Þjóðviljinn - 09.07.1978, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 09.07.1978, Blaðsíða 7
Sunnudagur 9. júlí 1978 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 7 helgarviðtalið — Þaðað skrifa bestseller er glæpur, sem verður ekki fyrirgefinn. Punkturinn (Punktur, punktur, komma, strik) var hluti af verki, sem ég er búinn að veltast með lengi. Núna er ég að ganga frá 2. bindinu. Bókmenntir eru sterkasta listform islendinga, og þessvegna hefð- bundnast. Það, sem ég er að reyna að gera, er að f jalla um samtímann. Nútíminn hefur alltaf verið óþolandi. Ég man, að þegar maður var t.d. í Menntó, var sam- tíminn álitinn ómerkilegur, af þvi að hann passaði ekki inn í bókmenntaheiminn. Eiginlega lifði maður í heimi 19. aldar. Einu tengslin við samtímánn voru gegnum poppið. Það náði miklu betra sambandi. Teikning og texti: Ingólfur Margeirsson Min kynslóö hefur upplifaö rniklar stökkbreytingar. Mér finnst spennandi aö reyna að gera þeim skil. Punkturinn fjallaði um ákv. timabil. Markmið mitt var þó ekki að skrifa skýrslu, heldur , að nota liðinn tima, séðan i ljósi samtimans, frá sjónarhóli okkar i dag. Eg var aö fjalla meira um samtlmann en fortioina. Ég er litið hrifinn af retro-list, sem reynir að endurskapa nákvæm- lega það, sem var. Þetta er vana- legt i kvikmyndaiönaöinum: bil- arnir eru eins og á sjötta ára- tugnum, fötin einnig, en i fötunum oginni bilunum sitja manneskjur með sálarlif og hugarfar sam- timans. Yfirborðiö er látið nægja. Ég reyni einnig að forðast nost- algiu. Nostalgia er að vissu leyti fölsk öryggistilfinning. Eitthvað sem liðið er og sem maöur er búinn að gera upp við sig; sá timi ævinnar, sem er á hreinu. Hitt: Rætt við Pétur Gunnarsson rithöfund „Bsekur eru skrifaðar af þjóðum" nútiminn og framtiðin, er aftur á móti spurningarmerki, óöryggi. Ég hef oft velt fyrir mér hlut- verki rithöfundarins per se. Ég held, að bækur séu ekki skrifaðar af einstaklingum, heldur þjóðum. Heppnuð bók er einskonar súpu- teningur, samþjöppun þess, sem þjóöfélagið upplifir hverju sinni. Rithöfundurinn meltir þennan tima, vinnur úr honum. Aftur- ámóti er einkareynsla hans tak- mörkuð. Hér er um að ræða stærri einingar sem eru mörgum sameiginlegar. Það er ekki „plottið" eða „planið", sem skiptir þarna mestu máli, heldur sjálf vinnslan. Þarna er timinn veigamikið atriði. Það þarf tima til að velta áfram öllum þessum texta. Hlut- irnir gerast ekki i fyrsta skipti, þegar þeir eru festir á pappir, þeir gerast kannski i annað, þriðja, fjórða, kannski n-ta skipti. Það, sem fólk kallar stil, er af- rakstur þessarar vinnu. Still er úrvinnsla. Ég trui ekki á hinn bió- lógíska stil, á hina meðfæddu gáfu rithöfundarins. Að sjálf- sögðu leggur þú sálina i það, sem þú skrifar, skapgerðina og þar fram eftir götunum, en þaö er vinnan, sem skiptir máli: úrvinnslan. Ég þreytist aldrei á þvi að undir- strika þennan faktor: timann. Það þarf að ganga með barn I ákveðinn tima, eins þarf að ala barnið upp I enn lengri tlma. Það sama gildir um bækur, þær þurfa sinn tima. Það er martröð fyrir rithöfund að þurfa að skila hráum texta. Það er eins og fóstur- eyðing. Sömu spurningarnar leita á rithöfundinn: Hvað hefði getað orðið úr fóstrinu, ef það hefði fengið að lifa? Til að geta skrifað bók þarf þetta tvennt: næði og tima. Þess vegna finnst mér erfitt að skrifa i Reykjavlk. Hér eru allir i timahraki, dg Htið næði. Mér þykir best aö skrifa, þegar ég hef garanteraðan langan tima. Upp á siðkastið hef ég verið á Kirkjubóli I Borgarfirði. Dvaldist þar I þrjár vikur. Þar haföi ég næði og- góðan tima enda varð mér mikið úr verki. Ég hugsa að það sé betra að vera rithöfundur á íslandi en viöa annarsstaðar. V-Evrópa er á hraðri leið inn I ólæsi. Hér á landi les fólk enn bækur og hefur áhuga á bókum. íslendingar trúa þvi, að bækur skili reynslu. Það er þýðingarmikið fyrir rithöfunda. En svo ég haldi áfram að tala um samanburð á þjóðum: tsland varð mér fyrst viðfangsefni, þegar ég bar það saman við önnur lönd. Og nú er það að gerast I fyrsta skipti, að Islendingar eru farnir að ferðast I stórum stll til útlanda. Það er allsherjar samanburður i gangi. Aður fyrr var það mikill viðburður, ef Isiendingar brugðu sér til út- landa. Þetta var meira að segja klassiskt viðfangsefni i bókmenntum okkar: hin framandi veröld „maurarnir, trén, loftslagið." Hinar nýju útlandsferðir Islendinga skapa allt annan samanburð. Og það er helviti hart, ef afraksturinn af þessum samanburði verður ein- úngis sá, að á tslandi sé kalt. Þá er verra af staö farið en heima setið. Samanburður við grannlöndin leiöir I ljós, að tsland er þræla- kista. Það er algeng yfirsjón I sambandi við kjarabaráttu alþýðu, að einbllna á kaupið. Þetta er glötuð viðmiðun I verð- bólguþjóðfélagi. Að skömmum tlma liðnum er búið að fella geng- ið, hækka vöruverð og flfla okkur á nýjan leik. Eina fasta viðmiðunin 1 verðbólguþjóðfélagi er fritiminn. Lengra sumarfri, lengra fæðingarorlof. Við vorum einmitt að hlusta á franskt lag á fóninum, sem hét „Ne Vous Mariez Pas" eða „Giftist ekki". Það f jallar nokkurn veginn um Is- lensk hjónabönd i dag. Fólk hitt- ist, fellir hugi saman og gengur I hjónaband. Þar með er hjóna- lifinu lokið, þá taka þrælatökin við. Eftir ákveðinn tima kemur barnið I heiminn, þremur mánuð- um siðar þarf að fleygja frum- burðinum frá sér, vinnan kallar. Fæðingarorlofið er stutt, og ein- ungis veitt konum. Það er skortur á mannréttindum að karlmaður- inn fái ekki einnig fæðingarorlof. Hann fer á mis við mikilvægan þátt I lifinu. Viö eigum tvö börn. Það eru mikil átök, það er slegist um hverja minútu. Þetta er geysileg jafnvægislist. En fjölskyldulifiö nærir skriftirnar. T.d. komst ég ekki á skrið með Punktinn, fyrr en ég eignaðist fyrsta barnið. Það er gaman að fylgjast með krökk- um og umgangast þá. Þau eru stórskáld, skortir bara tækni. Maður verður hreinlega grænn i framan af öfund. Ef maöur upplifði heiminn á sama hátt og fjögurra ára barn, væri maður stórskáld. „Alvara Hfsins" breytir okkur I egg, hleður skurn utan á okkur, en svo leynast göt á eggjunum. Út um þessi göt andar barnið i okkur. Svo skýtur þessari spurningu upp öðru hverju: Hvers vegna ertu að yrkja, hvers vegna skrifarðu? Kannski er skurnin ekki fullgr^in. Djöfull sem fáir tjá sig i einu þjóðfélagi. I raun og veru eru það aðeins tveir aðilar, sem mega tjá sig um það sem máli skiptir: Prestar og stjórnmálamenn. Þessir hópar nota alltaf staðlað tjáningarform. Stöðluð ræða af- sakar alltaf eitthvað, hylmir ávallt yfir einhvern glæp. Svo kemur rithöfundurinn sem er boð- flennan I þessum sjálfskipuðu tjáningarsamtökum. Hann reynir að tala úm glæpinn og þessvegna er nauðsynlegt að stimpla hann svo það sé hægt að vara sig á honum og gera hann óskaðlegan. Þá er hægt að segja: Þarna er hann, þetta er rithöfundur, varaðu þig á honum. —I.M. Einbýlishús á Neskaupstað Til sölu er einbýlishúsið Blómsturvellir á Neskaupstað. Húsið er 100 fermetrar á einni hæð. Upplýsingar gefur Ágúst Jóns- son i sima 97-7454 Auglýsingasíminn er 81333

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.