Þjóðviljinn - 05.01.1990, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 05.01.1990, Blaðsíða 4
Örn Friðriksson er á beininu Launa- hækkanir nauðsyn- legar Viöræöur ASÍ og VSÍ haffa nú staðið yffir í mánuð en samningar voru lausir nú um áramótin. Athygli heffur vakið að samningsaðilar haf a rætt samninga á mjög svipuðum grundvelli án þess að nokkuð haf i verið rætt um beinar launahækkanir og kemur svqkölluð „núll- lausn" einna helst til greina. Örn Friðriksson varafforseti ASÍ segir f ramtíðina ráðast mjög af því hvernig til takist í þessari lotu. Hann vill þó ekki samninga án launahækkana og segir mjög mikilvægt að nýlegar lækkanir skili sér í vöruverði Mun ASÍ stjórna samninga- viðræðunum að þessu sinni? „Það var samþykkt á sam- bandsstjórnarfundi Alþýðusam- bandsins að fela okkur forsetun- um og formönnum landssam- banda að hafa forgöngu í fyrstu viðræðum. Við eigum að reyna að finna þar ákveðinn farveg og grunn og í framhaldi af því vil ég benda á að við ráðgerum nú á næstu dögum að halda fundi með stjórnum verkalýðsfélaganna. Þar munum við sjá hvort þeir telji okkur á réttri leið með viðræðun- um einsog þær hafa gengið fyrir I viðræðum ykkar við VSI hef- ur mikið verið talað um svokall- aða „núll-lausn". í hverju felst hún að þfnu matí? „Menn eru svona að búa sér til ákveðin nöfh á sínar hugmyndir. Það sem verið er í raun að fjalla um núna er að ná áveðnu jafnvægi sem þarf að vera ríkj- andi. 1 „núll-lausn", ef menn vilja kalla þetta því nafni, felast ekki endilega engar kauphækkanir. Það liggur ljóst fyrir að það þurfa að vera einhverjar kauphækkanir og trygging fyrir því að kaupmátt- ur haldist. Við vitum að það verð- ur einhver verðbólga og að mínu viti verður ekki um að ræða neina samningar sem feh í sér „núll- launahækkun". Þannig að þeir sem hafa búið til nafnið á þessari leið verða að skýra hvað þeir eiga við." Formaður Vinnuveitendasam- bandsins hefur hinsvegar lýst því yfir að það sé ekki hægt að semja um launahækkanir. Ætíar verka- lýðshreyfingin þá ekki að fylgja þeim að máli? „Við erum í sarmiingavið- ræðum og höfum ekki taliö að engar kauphækkanir væri lausn á samhingum. Jafnvel þó tilefni til verðhækkana innanlands væri því sem næst ekkert, þá vitum við að það er verðbólga í öðrum löndum og allar innfluttar vörur og hrá- efni til framleiðslu myndu hækka í verði. Þannig að við sitjum alltaf uppi með einhverja tiltekna verð- bólgu og við þurfum að koma henni eins langt niður og hægt er. Við þurfum að komast að samkomulagi um jafnvægi sem þarf að skapast á milli hugsan- legra verðhækkana og launa- breytinga." A hvaða nótum verða þá helstu kröfur ykkar? Hvaða mál eru í forgangi? „Málin standa að mörgu leyti öðruvísi en áður. Nú stöndum við frammi fyrir því að það eru óneitanlega rniklir erfiðleikar hjá mörgum fyrirtækjum. Helstu út- fiutningsgreinar hafa staðið ansi tæpt síðustu tvö ár en eru vonandi að komast á legg núna. Aðal markmið okkar f þessum samn- ingum er fyrst og fremst að koma í veg fyrir að það verði áfram- haldandi kaupmáttarskerðing, en það takmarkast auðvitað af því að útlit er fyrir að þjóðartekj- ur minnki á þessu ári. Við viljúm tryggJ3 þann kaupmátt sem bægt er að halda uppi og að verðiagið taki sem minnstum breytihgum. Þetta þýðir að vextir myndú einn- ig lækka og þeir þyrftu áð gera það samhliða en ekki eftir á. Við leggjum áherslu á þessi mál vegna þess að við viljum halda uppi atvinnu í landinu. Það má segja að samningarnir séu sér- stakir hvað það snertir að þjóð- artekjur eru nú að minnka og mikil hætta er á að atvinnuleysi verði enn meira á þessu ári." En nú hefur launafólki verið sagt upp störfum víðs vegar á landinu og oft er borið við skipul- agsbreytingum. Getur verkalýðs- hreyfingin tryggt atvinnuöryggi betur á einhvern hátt? „í okkar samningum höfum við náttúrlega ákveðinn upp- sagnarfrest og við komust ekkert hjá því að fyrirtæki geri skipu- lagsbreytingar hjá sér. En við viljum líka byggja efnahagskerfið þannig upp að það skapi mögu- íeika fyrir ný störf og ný verkefni. Við gerum það aldrei með þeim hætti að í ákveðnu fyrirtæki verði að vera svo og svo mörg störf. Við búum ekki til atvinnu og get- um ekki fyrirskipað fyrirtækjum að þau verði að hafa ákveðinn fjölda starfsmanna. Atvinnuör- yggi felst fremur í því að fyrirtæki hér á landi séu samkeppnishæf við erlenda aðila og að við getum selt okkar vöru á erlendum mark- aði." Á undanförnum árum hefur verkalýðshreyfingin gert heldur hógværa samninga þarsem pass- að hefur verið upp á að ekki fari allt úr böhdunum. Hverju hefur þetta skílað? „Það eru auðvitað sveiflur í efnahagslífinu, en staðreyndin er sú að kauphækkun hefur gengið jafnóðum út í verðlagið. Þannig hefur það gengið í áratugi og orð- inn nokkurs konar vani. Við vilj- um rjúfa þessi sjálfvirku tengsl, enda er það kaupmátturinn sem skiptir okkur mestu máli. Við getum náð kaupmáttaraukningu með lækkun á verðlagi og ef við skoðum td. lækkanir með til- komu virðisaukaskatts þá má auðvitað umreikna 6,40 króna lækkun á mjólkuriítra yfir í pró- sentuhækkun á launum. Þessi mjólkurlækkun leiðir hinsvegar ekki til þess að aðrar vörur hækki einsog hlutirnir hafa gengið fyrir sig með kauphækkanir. Ég tel það því miklu farsælli leið að ná niður vöruverðinu." En hefur þú sem forystumaður innan ASÍ trú á að fólk þoli lengri bið eftir hærri launum? „Það þarf náttúrlega tvennt til. Við þurfum aukinn kaupmátt en við þurfum líka að fá kaup. Þá meina ég að við þurfum að fá at- vinnu, en það er ekkert sjálfgefið að það gerist. Kaupmáttar- aukningi n kemst frekar til skila til þeirra lægst launuðu með því að halda niðri vöruverði og lækka vexti heldur en að láta ákveðna prósentu ganga upp allt launa- kerfið." Fjármálaráðherra hefur sagt að fjárlagafrumvarpið marki ramma fyrir aðiia vinnumarkað- arins. Ætlist þið tíl þess að rfkis- valdið fari út fyrir þann ramma? „Við höfum ekki búið til neinar kröfur á ríkisvaldið, amk. ekki enn. En ef gera á kröfur tíl launþega með að biðja þá um að sætta sig við lágan kaupmátt í ein- hvern tíma, þá hljótum við að gera þá kröfu að ríkisvaldið haldi í við sig og spari. í mínum huga er það alveg af og frá að hægt sé að bjóða launþegum upp á sáralitlar launahækkanir án þess að tekið verði á óhófseyðslu hjá ráða- mönnum. Ég nefni bara sem dæmi að í ferðum erlendis eru greiddir dagpeningar, dagpen- ingar með álagi og mér skilst að makar séu einnig með dagpen- inga. Þarna verður ríkisvaldið auðvitað að sýna fordæmi. Það er kannski ekki um margar miljónir að ræða en þessir aðilar verða bara að athuga hvar þeir geta skorið niður." Þið hafrð einnig rætt við bænd- ur um að forðast beri hækkanir á landbúnaðarvörur. Eru einhverj- ar líkur á að það takist? „Við höfurn rætt við bændur um að ef hægt er að ná einhverj- um árangri í þessum samningum - sem er lítil verðbólga og lækkun vaxta - þá hljóti þeir einsog aðrir sem eru með atvinnurekstur að hafa af því hag og væntanlega gæti það skilað sér í óbreyttu verði á landbúnaðarvörum. Það er ekki komið neitt endanlegt svar við því annað en að þeir eru tilbúnir til að athuga hvernig þeir geti orðið þar að liði. Á sama hátt verða innflytjendur og kaup- menn að skiia sínu, en því miður vantar ansi mikið á þar. Vöru- verð hefur ekki lækkað sem nem- ur mismun á virðisaukaskatti og söluskatti en það var aldrei ætlast til þess að þeir tækju mismuninn í eiginn vasa. Ef þessi lækkun kemur ekki fram á næstu dögum á öðru en mjólkurvörum eru ekki forsendur tií þess að fást við þessa samninga á þessum nótum því þá er þarna ákveðnir hópar í þjóðfé- laginu sem ekkert ætla að leggja á sig og hafa allt sitt á hreinu. Og það dæmi gengur aldrei upp." Hver er skoðun þín á ummæl- um for manns VSÍ um að rfkið eigi að rifta gildandi kjarasamningi viðBHMR? „Ég hefði nú kosið að hann hefði látið þetta ósagt. Við gæt- um á sama hátt átt von á að fá slík ummæli um okkar samninga og ég tek því ekki undir þau. Hitt er annað mál að við munum ræða við fulltrúa BHMR um þennan viðræðugrundvöll. Hann kemur auðvitað þessum aðilum ekkert síður til góða en öðrum og ég held að menn verði að meta þá samn- inga sem þeir hafa til langs tíma út frá breyttum forsendum, án þess að horfa stíft á orðanna hljóðan í sínum samningum. Ég vií amk. trúa því að þeir séu til- búnir til þess. Við áttum líka sam- eiginlegar viðræðum við BSRB í morgun (í gær) þarsem við fórum sameiginlega yfir þessi mál og hvernig þau standa." Það virðist sem meiri þíða sé í samskiptum verkalýðsforystunn- ar og atvinnurekenda en oft áður. Má nokkuð rekja það tíl stofnun Islandsbanka þarsem ólíkir hagsmunaaðilar sameinast? „Nei, nei, ég held að það sé alveg af og frá að einhver tengsl séu þar á milh, enda fara kjara- samningar ekki fram á baríkar- áðsfundum. Ástæðan fyrir því að meiri þíða er okkar á milli er ein- faldlega sú að þegar menn sjá fram á stór og mikil vandamál vilja þeir virkilega leggja sig fram við að finna lausn á þeim sam- eiginlega. Það mun því marka framt íðina mcira en nokkuð ann- að hvernig okkur tekst til á þessu ári. Ef við verðum með 30% verðbólgu á árinu verða fyrirtæki f landinu ekki samkeppnisfær við erlenda aðila. Þá leggst af hér vinna og verður stórfeldur út- fiutningur á fólki. í minm' grein, málmiðnaðinum, erum við td. að sjá á eftir mönnum til annarra landa í vinnu vegna atvinnu- stöðunnar." Það má því ekki búast við að gengið verði frá samningi f bank- aráði íslandsbanka? „Nei, íslandsbanki kemur þessu máli í sjálfu sér ekkert við, nema að takist samningar, þá . verða þeir að fara niður með sína vexti einsog aðrir. Ég sé engin önnur tengsl." -þóm 4 SfÐA - NÝTT HELGARBLAD Föstudagur 5. janúar 1990

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.