Þjóðviljinn - 05.01.1990, Blaðsíða 19

Þjóðviljinn - 05.01.1990, Blaðsíða 19
HELGARPISTILL ÁRNI BERGMANN Sósíalismi -yfirskin og vemleiki Menn eru að draga ályktanir af hruni þeirra valdkerfa sem kommúnistaf lokkar komu sér upp um austanverða Evrópu og gengurmisjafnlega. Einna verst gengur.þó höfundi Reykjavíkurb- réfs sem birtist í Morgunblaöinu á gamlársdag. En hann fer út í þessa samanburðarfræði hér: Á sama bás og SS „Björn Sveinsson Björnsson þagði í hálfa öld áður en hann gerði grein fyrir afstöðu sinni og stuðningi við Þýskaland nazis- mans. Til þess lágu mjög per- sónulegar ástæður. En hann hef- ur lagt spilin á borðið. Þeir menn sem gengið hafa erínda sósíalis- mans alla sína ævi og horfast nú í augu við hrun hans og komast ekki lengur hjá því að viðurkenna ofbeldisverk hans, eru í nákvæm- lega sömu stöðu og þeir sem gengu til liðs við nazista á sínum tíma. Þeirra hlutur er ekki betri. Peir verða að gera upp sín mál." Þessi klausa er í senn heimsku- leg og siðblind. I fyrsta lagi vegna þessa hér: Sósíalistar sem stóðu í harðri stéttabaráttu á fjórða og fimmta áratugnum leituðu sér margir nokkurs trausts og halds í þeirri trú, að í Sovétríkjunum og ná- lægum sveitum væri byrjað á að skapa réttlátt þjóðfélag. Og vildu helst ekki annað en gott eitt um þau lönd heyra. Þessi trú var vissulega dapurleg vegna þess að hér var illa farið með heldur góð- kynjaðar vonir. En menn sem svo hugsuðu og skrifuðu eiga blátt áfram ekkert sameiginlegt með manni sem gengur í SS-sveitir Hitlers og Himmlers og stýrir áróðri Þjóðverja í hernuminni Danmörku. Fullkomin siðblinda reyndar að halda öðru eins fram. Varnir, gagnrýni í annan stað er það ekki sama að halda uppi vörnum fyrir of- beldisverk (eins og innrás Rússa í Finnland eða póhtísk réttarhöld) og að aðhyllast sósíaUsma. Þeir menn sem trúðu t.d. opinberum sovéskum áróðri um fyrrgreind ofbeldisverk og innlimuðu hann í sína heimsmynd, eru langflestir löngu horfnir af vettvangi. Samtímamenn á vinstrikanti geta ekki tekið meiri ábyrgð á þeim en Björn Bjarnason og Styrmir Gunnarsson á gömlum Morgun- blaðsskrifum um það „jákvæða" hjá Hitler eða um það að flótta- menn af gyðingaættum sem hing- að komu, væru „landshornalýð- ur" sem ætti að flæma á brott. í þriðja lagi: obbinn af íslensk- um sósíalistum hefur vitað það og viðurkennt í orði og verki í amk tvo-þrjá áratugi að sósíalismi kemst alls ekki af án lýðræðis (helsta undantekning frá þessu voru á seinni árum nokkrir þriðjaheimsrómantfkusar af 68- kynslóðinni svonefndu). Það er bíátt áfram fölsun að láta sem um þau mál hafi ríkt þögn. íslenskir vinstrimenn hafa reyndar, ásamt félögum sínum í öðrum löndum, verið með sína gagnrýni á mannréttindabrot og réttleysi í Austur-Evrópu valdhöfum þar eystra meiri þyrnir í augum en hægrimálgögnin. Einmitt vegna þess að gagnrýni frá vinstri byggir ekki síst á því að draga fram mun á orðum og gjörðum, yfirskini og veruleika-þ.e.a.s. á milli skrums í nafni sósíalisma og raunveru- legrar framgöngu valdsmanna. Samsæri nauohyggjunnar í fjórða lagi skal bent á það, að <Mmm þegar Morgunblaðsmaður er að setja jafnaðarmerki milli sósíal- isma og stjórnarhátta í Austur- Evrópu og Sovétríkjunum, þá er hann að taka þátt í afar sérstæðu samsæri sem hefur lengi verið þyrnir í augum evrópskra vinstri- sinna. Samsærið er á þá leið, að þegar vinstrimenn beittu fyrir sig eðlilegri kröfugerð sósíaUskra hugsjóna til að skjóta á vald- hroka og gikkshátt Kremlverja, þá höfðu þeir fyrir sið að svara sem svo: Þegið þið armingiar. Ekkert hafið þið tfl mála lagt Tþað erum VIÐ sem búum við hinn „raunverulega sósíaUsma". Þetta hafa bandarískir ráðamenn tekið undir fegins hendi: já einmitt, sósíalisminn er í Sovétríkjunum og þar um kring og hvergi nema þar. Með þessu móti voru risa- veldin nokkuð samstiga í því að reyna að færa villumenn til vinstri í spennitreyju einskonar sögu- legrar nauðhyggju. Sá sem tekur undir gagnrýni á okkur, sögðu Kremlverjar, hann er að „hella vatni á myllur" íhaldsins og heimsauðvaldsins. Sá sem er eitthvað að brölta með sósíalísk- ar hugmyndir, sögðu þeir fyrir vestan, hann er í raun að grafa undan lýðræðinu, hjálpa Rússum og mun hvergi enda fyrr en í Gú- laginu, eins þótt hann kalli sig sósíaldemókrata í hverju orði. Margir kostir Þaðer þessi leikur sem höfund- ur Reykjavíkurbréfs stendur í, treystandi á það að lesandinn sé löngu búinn að týna sjálfum sér í öllu því moldviðri sem þyrlað er upp í kringum hugtök eins og sós- íahsma. I þeim mekki er skást að lesa viðbrögð þeirra sem ekki eru svo uppteknir af pólitískum stundarhagsmunum, að þeir láti sögu og samhengi lönd og leið. Þegar flokksræðið var að hrynja í Austur-Þýskalandi átti Spiegel fróðlegt viðtal við einn helsta sérfræðing Vestur- Þjóðverja um málefni þess lands, Doris Cornelsen. Hún talaði um fáránlegar afleiðingar hins altæka áætlunarbúskapar í Austur- Þýskalandi, sem þó þýddi ekki að öíl áætlanagerð væri út í hött. Sósíalismi í efnahagsstýringu, sagði hún, á sér margra kosta völ, engu síður en kapítalisminn sem er allur annar í Bandaríkjunum en í Svíþjóð (margir Bandaríkja- menn telja reyndar að í Svíþjóð ríki sósíalismi). Áætlunarbú- skapurinn, sagði Doris Cornels- en, er engin óhjákvæmileg nauð- syn í sósíalisma. Sósíalfskar hug- myndir eru hugsjónir um heim, sem er laus við arðrán, þar sem menn geta lifað í öryggi og hafa jafhstöðu í byrjun lífsbaráttunn- ar. Þetta eru grundvallaratriði í sósíalisma en ekki áætlunarbú- skapurinn. Margar vistarverur Friederich Engels sagði á sín- um tíma að sósíalismi væri ekki eitthvert tiltekið ástand eða fyrir- komulag sem menn gengju inn í eða sveigðu raunveruleikann undir, heldur hreyfing sem breytti ríkjandi ástandi. Hann varð ekki til vegna „mennta- mannahroka" hinna stjónuyndu, heldur blátt áfram vegna þess, að gífurlegt djúp var staðfest milh ríkra og fátækra, djúp sem var í sjálfu sér andstætt þeirri grund- vallarkröfu að menn væru fæddir jafnir og hefðu rétt til að lifa. Sós- íalisminn er bæði framhald af jafnaðarkröfum kristindómsins, sem gerir auðsöfnun að meiri- háttar synd (sjá söguna um ríka manninn og Lasarus), hann er Uka viðleitni til að gera vígorð borgarabyltingarinnar um jafn- rétti og bræðarlag að veruleika, láta hana standa við fögru orðin En hann er ekki heimskirkja með páf a, þótt reynt hafi verið að gera það úr honum. Sósíalistar hafa rifist í hundrað og fimmt íu ár um aðferðir og kröfugerð og fær- ar leiðir og þeir munu halda áfram að gera það. Þeir hafa kall- að sig sósíalista, kommúnista, jafnaðarmenn, stjórnleysinga, syndikalista, þeir hafa komið við sögu í samvinnuhreyfingu og kvennahreyfingu. Meðal þeirra hafa verið gjörbyltingarmenn sem aðhylltust svo altæka jafnað- arstefnu að allir skyldu hafa hnífjöfn kjör (og sóttu sumir hvatningu í Postulasöguna um frumkristnina en aðrir í „menn- ingarbyltingu" Maós formanns). Meðan aðrir töldu það nægan sósíalisma að koma á sæmilegu félagslegu öryggisneti og láta annað eiga sig. Meðal jafnaðar- manna hafa verið menn sem voru andstæðir öllu ríkisvaldi og menn sem trúðu mjög á föðurlega for- sjón þess. Sumir hafa trúað á þjóðnýtingu, aðrir á fram- leiðslusamvinnufélög, enn aðrir á sósíaUskan markaðsbúskap. Þessi margbreytileiki getur verið dapurlegur í sinni sundurvirkni, en hann er nauðsynleg forsenda þess að hreyfing geti þróast, brugðist við aðstæðum, haldið áfram að móta þjóðfélög heimsins eins og hún hefur gert með margvíslegum hætti. Enginn hefur einkarétt á hugsjónum jamaðar og engum má afhenda slíkan rétt. Og í guðanna bænum: menn skyldu venja sig af því að taka of mikið mark á því hvað menn kalla sig eða eru kallaðir. Hugs- um til tveggja einræðisherra: Ce- aucescus hins rúmenska og Marc- osar á FiUppseyjum. Mikið var viðskilnaður þeirra líkur: fátækir þegnar og fáránlegar lúxushallir. Það er í rauninni ekki annað en söguleg og landfræðileg tilviljun, að annar valdsherrann réttlætti sig með því að hann væri að berj- ast gegn kapítaUsma og hinn með því að hann væri djarfur riddari í slagnum við kommúnismann. Það kom allt út á eitt fyrir fólkið f löndum þeirra. Föstudagur 5. janúar 1990 NÝTT HELGARBLAÐ - SÍDA 19

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.