eru hér einnig verk, þar sem liturinn er virkjaður á áhrifamikinn hátt og binst saman i hnitmiðaða og kraftmikla heild. Má þar nefna verkin „Þrlsnældur", „Hvirf- ing", „Gluggar" og „Striklota". Þegar á heildina er litið þá veitir þessi sýning ágæta innsýn I óvenjulega kerfisbundin og igrunduð vinnubrögð höfundar og hreinræktun hans á frumeigind- um myndmálsins gefur honum nokkra sérstöðu i Islenskri mynd- list I dag. ólafur Kvaran.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.