Frjáls verslun - 01.04.1991, Blaðsíða 116

BREF FRA UTGEFANDA
RÍKISFJÖLMIÐLAR
Undanfarnar vikur hefur verið töluverð umærða um
hugsanlega sölu Rásar 2 hjá Ríkisútvarpinu. Sú umræða
vaknaði í kjölfar landsfundarsamþykktar Sjálfstæðis-
flokksins og hefur henni raunar verið hampað meira en
flestum öðrum samþykktum fundarins, svo merkilegt
sem það má nú teljast. Það þótti stórt skref í frjálsræðis-
átt þegar slakað var á gömlum reglum um einkarekstur
ríkisins á ljósvakafjölmiðlum og urðu þá margir kerfis-
hyggjumenn til þess að spá illa um framtíðina. Reynslan
hefur hins vegar ótvírætt sýnt það að engin rök voru fyrir
einkarekstri ríkisins á þessu sviði fjölmiðlunar og íslensk
fjölmiðlaflóra er langtum litskrúðugri eftir en áður. Vit-
anlega má endalaust um það deila hvort allar þær útvar-
pstöðvar, sem síðan hafa orðið til, eigi rétt á sér og hvaða
tilgangi þær þjóni en þær hafa tvímælalaust orðið til þess
að auka fjölbreytnina og veita Ríkisútvarpinu aðhald.
Spyrja má að því hvaða rök séu yfirleitt fyrir því að ríkið
sé að vasast í fjölmiðlarekstri nú á tímum. Hingað til hafa
aðalrökin verið þau að um öryggisatriði sé að ræða. Að
það sé nauðsynlegt að hafa ljósvakafjölmiðla sem nái til
landsins alls ef náttúruhamfarir eða annað þvíumlíkt dyn-
ur yfir. Að auki er svo gjarnan talað um að Ríkisútvarpið
hafi menningarlegu hlutverki að gegna, hlutverki sem
hinir svokölluðu frjálsu ljósvakafjölmiðlar hafi hvorki
getu né vilja til þess að sinna. I raun eru þessi rök ekki
þung á metunum. Ef dreifikerfi er til staðar á annað borð
geta flestir ljósvakamiðlar sinnt umræddum öryggismál-
um og fólk getur sótt sér menninguna á ótal staði þótt
ríkisútvarp sé ekki til staðar. Ef það er talin algjör nauð-
syn að reka útvarpsstöð, sem sinnir þörfum tiltölulega
fárra, er það auðvitað sök sér þótt ríkið reki Rás 1, svo
fremi að það séu þá þeir sem vilja njóta sem greiða af-
notagjöldin. Um Rás 2 gegnir hins vegar öðru máli. Hún er
í nákvæmlega sama hjólfari og frjálsu útvarpsstöðvarnar
og sækir megintekjur sínar á sama markað og þær. Mun-
urinn er fyrst og fremst sá að hver sá, sem kaupir sér og á
viðtæki, kemst ekki hjá skylduáskrift að Ríkisútvarpinu.
Þar er ekkert spurt um vilja viðkomandi. Slíkt er í raun
óþolandi í þjóðfélagi sem er að hrósa sér af lýðræði og því
að fólk hafi sjálfsákvörðunarrétt. Hvað ætli yrði t.d. sagt
ef sett yrðu lög sem skylduðu fólk til að kaupa Tímann eða
Þjóðviljann — að öðrum kosti fengi það ekki að kaupa
Morgunblaðið eða DV?
Satt að segja vekur sá úlfaþytur, sem varð vegna tillög-
unnar um sölu Rásar 2, athygli og spurningar. Enn virðist
stór hópur íslendinga tilbúinn til þess að berjast fram í
rauðan dauðann fyrir tilvist kerfisins í hvaða formi sem
það annars er. Þar er teflt um hagsmuni sem oft á tíðum
eru meira ímyndaðir en raunverulegir. Ríkisrekstur get-
ur vissulega átt rétt á sér en hann þarf þá að vera á
jafnréttisgrundvelli. Það er að verða tímaskekkja að
skylda fólk til þess að kaupa þjónustu, hvort sem því líkar
betur eða verr. Því hlýtur að koma að því að núverandi
reglur um ríkisrekstur ljósvakafjölmiðla verði endurs-
koðaðar og þær færðar í takt við tímann. Kannski gerist
slíkt af sjálfu sér með breyttri tækni í ljósvakafjölmiðlun
sem virðist óneitanlega vera á næsta leiti.
Svo vikið sé að allt öðru. Um þessar mundir halda mörg
fyrirtæki og opinberar stofnanir aðalfundi eða ársfundi
sína. Það fer ekki framhjá neinum, sem fylgist með á
þessum vettvangi, að samkeppni ríkir milli þeirra um að
skila frá sér árskýrslum og reikningum á sem glæsilega-
stan hátt. Þar er enginn maður með mönnum nema
skýrslurnar séu litprentaðar í bak og fyrir og helst
skreyttar krúsidúllum og skrauti. Slíkur íburður kostar
hins vegar mikla peninga en um það virðist ekki spurt,
a.m.k. ekki þegar opinberir aðilar eiga hlut að máli. í
sumum tilfellum eru peningarnir, sem eytt er í þessar
skrautskýrslur, kannski aðeins dropi í það peningahaf
sem um er að ræða. En þær eru samt talandi dæmi um það
að ekki er verið að hugsa um að gæta aðhalds og sparnað-
ar hjá viðkomandi stofnun. Það verður til þess að venju-
legir menn hljóta að leiða hugann að því að þetta hljóti
aðeins að vera toppurinn á ísjakanum. Það er vissulega
nauðsynlegt að koma upplýsingum á framfæri en það er
hægt að gera á einfaldari og ódýrari hátt með jafn góðum
árangri.

116