Þjóðviljinn - 09.07.1978, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 09.07.1978, Blaðsíða 8
8 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 9. júll 1978 Merkilegasta framtakið er vafalaust timaritiö Svart á hvitu, sem Galleri Suburgötu 7 er skrifað fyrir. Þetta er ungra manna rit og i leiðara fyrsta heftis, sem út kom i fyrrahaust, er það boðað, að ritiö verði vett- vangur fyrir umræðu um „aðra valkosti en menn kynnast aö jafnaoi gegnum fjölmiölana". Ólikt þvi sem verið hefur I timaritum ungra manna, þá er tiltölulega litið um nýjan skákl- skap I Svörtu á hvitu (en þar af er eitt ljóð sérstaklega eftir- minnilegt, Fyrir þína hönd eftir Steinunni Sigurðardóttur). Myndverk eiga sér nokkuö rýmri sess, en mest er rætt um hina nýju valkosti i þýddu máli ogfrumsömdu ogþá mest spurt um myndlist.ogmúsík. Þetta er timarit óróleika og óþolinmæ&i. Tónninn er óvæginn og gagn- rýninn og skotspónarnir eru þessir helstir:List sem einangr- ast i sérhæfingu, annmarkar sérhæfingar, list sem fær ein- kenni stofnunar og stöðutákns, Blaðað í tímaritum Margsinnis er þess getið hve erfitt upp- dráttar timarit eiga á fslandi. Lif þeirra er stutt. Ástæðurnar eru margar. Oft er kvartað yi'ir innheimturaunum. í annan stað er liklegt, að timarit eigi að þvi leyti erfiðara með að draga til sin frumsam- ið efni, að hér á landi eru fullnýtt og ofnýtt öll hugsanleg tækifæri til að búa til bækur. Það er þensla í islensku sjálfi: og miklu stærri sýnist sá minnisvarði sem kemur f ram i eigin nafni á bókarkili en sá sem reistur er i pörtum hér og þar á siðum blaða og timarita. Enn má það nefna, að helg- arblöð dagblaðanna hafa í auknum mæli verið keppinautar timarita um efni, ekki sist vegna þess að þau koma svo miklu oftar Ut, þar er hentugra að bregðast við einhverju sem er efst á baugi en i timariti sem kemur út eftir tvo mánuði eða sex. Rýr kostur Allt þetta leiðir til þess að við höfum búið viö rýran kost tima- rita. Tlmarit Máls og menning- ar hefur trónað þar yfir meö yf- irburðum, enginn gleymirheld- ur hinum aldna og þó endur- nærða t>kirri. Réttur er eina pólitiska ti'maritið sem að kveö- ur. Flest annað sem Ut kemur eru sérrit og félagsrit ýmiskon- ar, þau eru reyndar mörg og oft glæsilegafrá gengin, en yfirleitt þrúguð af einhverri þeirri and- lausri sjálfvirkni, sem bendir til þess að útgáfan helgist fyrst og fremst af þvl, að samtók ein- hver verði aö ,,sýna lit" hvaö sem f jörleysi andans liður. Svart á hvítu Engu aö siður eru alltaf ööru hvoru að gerast tíðindi i tíma- ritaútgáfu, og þeim hefur f jölg- að upp á siðkastið — meðal ann- ars vegna nýjunga I prenttækni. listamarkaður auðvaldsins. Hin. snjalla hugmynd, óvænta uppákoma, gjörningar erutekin framyfirhandverkaðmaður nú ekki tali um hefð. Það er látin i ljós hrifning á þvi sjálf- sprottna, af tóniist semerleikin af fingrum fram, af list sem er ekki marksækiö handverk held- ur byggir á nýjusamspili hluta. Þeir eru hylltir sem vilja slátra helgum kum af kankvisri grimmd og strigakjafthætti: Megas er mættur til leiks og Majakovskl og fleiri hressir menn. Við þessir rosknu Nú er hægur vandi fyrir okk- ur, roskna menn, aö segja með yfirlæti að allt petta nýjunga- hjal höfum við heyrt einhvern tima áður með dýrkun leiksins, hins sjálfsprottna, með mynd- brjótakætinni og þar fram eftír götum. En það er satt að segja leiðinlegt aö vera alltaf að éta það upp eftir Prédikaranum að ekkert sé nýtt undir sólunni. Hver kynslóð erný. Og aðstand- endur Svarts á hvitu hafa yfir- leitt ágætt vald á þvi sem þeir eru að segja og kunna meira að segja að umgangast eigin nýj- ungagirnimeö ákveðnum Iróns- iskum fyrirvara. Það var lika þörf hugmynd að taka með I vetrarheftið vangaveltur Peters Handkes um afdrif nýjunga i listum, hvernig vitundariðn- aðurinn stelur þeim blygðunar- laust og sýgur úr þeim merg og glóð. Og sarnt skal hugann herða oghugsa á ny til ferða .. . Lystræninginn Lystræninginn er búinn aö slita barnsskönum, út eru kom- in af honum nlu hefti. Þetta er sérstætt timarit og ekki bara vegna þess aö það sprettir fingrum að höfuðborginni og er gefið út af Þorlákshafnar- renisanssinum. Sérstaða þess er kannski fyrst og fremst fólgin I þvi, hve misjafnt það efni er sem á siður ritsins hefur rataö. Efnið er mestan part skáld- skapur — umræðugreinar eða skýrslur af listgreinum eru sjaldséöar, nema þá um jass. Ritið hefur birt ljóð eftir þekkt skáld og lífsreynd — Þorstein frá Hamri, Sigurð A. Magniis- son, Jón óskar og fleiri. En fyrst og fremst hefur stefna þess i reynd verið sú, að verða vettvangur þar sem menn geta prófað sjálfa sig og þá væntan- lega viðbrögð lesenda og rit- skoðunarviðhorf (eða listræn kröfugerð ef menn vilja taká jákvæðan pól f hæðina) hefur veriö I lágmarki. Óhrjálegar staðreyndir Það ógjörningur að nema staðar við einstaka höfunda og framlag þeirra. En þegar á heildina er litiö: þetta er kynL slóð sem setur staðreyndir borgarlifs I þyngdarmiðju, vél- ar þess, tækni og óþverra, einn- ig vélrænt strit heilaþvott vit- undariðnaðar og annað i þeim dúr. PólitOc kvæðanna er gjarna áleitin og opinska, heldur. Sagt fleira en færra. Náttúra lands- ins er ekki sá bakhjarl sem hún varvönaðvera skáldum allt til þessa og sagan hefur að mestu gleymst nema til að nota I skop- stælingar. Efnið i myndamáliö eru ekki sist óhrjálegar stað- sunnudagspistill reyndir borgarlifs og líkams- starfsemi. Körlum ogkonum er einnig kalt i bólinu. Það er of oft að þessar æfingar eru bernskar úr hófi fram ogforklUðraðar, en það er lika sýndur skemmtileg- ur leikur og hugvitssamur. Um smásögur Lystræningj- ans er margt svipað að segja: þar eru t.d. sögur skrifaðar til að afhjúpa aumingjaskap broddborgarans (sem kannski var kommi I bernsku), skrifað- ar af dálitið spaugilegri sjálf- umgleði hins róttæka höfund- ar, sem hefur öll ráð kapitalist- ans I hendi sér. (Guðbergur hef- ur skrifað skemmtilega skop- stælingu á svona skrifum). Eft- irminnilegri verður liklegri við- leitni Lystræningjans til að kynna þá texta sem að öðru jöfnu er erfiðast að fá prentaða en þaö eru leikrit — koma þar við sögum.a. Oddur Björnsson, Guðmundur Steinsson, Nina Björk. Allir í kúnstinni Sem fyrr segir er Lystræning- inn ekki sérlega fræðilegur. En þegar allt kemur til alls er sá andi sem yfir vötnum svlfur skyldur þeim sem ræöur Svörtu og hvitu: róttækni plús andúð á sérhæfingu og pyramíðaskipan menningarmála. Einar ólafs- son setur i grein upp framtiöar- sýn um listalif — og kemur niö- ur hinum megin við byltinguna: „Smám saman hverfa hin glöggu skil milli brauðstrits og leiks og listar, smám saman hverfa listamenn. Sumir menn munu starfa að iðnaði, aðrir við byggingar osfrv. En við horfum til þess tlma að allir starfi að listsköpun meö og I sinu daglega starfi". Þetta hljómar ágætlega — hvort sem menn vilja telja að framtiðin sé þegar byrjuð eöa ekki. Þessi viðhorf eiga og margt skylt við þá islenska hefð, að menn hafa ekki verið feimnir við listir, a.m.k. ekki vLsnagero. En praxis til dæmis Lystræningjans minnir lika á það, að þótt það sé sjálfsagt hollt að allir skrifi og máli og leiki þá er ekki þar með sagt að ástæða sé til að halda öllu á lofti I nafni hins sanna lýðræðis. Skólablöð Þaö er full ástæða til að minna á mikinn dugnað sem rekur áfram skólablöð. Visindaféiag menntaskólans i Reykjavik gef- ur til dæmis út De Rerum Natura, sem er svo lært rit og þungt, að gamall máladeildung- ur fær i hnén og ræður ekki við textann, jafnvel þótt allmikiö af efninu sé um stórmerkileg stjarnfræöileg og geimsöguleg efni: „Geimurinn endaði eins og hannbyrjaði —I klessu" segir I miður huggunarrikri grein um „Útþenslu alheimsins". Skólablöð eru reyndar efni i sérstaka grein. En áöur en við þau er skilib, þá get ég ekki stillt mig um aðglotta a.m.k. út i annað munnvikið i tilefni þess, að það er einmitt i hinu góða v{gi Olafs Thors i Keflavik, aö fjölbrautarnemendur gefa út blaö það, sem af mestri samúð sem sést hefur hérlendis fjallar um mál Baader-Meinhof hóps- ins þýska. Blað þetta heitir Viskustykki: þar eru frum- samdar ádeilur á auövaldiö og greinar um. tónstundaiðju og þýtt efni um Joyce og Beckett og fleiri — myndarlegt rit um margt. Vitund Skoðanahópar eru jafnan iðn- irviöaðhalda út málgögnum og nægir að benda á villta vinstriö til dæmis. Samtök um fram- tlðarhyggju eða Proutistar heit- ir hópur sem sendir frá sér nýtt timarit, þaö heitir „Vitund og veruleiki". Þetta er allmikiö rit og vel frá þvi gengiö — hring- borðsumræður, viðtöl, greinar. Rauður þráður er kynning á við- horfum hópsins og þeirra sem nálægt honum standa. Stefið er samtenging, samþætting. Það er litið svo á, að það sé mikil lifsnauðsyn hrjáðum heimi að koma á bandalagi milli þess sem kallað er „róttæk pólitisk hugsun" og „andleg róttæknis- stefna". Þá er sagt sem svo: Marx og hans liðsmenn hafa um margt á réttu að standa i gagn- rýni sinni á kapltalismanum, en um leiö ber marxisminn synd „efnishyggjunnar", hann van- rækir „andlega, siðferðilega og menriingarlega þætti sam- félagsins" eins og Guðmundur G. Jónasson ritstjóri kemst að orði á einum staö. A hinn bóginn eru þeir, sem hafa reynt að stækkavitundslnaog öðlastfrið og ró i sálu sinni með ihugun og annarri sjálfsrækt, sakaðir um heimsflótta, um að hugsa böl náungans. NU vilja menn sem- sagt byggja brU milli þessara skauta og er ekki nema gott eitt um það- að segja. Enn sem komiðer fer mest af plássi rits- ins i að Utskýra^meginlínur og verður nokkuð mikið um endur- tekningar. Við getum sagt sem svo, aö hin eiginlega prófraun á ritið, komi siöar þegar reynt yrði að tengja meginþankann viö ákveðin og afmörkuð vanda- mál. ArniBergmann. eftir ARNA BERGMANN

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.