Dagblaðið - 06.11.1978, Blaðsíða 13

DAGBLAÐIÐ. MÁNUDAGUR 6. NÓVEMBER 1978.
13
■N
HVERS VIRDIER
1. DESEMBER?
Flestir vita hvers vegna 1. desember
er talinn mikilvægur dagur í sögu
þjóðarinnar. Sjálfstæðisbaráttan færði
þjóðinni — öllum stéttum hennar —
fullveldi. Með þvi er átt við að þjóðin
átti sér eigin stjórn og yfirráð yfir flest-
um meginþáttum þjóðlífsins. Barátta
þriggja stétta íslenska þjóðfélagsins
réði eftir þetta mestu um gang mála.
t ljósi þessa var og er fullveldið 1918
stór áfangi á leið þjóðarinnar til raun-
verulegs jafnréttis.
Það er frekar hljótt um 1. desember
ár hvert. Venjulega fá skólanemar frí
en námsmenn í Háskóla íslands fjaUa
um eitthvert málefni á fundi í Reykja-
vík skv. gamaUi hefð. En þorri alþýð-
unnar utan skólanna leiðir daginn hjá
sér, enda hefur hann verið lítið annað
en minningardagur, t.d. í fjölmiðlum.
Annað inntak?
Það var bamung íslensk borgara-
stétt (auðstétt / nútima atvinnurek-
endur) sem hafði forystu fyrir sjálf-
stæðisbaráttunni á sínum tíma. Lítill
hluti hennar vUdi reyndar áframhald-
andi „samstarf’ við dönsku yfirstétt-
ina. En í raun var það afl isl. bændaal-
þýðu og lítillar verkalýðsstéttar sem
skar úr um fullveldissigurinn.
Þannig var það stéttabaráttan —
átök borgarastéttar, smáborgarastétt-
ar (millistéttar) og verkalýðsstéttar —
sem spann söguna og knúði þjóð-
félagsþróunina áfram. Með þvi að
ísland var dönsk nýlenda átti verka-
lýðurinn og millistéttin tíma —
bundna samleið með þorra borgara-
stéttarinnar.
Eftir 1918 varð íslenska yfirstéttin
ríkjandi stétt landsins. Enda varð það
markmið hennar með sjálfstæðisbar-
áttunni. Og þá hætti hún samtímis að
gegna framsæknu hlutverki en varð
afturhaldssöm. Varðveisla stöðunnar
er hennar ær og kýr. Það er því
skiljanlegt hvers vegna stjórnvöld og
bakhjarlar þeirra gæða 1. desember
bitlausu inntaki eins og nú er gert.
íslenska borgarastéttin lifir á af-
rakstri vinnu verkalýðs og flests vinn-
andi fólks i sjálfstæðu landi. Erfitt er
að neita því, en auðvelt að deila um
hvort það sé óhjákvæmilegt eða ekki,
réttmætt eða ranglátt o.s.frv. Skyldi
nú þessi stétt ekki standa vörð um
sjálfstæðið gegn erlendum stéttar-
bræðrum sínum?
Svarið krefst örlítillar athugunar á
starfsemi borgarastéttarinnar. íslenska
þjóðfélagið er komið á stig einokunar.
Það merkir m.a. að æ færri auðhringar
ráða með aðstoð banka- og rikisvalds-
ins mestu um æ fleiri þætti efnahags-
lífsins. Það táknar einnig að fjármagn
er flutt út úr landinu og notað til arð-
vænlegrar starfsemi erlendis. Þannig
verður einokunin til þess að isl. at-
vinnurekendur verða að kaupa sig inn
á eða bola sér inn á markaði gegn svip-
aðri aðstöðu hérlendis. Erlendir auð-
hringir eru auðvitað í sömu stöðu og
þeir íslensku og ásælast markaði,
vinnuafl, hráefni o.fl. hvar sem hagn-
aðarvon er. Á stigi einokunar eykst
sem sagt ásælni auðvaldslanda inn-
byrðis og gagnvart 3. heiminum. Á
íslandi er hún mikil og dagvaxandi.
Hvað alþýðuna varðar verður ein-
okunarþróunin til þess að alþýðan á
aukna samleið með stéttarbræðrum
sinum erlendis.
Vegna alls þessa hefur 1. desember í
raun annað og nýtt inntak en áður var
lýst. Nú á tímum er dagurinn baráttu-
dagur fyrir varöveislu þess sjálfræðis
sem þjóðin hefur. Baráttan er a.m.k.
tvíþætt. Veita þarf baráttu gegn arð-
ráni íslendinga erlendis gott fulltingi.
Hér heima fyrir verður að skipuleggja
og efla baráttu gegn allri erlendri
ásælni — pólitískri, efnahagslegri,
hernaðarlegri og menningarlegri.
Hvort tveggja er forsenda þess að
þjóðfélagsbarátta framsækins fólks sé
sigursæl.
Vörn
sjáKræðisins
Af hverju stendur íslenska borgara-
stéttin ekki vörð um sjálfræði þjóðar-
innar? NATO-aðild, erlend herseta,
daður við auðherrana í Kreml, erlend
stóriðja, erlend lán o.fl. sýna aö hún
hvorki vill það né getur.
Hún getur það ekki vegna þess að
gróðasókn hennar og kreppusveiflur
efnahagskerfisins útheimta erlent fjár-
magn og erlenda hervernd. Hún getur
það ekki vegna þess að hún verður að
kaupa sér velvilja erlendis með iviln-
unum handa erlendum aðilum.
Hún vill það ekki vegna þess að hún
verður að treysta stöðu sina og standa
gegn framsókn verkalýðsins og ann-
arrar alþýðu.
Það liggur þvi í hlutarins eðli að ein-
AriT. Guðmundsson
ungis verkalýðsstéttin — stéttin sem
stendur i algjörri andstöðu við
borgarastéttina — getur og vill verja
sjálfræðið. Það gerir hún með því að
virkja eigið afl og sem stærstan hluta
millistéttarinnar. Tilgangurinn er sá
að hafa skilyrðin fyrir baráttu verka-
'lýðs og alþýðu fyrir nýju þjóðfélagi
sem best — þ.e. að Island haldi stöðu
sinni sem sjálfstætt þjóðríki.
Hættaná
styrjöld
Tvær heimsstyrjaldir hafa orðið á
þessari öld. 1 styrjöldunum reyndu
stærstu riki auðvaldsheimsins að
endurskipta heiminum í áhrifasvæði.
Svona stríð eru óhjákvæmileg
meðan heimsvaldastefna auðvaldsins
er við lýði. III. heimsstyrjöldinni voru
það „hungruðu” heimsveldin, Þýska-
land, ttalía og Japan, sem voru árásar-
aðilarnir. Gegn þeim háði alþýðan of,
þjóðir svonefnds andfasísks bandalags
réttmæta baráttu með sósíalísku
Sovétrikin sem kjölfestu.
í nágrannalöndum okkar varð til á
þessum árum samfylking verkalýðs,
annarrar alþýðu og hluta borgaraafl-
anna gegn fasismanum, t.d. i Noregi.
Við höfum hyllt baráttu hennar og við
höfum fagnað ósigri fasismans.
í rúm 30 ár hafa nú verið eins konar
friðartimar, þrátt fyrir staðbundin
strið. Margt hefur breyst á meðan.
Bandarikin urðu risaveldi, sem fór
með ofbeldi víða um heim, en arðráns-
og kúgunarkerfi var endurreist í Sovét-
ríkjunum á 6. áratugnum. 1 framhaldi
af því hafa svo þessir sjálfskipuðu
þjóðardrottnar tekist á um yfirráð
mjög víða, um markaði, hráefni, víg-
stöðu o.s.frv. Og gangur heimsmála
sýnir okkur glöggt að það eru Sovét-
ríkin sem eru á höttunum eftir „lífs-
rými” og gerast æ ófyrirleitnari meðan
Bandaríkin eiga meir i vök að verjast
heima og heiman.
Átök risaveldanna stefna óðfluga til
styrjaldar. Hún yrði alþýðu manna
enn erfiðari og þyngri í skauti en hinar
tvær.
Þetta eru lítið skemmtilegar fram-
tíðarspár, en raunsæjar engu að síður,
þó menn voni að ekkert þessu líkt geti
gerst.
Gegn stríðsundir-
búningnum
Eitt er að varðveita sjálfræði
þjóðarinnar i styrjöld og eftir hana, en
annað að gera slíkt nú. Núna hlýtur
markmiðið að vera að verjast#rlendri
ásælni og andæfa vígbúnaðarkapp-
hlaupi og striðsundirbúningi risaveld-
anna.
Til þessa þarf a.m.k. tvennt. Annars
vegar verður að afhjúpa falskar friðar-
prédikanir risaveldanna og eðli þeirra
sjálfra. Samtimis verður að fræða fólk
um styrjaldarhættuna. Hins vegar
verður að mynda samfylkingu innan-
lands gegn báðum risaveldunum og
öllum tilraunum þeirra til þess að
koma ár sinni fyrir borð hér — þ.á.m.,
fyrir úrsögn úr NATO, brott-vísun
hersins og andstöðu við Sovétríkin.
Samtímis verður að styðja myndun
samfylkingar meðal þjóða og stétta
erlendis gegn risaveldunum, þar sem
kjölfestan er 3. heimurinn og þá sér-
staklega Kína.
„En hvað um varnir landsins?”
spyrja menn.
Varnir lítils rikis eru ekki tryggðar
með NATO-aðild, trausti og sam-
vinnu við Sovétrikin eða með „friðlýs-
ingum”. Eina raunverulega vörnin
felst i fjöldabaráttu gegn sérhverjum
innrásaraðila, það sýna nær öll dæmin
úr I og II heimsstyrjöldinni. Síðast en
ekki síst verður að gjörbreyta og marg-
efla almannavarnir á lslandi sem allra
fyrst.
1. desember-
hreyfingin
Visir að samfylkingu gegn risaveld-
unum og til varðveislu sjálfræðis
þjóðarinnar varð til fyrir l. des. í
fyrra. Hélt hún fjölmennan fund i
Reykjavík.
Samtök herstöðvaandstæðinga
þjóna ekki sem samfylking þessarar
tegundar — þau einblína á NATO og
bandarisku herstöðvarnar og starfa
mjög ómarkvisst að stefnumiðum
sínum. Hér er ekki verið að afneita
starfi innan Samtaka herstöðvaand-
stæðinga þegar þau hreyfa sig fram á
við, en samtökin verða aðeins hálf-
drættingur án baráttu gegn hinu risa-
veldinu.
I. desember-hreyfingin er vísir að
alhliða og réttri baráttu að mínu mati.
Auk þessa er um að ræða samfylkingu
einstaklinga þó svo að hún staríi ekki
allt árið um kring.
I. desember-hreyfingin vill sam-
vinnu við sem flesta. Með henni
getum við gert 1. des. að baráttudegi
að nýju — í samræmi við aðstæður og
stöðu okkar.
Þriðjudaginn 7. nóvember og
fimmtudaginn 23. nóvember nk. verða
starfsfundir hreyfmgarinnar að Hótel
Esju kl. 20.30.
Ari T. Guðmundsson
Okkar blandaða hagkerfi er
tilviljanakennt stjómleysi
vexti. Samhliða neikvæðum vöxtum
hafa verið í gildi fáránlegar hömlur á
arð af hlutafé, sem hafa hindrað fólk í
að fjárfesta i atvinnurekstri nema þvi
aðeins að um sé að ræða stóran eigna-
hlut og önnur ráð til þess að ná ein-
hverju út úr rekstrinum. Þetta orsakar
að fólk eyðir fé sínu í hvað sem er frek-
ar en að leggja fyrir og meira en það,
kaupir með ýtrustu afborgunum.
Sú stefna Lúðvíks og félaga, að
lækka vextí enn frekar en nú er, er því
þjóðhættuleg niðurrifsstefna sem
mundi auka á þann neikvæða sósíal-
isma sem hér ríkir á æ fleiri sviðum.
Neikvæðan sósialisma kalla ég það að
á sama tíma og við höfum litinn sem
engan áætlunarbúskap eins og tiðkast
i alvöru kommúnistaríkjum (vísir að
áætlunarbúskap eru fjárlög sem stand-
ast að jafnaði illa og eru gerð upp með
halla), þá tekur rikið að sér að ákveða
verð á fjármagni og hverjir fá það
lánað, ákveða gengi og álagningu og
útsöluverð ýmiss konar.
Samhliða raunvöxtum eða fljótlega
í kjölfar þeirra verður gengisskráning
að miðast við framboð og eftirspurn
gjaldeyris jafnframt sem álagning á
vöru og þjónustu verður að gefa
frjálsa til þess að tryggja hámarksarð-
semi.
* Þetta svokallaða blandað hagkerfi
okkar er búið að sýna sig í þvi að vera
án arðsemissjónarmiða að mestu,
hvorki kommúnismi né kapitalismi
heldur tilviljanakennt stjórnleysi.
Samhliða þvi að eðlileg arðsemis-
sjónarmið yrðu tekin upp i viðskiptum
með innlent og erlent fjármagn og
álagning yrði gefin frjáls að mestu,
ætti hlutverk ríkisvaldsins í þessum
málum að vera eftirlit gegn alls konar
hringamyndunum og hömlum á sam-
keppni með þungum viðurlögum við
brotum þar á og upplýsingaraðili um
alls konar útsöluverð, þ.m.t. saman-
burð á erlendu og innlendu verðlagi.
Á meðan ráðamenn þjóðarinnar
viðurkenna ekki í verki að fjárlög með
halla sem þar að auki hækka meira
milli ára en sem nemur verðbólgu
(sama máli gegnir með sveitarfélög)
auka verðbólgu. Á meðan ráðamenn
viðurkenna ekki heldur að öll erlend
lán hljóta að auka á verðbólgu nema á
móti komi innlendur sparnaður.
Á meöan kaupgjaldsvísitalan tekur
jafnt mið af erlendum sem innlendum
hækkunum án tillits til greiðslugetu
atvinnuvega, þá er ekki vænlegt að
biða eftir því að verðbólgan minnki af
sjálfu sér, heldur ættum við að koma
hér á raunvöxtum meðan við bíðum,
vegna þess að það er réttlætismál,
framfaramál og örugglega eitt af með-
ulum við verðbólgu.
Því vona ég að Alþingi beri gæfu til
að samþykkja frumvarp þess efnis,
sem nú hefur verið lagt fram af Vil-
mundi Gylfasyni og fleiri Alþýðu-
flokksmönnum.
Bergur Bjömsson
bankafulltrúi.