Þjóðviljinn - 05.01.1990, Blaðsíða 16

Þjóðviljinn - 05.01.1990, Blaðsíða 16
Hvað má sýna? Upprifjun og vangaveltur um takmarkanir á myndbirtingum Ólafur H. Torfason skrifar í samfélagi hvítra manna um síðustu aldamót var ekkert at- hugavert við að sýna á almennum skuggamynda- og síðar kvik- myndasýningum kristniboðsfé- laganna naktar og þriflegar, lit- aðar stúlkur í safnaðarheimilinu á sunnudögum, þegar trúboðar sneru aftur úr hættulegum leið- öngrum sínum til Afríku, Asíu og ^-A.in£i*ilvli. UulOUUU skógarlundum og á ströndum, mörgum áratugum áður en opin- ber nekt hvítra kom til greina á Vesturlöndum. Þorleifur Repp reyndi að koma í veg fyrir samvinnu Frakka og íslendinga um miðja síðustu öld með því að koma þeirri sögu á kreik, að eftir heimsókn Napó- leons prins hingað 1856, hafi ver- ið haldin sýning í París á nektar- myndum af íslenskum konum í fullri líkamsstærð. Höfðu þær (samkvæmt lýsingu Porleifs) að sögn Frakkanna allar verið heiðr- aðar með keisaralegu samræði. Fólk er enn íháldssamt á þessu sviði. Nokkrir áskrifendur Þjóð- viljans sögðu honum upp á síð- asta ári, þegar birt var ljósmynd af kviknakinni konu, reyndar eitt frægasta verkið á Epal- sýningunni á Kjarvalsstöðum. Ekki er óralangt síðan Hollywood-kossar máttu standa yfir í að hámarki 8 sekúndur og varir beggja skyldu vera lokaðar þegar kossi lyki. Svo var mælt fyrir í siðareglum bandaríska kvikmyndaiðnaðarins. Fáklædd- ar konur máttu ekki sjást nema heiðarlegur tilgangur þeirra með því væri ljós, til dæmis sá að þær væru nývaknaðar eða eitthvað að stússa með hárbursta og snyrti- efni á baðherberginu. Afleiðing þessa varð sú, að um margra ára skeið voru bandarísk- ar leikkonur sífellt á klósettinu í firnalöngum silkisloppa-atriðum, þar sem fimlega var að verki stað- ið við ýmiss konar uppátæki. Leikmyndahönnuðir fóru á kost- um í útbúnaði baðherbergja og áhrifin breiddust út eins og eldur í sinu um bandaríska þjóðfélagið. Það sem fólk sá í bíó vildi það apa eftir mætti heima hjá sér. Risa- vaxin, íburðarmikil baðherbergi sigu óstöðvandi inn í bandaríska þjóðarvitund og byggingarlist. Fáir gera sér þó grein fyrir því, að upptakanna að glæsileika snyrt- inganna hérlendis er líka í raun að leita hjá Velsæmisnefnd bandarískra bíóhöfðingja. 5. október 1982 birtist baksíðu- frétt í Morgunblaðinu þess efnis, að Kattavinafélagið, undir fo,r- ystu Svanlaugar Löve, hefði ákveðið að mótmæla sýningum Sjónvarpsíns á teiknimyndaþátt- unum um Tomma og Jenna. í fréttinni segir: „...félagið telur að í þáttunum sé gefin röng mynd af eoli kattar- ins og að þátturinn geti haft þáu áhrif á börn, að þau meðhöndli ketti á svipaðan hátt og farið er með Tomma í þáttunum." í viðtali blaðsins við formann Kattavinafélagsins kom fram eftir farandi álit hans: „Okkur finnst að í þessum þáttum sé sýnt svo mikið af ofbeldi og það er ljóst að þættirnir hafa óæskileg áhrif á börn... (kötturinn) er sýndur mjög ofbeldishneigður, sem hann er ekki." Alllöngu áður hafði Samband breiðfirskra kvenna ályktað á sama hátt um óholl áhrif þessa myndefnis og nauðsynina á því að útiloka það úr íslenskri menning- arlandhelgi. Músavinafélagið var stofnað um líkt leyti og sendi fjölmiðlum hörð mótmæli við ályktunum Kattavinafélagsins og heimtaði aukna opinbera umfjöllun um mýs. Sænska sjónvarpið tók fyrir a!lsckin!!n .áiiini 2Í. d2°skrá þættaröð um Línu langsokk, eftir sögum Astrid Lindgren. Borist höfðu heiftarleg mótmæli við þáttunum frá málsmetandi fólki. sem taldi þættina alls ófæra um að túlka raunveruleikann með við- hlítandi hætti. Félagsleg aðstaða fólks væri brengluð í þessum myndum og gæfi börnum kol- rangar hugmyndir. Svíar voru í nokkru stuði þessi misserin, því Finnar höfðu þá af- hjúpað Andrés önd og félaga sem siðleysingja og andfélagslega öfugugga. M.a. var bent á, að öndin og taglhnýtingar hennar spásseruðu um ber að neðan ó- feimin á almannafæri og hefðu gert frá upphafi. Var heftunum kippt út úr skólum og af dagvist- arheimilum um stund. Kvikmyndaeftirlit fram- leiðenda og dreifenda komst á legg í Bandaríkjunum á 3. ára- tugnum. Áður er sagt frá því hvernig Hollywood færði einfald- lega vettvang atburða inn í bað- herbergin til að réttlæta fáklædd- ar konur. En áhorfendur heimtuðu samt sem áður meira fjör. Og upp úr því jókst ofbeldi í bíó að miklum mun. Einföld lausn var fundin til að réttlæta það: Allir ofbeldismenn og varg- ar urðu að fá makleg málagjöld áður en myndin væri úti. Þá var allt leyfilegt fram að því. Ef mannkostir og siðferðisþrek, auk réttlætis, náðu að sýna sig nægi- lega var boðskapur myndarinnar augljós: Hið góða sigraði hið illa, syndugum var refsað. Drykkjuskapur, eiturát, morð, hórdómur, barsmíðar og stungur gátu nú varað í 80 mínútur, ef fantarnir fengu ærlega á baukinn síðustu 10 mínúturnar. Arið 1982 ritaði fulltrúi Flug- málastjórnar ádrepu í eitt dag- blaðanna og kvartaði undan „blóðelskandi æsifréttaskrifur- um" sem störfuðu við nafngreind íslensk dagblöð. Tilefnið var myndbirting frá flugslysi í Esj- unni, þar sem 5 manns létust á hörmulegan hátt. Orðrétt sagði í grein fulltrúans: „Sorgaratburður sem þessi er hvalreki sem ber að hagnýta sér til hins ítrasta til þess að selja Ié- legt blað. Þeir sem vilja sjá verk þessara manna ættu t.d. að fletta Tímanum og Dagblaðinu Vísi eftir slysið og hugleiða myndaval Kattavinafélagið: Mótmæla sýningum á Tomma og Jenna Þýski glæpamaðurinn Rösner sýnir fjolmiðlamönnum listir sínar við gíslatöku þar á bæjum." Fleiri kvöddu sér hljóðs sér- staklega í tilefni af þessu um- rædda slysi og umfjöllun dag- blaða. Fordæma flestir „þá sem velta sér upp úr ógæfu annarra" með því-að birta nákvæma lýs- ingu í máli og myndum af svona slysum, bardögum, hryðjuverk- um og hrakförum. f Velvakanda Morgunblaðsins birtist samviska borgaranna oft hispurslaus. Einn bréfritarinn taldi bíó, sjónvarp og vídeó sýna „sjúka og siðlausa glæpamennsku", „klámmyndir, hryðjuverkamyndir og sænskar sáísýkissenur" á hverjum degi og alltof fáir risu til varnar. íslenskir fjölmiðlar sýna óá- reittir í smáatriðum útlensk flug- slys, styrjaldarhörmungar, sjálfs- morðstihaunir, nakta útlendinga og lýsingar á vaxtarlagi og kynlífi íbúa annarra landa. Hins vegar verður uppi fótur og fit, ef langt er gengið í þessum efnum varð- andi hagi íslenskra ríkisborgara. Einkalíf hárra sem lágra út- lendinga er sömuleiðis gott fjöl- miðlaefni hér, ekki síst ástamál, ímynduð og raunveruleg. En ís- lendingar samanlagðir hneyksl- uðust þegar danskt dagblað leyfði sér að hafa eftir einhverjar lausafregnir um einkalíf Vigdísar Finnbogadóttur um árið, hafðar eftir stuðningsmönnum hennar. Þjóðviljinn var á sínum tíma eina íslenska blaðið sem óhlýðn- aðist tilmælum forseta íslands, Sveins Björnssonar, um frásagnir af syni hans, Birni, í SS-sveitum nasista í Danmörku. Mörgum eru í fersku minni ljósmyndir og kvikmyndir frétta- manna af Víetnam-stríðinu. Þetta reyndist fyrsta stríðið sem háð var inni í stofum hjá fólki. Sjá ' mátti þar skyndiaftökur á götum úti, pyndingar, menn dregna aft- an í skriðdrekum, brennd börn veinandi eftir napalm-árásir Bandaríkjamanna. Viðkvæðið var iðulega, að svo mikið væri sýnt, að myndirnar Kattavinafélagið vildi láta banna Tomma og Jenna í Sjónvarpinu 1982. Aðrír heimta að birtar séu myndir af síbrotamönnum í fjölmiðl- um. hefðu engin áhrif lengur. Hins vegar er sú skýring nærtækári, að Vesturlandamenn hafi þolað þennan óhroða, vegna þess hve fjarri hann var raunveruleikan- um. Myndirnar voru af útlend- ingum. Áður höfðum við árum saman séð skýrar og vel teknar ljósmyndir af soltnum börnum í þróunarlöndum, flóttamönnum í dauðateygjum, gyðingum í út- rýmingarbúðum. Hryllings- myndir fjölmiðla voru löngu orðnar hluti af heimilishaldinu á Vesturlöndum. Minntu helst á skýringarmayndir með dýrafræð- inni, ekkert sérstakar, alveg lög- legar. Fyrir tveim áratugum hrukku íbúar Norðurlanda við. Flugvél hrapaði í Eyrarsundi, milli Dan- merkur og Svíþjóðar. Áhugaljós- myndarar tróðu séf í froskbún- inga, köfuðu innan um hálfnakin og limlest líkin og tóku skýrar lit- myndir, sem birtust fyrst í dönsk- Svona myndir máttu bara birtast af svertingjum áður fyrr, - ekki af „okkur" um og síðan í sænskum tímarit- um. Annað eins hafði aldrei sést. Aðstandendur hinna látnu voru alveg varnarlausir gagnvart því hvernig myndir af ástvinum þeirra voru notaðar af gróðasjón- armiði á hrottalegan hátt. Þetta var of langt gengið. Norðurlandamenn vildu ekki sjá slasaða landa sína. Myndirnar vöktu hávær mótmæli úr öllum áttum. Ritstjóri danska tímarits- ins réttlætti myndbirtinguna með því að hann hefði viljað vekja umræðu um réttmæti þess að sýna svonalagað. En hann tók skýrt fram, að ef danskir f arþegar hefðu verið um borð hefði hann ekki birt myndirnar. Dæmi um vafasamt framtak fréttamanna og fréttastjóra er frá forsetakosningunum á Filipps- eyjum milh Marcosar og Aquino. Æstum aðdáendum beggja fram- bjóðenda sló illilega saman á ein- um kjörstaðanna. Bandarísk sjónvarpsstöð kom fréttum af at- burðunum í beinni útsendingu til áhorfenda í Bandarikjunum. Klukkustundum saman voru þessi íréttaskcí endursýnd og ekkert annað frá kjörstöðum. Áhorfendur hiutu að skilja þstta þannig að allt hefði logað í slagsmálum á kjördag, sem var fjarri sanni. Að kosningunum loknum kom í ljós að ólæti voru að meðaltali á einum af hverjum 100 kjörstöð- um. Möguleikarnir fyrir banda- rísku fréttamennina að hitta á slíkan stað voru því 1:100. Vestur-þýskur fjölmiðlafræðing- ur hefur leitt að því rök að banda- ríska fréttastofan hafi sjálf svið- sett og komið ólátunum af stað, til að tryggja sér gott fréttaefni. Tilgangur bandarísku frétt- astjóranna hefur hugsanlega líka verið að gera h'tið úr þessum lit- uðu útlendingum, leggja áherslu á frumstæða hegðun þeirra. Árið 1988 kom fram mikil gagnrýni í röðum fjölmiðla- manna sjálfra í V-Þýskalandi á þýska sjónvarpsmenn sem fjöll- uðu annars vegar um glæpamenn og hins vegar námuslys. Afbrota- mennirnir rændu banka og tóku farþega í strætisvagni í gíslingu. Fréttamenn sjónvarps gerðust milliliðir glæpamannanna og lög- reglu, fylgdu vagninum fast eftir og tókst loks að mynda hrotta- fengna aftöku eins farþeganna. Öll atburðarásin var sýnd í sjón- varpi. Eftir námuslysið æddu mynd- atökumenn á vettvang og mynd- uðu allt sem fyrir varð, en rudd- ust líka að fjölskyldum látinna námumanna með hljóðnema sína og linsur. Tóku þeir upp við- brögð fólksins og viðtöl, meðan áföllin urðu því ljós. Tillitsleysi og yfirgangur sjónvarpsmanna við fréttaöflunina gekk fram af flestum. Hið sama var uppi á teningn- um, þegar Boeing-þota hrapaði í Skotlandi 1988. Tímasprengja grandaði henni og hundruð fór- ust, þar eð hún lenti á þorpi. Sjónvarpsmenn gengu af göflun- um þarna og síðar, þegar þeim tókst að komast í tæri við fjöl- skyldur hinna látnu. Margir óttast að þessi starfsemi færist í vöxt, sökum þess að öll tól sjónvarpsmanna gerast nú léttari og einfaldari, þannig að einn maður getur svo lítið ber á náð fréttum úr fjarlægð, þar sem áður þurfti 3 manna hóp með talsverð- ar föggur sem ekki leyndu sér. Hæstiréttur Wisconsin í Bandaríkjunum hefur nýlega úr- skurðað, að fjölmiðlamenn eigi engan rétt á því að fara inn á neyðar- eða slysasvæði. Tilefnið var flugslys við Milwaukee. Fjöl- miðlar töldu þetta brot á fyrstu grein bandarísku stjórnarskrár- innar um tjámngarfrelsið. Hæsti- réttur taldi hins vegar, að „for- gang...hefðu þarfir og réttindi hinna slösuðu og deyj- andi...framyfir rétt fréttamanna sem keppast einfaldlega við...að hafa betur í samkeppninni og koma fréttinni rfmanlega til vinn- uveitanda síns." ÓHT 16 SÍÐA - NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 5. janúar 1990

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.