Morgunblaðið - 13.11.2001, Blaðsíða 38

UMRÆÐAN
38 ÞRIÐJUDAGUR 13. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
S
tundum fæ ég áhyggjur
af því að eitthvað slít-
andi sé að gerast með
þjóð minni. Eitthvað,
sem mér finnst að
hljóti að enda með ósköpum.
Svona þankar læðast til dæmis að
mér, þegar ég upplifi það í búð-
inni minni, að afgreiðslutáning-
arnir vita ekki, hvað sláturtíð er.
Er ekkert slátur til? spurði ég
um daginn, þegar ég kom að tóm-
um kofunum.
Meinarðu svona lifraeitthvað,
spurði stúlkan.
Já, og blóðmör.
Nei, það er ekki til, sagði hún,
þegar hún hafði gengið úr skugga
um að enginn keppur leyndist í
verzluninni.
Hvað segirðu? Og það í miðri
sláturtíðinni, varð mér að orði.
Slátur hvað? spurði stúlkan
gáttuð.
Það kom
nefnilega í
ljós, að stúlk-
an hafði ekki
hugmynd um
merkingu
orðsins. Það
hafði aldrei
orðið á lífsvegi hennar, hún er
borgarbarn, hefur aldrei verið í
sveit og ekki rak hana minni til að
sláturtíð hefði borið upp á í skól-
anum.
Þar sem þetta var greindarleg
stúlka að öllu leyti varð ég svolít-
ið hugsi. Hún hefur komið í Hús-
dýragarðinn í Laugardal. En þar
er allt sýnt á fæti og menn eru
ekkert að auglýsa sláturtíð.
Eru heilabú okkar borg-
arbarna virkilega svo malbikuð,
að þau þekki ekki til almennra
orða, sem notuð eru um lífið utan
borgarmarkanna? Einu sinni var
sagt, að allir borgarbúar væru
sveitamenn og það mátti til sanns
vegar færa. En nú er öldin önnur,
borgarkynslóð tekur við af borg-
arkynslóð og borgarkynslóð
kennir borgarkynslóð. Leiðin í
sveitina er orðin æði löng, því
rætur, eins og eldra fólkið átti í
sveitinni sinni, erfast ekki.
Þegar ég vakti máls á þessu við
vinnufélaga mína í einum kaffi-
tímanum þótti þeim þetta ekki
ýkja merkilegt og alls ekki ný-
stárlegt.
Einn þeirra bætti meira að
segja um betur með því að segja
frá sinni ferð í stórmarkað. Þar
varð hann vitni að því, að ung
kona kom og kvaðst hafa keypt
skrokk daginn áður, en þegar
heim kom uppgötvaði hún að að-
eins tvö læri hefðu skilað sér. Og
þar sem hún vissi vel að lambið er
fjórfætt skepna vildi hún fá hin
lærin sín tvö!
Það tók afgreiðslumanninn
stundarkorn að átta sig á alvöru
málsins, en það sá vinnufélagi
minn síðast til konunnar, að hún
fór á bak við með kjötmeist-
aranum, sem hefur efalaust sýnt
henni kjötskrokk og leitt hana
þar með í allan sannleikann.
Auðvitað hlógum við að þessari
sögu. Við töldum okkur hafa efni
á því. En öllu gamni fylgir nokk-
ur alvara.
Ég velti því fyrir mér, hvort við
séum búin að koma þeim hluta
þjóðarinnar, sem á að erfa landið,
svo úr takt við það, að það sé ekki
lengur kúl að vera Íslendingur.
Sitjum við uppi með það að hafa
rofið samhengið á milli Hús-
dýragarðsins og heimiliskist-
unnar?
Við lifum á ferskri öld og allir
tyllidagaræðumenn eru með
munninn fullan af mannauði.
Hann á að vera okkar dýrasta
djásn, lykillinn að nýrri gullöld á
Íslandi. Og lykilorðið er þekking-
ariðnaður. En þekking á hverju?
Ekki slátri. Nú er tölvan í önd-
vegi, ekki Íslendingasögurnar.
Samtöl og sendibréf eru aflögð og
enginn sendir kort, því tölvupóst-
urinn hefur leyst þetta allt af
hólmi og einu persónulegu sam-
skiptin, sem við stundum, eru ein-
föld hæ og bæ. Það kemur fyrir
lítið að kunna ljóð Jónasar Hall-
grímssonar, því nú hirðir enginn
um, hvort gatan er gengin til
góðs, við önum einfaldlega áfram
eftir tölvuforriti. Bill Gates stend-
ur okkur nær en Jón Sigurðsson.
Okkur stendur orðið á sama,
hvort börnin okkar vita, hvað
sláturtíð merkir, eða ekki, og gef-
um þeim bara farsíma til að hafa
þau góð.
Nú er komin fram þriðja kyn-
slóð farsíma, sem mér finnst að
hljóti að vera sérhönnuð skilaboð-
aðaskjóða fyrir þriðju kynslóð frá
sveitamanninum; þessa, sem sér
veröldina í vídeó og kærir sig
kollótta um sláturtíð og svoleiðis
nokkuð.
Við erum orðin viti okkar fjær.
Við ætlum að demba hóteli ofan á
leifarnar af bæ landnámsmanns-
ins.
Við ættum að líta til London.
Þar á bæ duttu menn ofan á leif-
arnar af leikhúsi Shakespeares,
þegar grafið var fyrir hárri skrif-
stofuhöll á einu horninu. Lausn
þess tíma var að búa þannig um
hnútana að menn geta litið leif-
arnar augum á jarðhæð skrif-
stofuturnsins. En allar götur síð-
an hafa Bretar grátið þessa lausn
og bíða þess nú með óþreyju að
mega rífa skrifstofurnar og láta
leikhúsið njóta sín eitt á lóðinni.
En við kærum okkur kollótt.
Landnámsmenn í helgarpökkum
og hótelum eru okkar ær og kýr.
Við erum ekki landlaus þjóð, en
við erum orðin of huglaus til að
skipa þjóðararfinum í hans sjálf-
sagða öndvegi. En slíkt andvara-
leysi hefnir sín í smáu sem stóru.
Fyrir einhverjum árum sat ég
undir stýri á austurleið úr borg-
inni og kornungt afabarn í aft-
ursætinu.
Þetta var á þeim tíma ársins,
þegar lömbin eru nýkomin í
heiminn og skoppa um tún og
engi.
Sjáðu litlu lömbin, me, me,
sagði amman.
Þarna sérðu nú jólasteikina
okkar, lambið mitt, sagði afinn.
Enn man ég kuldann, sem
lagðist í hægri hliðina á mér,
þrátt fyrir sólardaginn úti. Það
varð ekkert meira úr þjóðlegri
uppfræðslu í þessari ferð.
Þetta afabarn er nú orðið flink-
ara á tölvu en ég. En ég hef enn
ekki sagt því, að sunnudagslærið
í ofninum sé af me, me.
Hvað er á
bak við Hús-
dýragarðinn?
Hér segir af áhyggjum sem grípa við-
horfshöfund heljartökum, þegar hann til
dæmis ætlar að kaupa slátur, sem ekki
fæst, og það í miðri sláturtíðinni.
VIÐHORF
Eftir Freystein
Jóhannsson
freysteinn
@mbl.is
Félagsráðgjöf er í
eðli sínu alþjóðleg og
hún er í sífelldri end-
urnýjun. Hún hvílir á
traustum siðfræði-
grunni með áherslu á
virðingu fyrir mann-
gildi hvers einstaklings
og rétti hans til að
njóta sín í einkalífi og
sem samfélagsþegn.
Öflugt alþjóðasamstarf
greinarinnar og há-
skóladeildanna sem
mennta félagsráðgjafa
beinist að því að
styrkja félagsráðgjafa
til ábyrgðarstarfa í
fjölbreytilegu sam-
félagi.
Alþjóðasamtök félagsráðgjafa
láta oft til sín taka í mannréttinda-
og mannúðarmálum jafnframt því
að hlutast til um að starfsgreinin
þróist stöðugt í samhljómi við sam-
félagsframvinduna. Samtökin minna
á mikilvægi og áhrifamátt fé-
lagsráðgjafar með því að halda uppá
sameiginlegan alþjóðadag sem er í
dag, 13. nóvember. Að þessu sinni
er dagurinn helgaður velferð barna.
Félagsráðgjöf er „nútímafag“
Víða um heim er í þessu sam-
hengi einnig vísað til samstarfs fé-
lagsráðgjafa við sjálfboðahreyfing-
ar, þ.e. til stjórnunarstarfa og
rannsókna innan hins svokallaða
þriðja geira nú á Ári sjálfboðliðans.
Þessi vísun á ekki síst við um mál-
efni barna og nú á síðustu vikum um
áfallahjálp og aðstandendaaðstoð í
tengslum við hryðjuverk og hremm-
ingar sem herja á venjulegt fólk
víða um heim.
Félagsráðgjöf er og hefur frá
upphafi verið „nútíma-
fag“. Hún þróaðist sem
sérfræðigrein í
tengslum við umrót
iðnbyltingar og alda-
móta, breyttan lífsstíl,
ný gildi borgarvæðing-
ar og snarpa þjóð-
félagsframvindu eftir-
stríðsáranna. Öll þessi
umbrot kröfðust nýrr-
ar aðlögunar einstak-
linga, fjölskyldna og
samfélagsheilda.
Þegar heimili og
vinnustaðir þróuðust
hvert á sínum breyttu
forsendum reyndi á
einstaklinga og fjöl-
skyldur á annan hátt en þekkst
hafði áður í samfélagi okkar. Það
þurfti þekkingu og faglegan skiln-
ing til að veita skjólstæðingum að-
stoð og þjónustu á verðugan og við-
eigandi hátt. Hlutverk og staða
barna breyttist og félagsráðgjafar
urðu fljótlega málsvarar þeirra.
Þróun trygginga og bætt félags-
og heilbrigðislöggjöf í þágu almenn-
ings, barna, fjölskyldna og þeirra
hópa sem eiga undir högg að sækja
eru málefni félagsráðgjafar. Stór
hluti félagsráðgjafa vinnur við per-
sónulega ráðgjöf og meðferðarstörf,
aðrir við stjórnun, starfsmannahald,
fræðslu og kennslu en vaxandi fjöldi
við þróunarverkefni og rannsóknir.
Almenn fagþekkking –
aukin sérhæfing
Fyrir nokkrum áratugum var fé-
lagsráðgjöf nær „óþekkt stærð“ á
Íslandi en fyrstu félagsráðgjafarnir
komu til starfa að loknu námi er-
lendis á sjötta og sjöunda áratugn-
um. Félagsráðgjöf er nú orðin fjöl-
menn starfsgrein í íslensku
samfélagi með á fjórða hundrað fé-
laga og meirihluti þeirra hefur út-
skrifast frá Háskóla Íslands.
Á síðustu áratugum hefur starfs-
og fræðigreinin eflst og látið til sín
taka á æ breiðari vettvangi um leið
og sérhæfing vex innan fagsins.
Fjögura ára háskólanám til lög-
gildra starfsréttinda veitir almenn-
an undirbúning til starfa á marg-
víslegum sviðum í málefnum sem
snerta velferð manneskjunnar á
ólíkum lífsskeiðum í síbreytilegum
heimi og í misjafnlega vel þróuðum
samfélögum. Félagsráðgjafar afla
sér sérhæfingar á sviði félags- og
heilbrigðismála og í skóla- og og
réttarkerfi. Öll þessi svið geta beint
og óbeint snert velferð barna í fjöl-
skyldunni og í samfélaginu.
Félagsráðgjöf – nauð-
syn í nútímasamfélagi
Sigrún
Júlíusdóttir
Mannréttindi
Félagsráðgjöf þróaðist
sem sérfræðigrein í
umróti iðnbyltingar og
aldamóta, í tengslum við
borgarvæðingu, segir
Sigrún Júlíusdóttir,
snarpa þjóðfélags-
framvindu og
breyttan lífsstíl.
Höfundur er prófessor í
félagsráðgjöf við Háskóla Íslands og
starfar einnig við einstaklings- og
fjölskylduráðgjöf.
NÚ þegar líður að
atkvæðagreiðslu um
norsku fósturvísana
langar mig að setja á
blað nokkrar stað-
reyndir málsins ef
einhver skyldi enn
vera eftir sem nennir
að lesa um norskar
kýr og íslenskar.
Nú þeytast menn
um allar sveitir frá
LK (Landsambandi
kúabænda) til að
kynna þessa tilraun
sem þeir óska eftir að
fá leyfi hjá kúabænd-
um til að gera. Helstu
rök þeirra fyrir því að
við ættum að gefa leyfið virðast
vera þau að það kæmi í veg fyrir
að aðrir flyttu inn fósturvísa. Það
vill nú svo til að NRFÍ (Naut-
griparæktarfélag Íslands) hefur
lýst því yfir að það ætli að sækja
um innflutningsleyfi hvort sem við
samþykkjum tilraunina hjá LK og
BÍ eða ekki. Það vill nú líka svo til
að landbúnaðarráðherra er ekki
heimilt að synja NRFÍ um inn-
flutning ef félagið getur sýnt fram
á að umsókn þess sé sambærileg
við umsókn LK og BÍ samanber 1.
mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/
1993. Fyrir utan það þá á NRFÍ
eftir að sýna fram á að umsókn
þess sé sambærileg við umsókn
LK og BÍ. Það held ég að sé alveg
ljóst að við munum ekki koma í
veg fyrir að aðrir flytji inn fóst-
urvísa með því að gefa LK og BÍ
okkar leyfi til að framkvæma fyr-
irhugaða tilraun.
Ég held að við þurfum heldur
ekki að hræðast innflutning NRFÍ
á norskum fósturvísum frekar en
ef aðrir flyttu inn. Þeir verða
skikkaðir til að fara að öllum var-
úðarreglum eins og aðrir og get ég
ekki séð að þeim sé neitt minna
treystandi til að fara
eftir þeim reglum.
Kosturinn við að
NRFÍ sæi um inn-
flutninginn er sá að
þá mundu þeir bera
kostnaðinn af honum
sem hafa áhuga á að
hafa norskar kýr í
sínum fjósum. Hins
vegar mundi ég vilja,
ef bændur hafna öll-
um innflutningi á
norskum kúm í at-
kvæðagreiðslunni
núna í nóvember, að
þeir sem standa að
NRFÍ íhugi vel hvort
rétt væri af þeim að
kljúfa bændur í tvær fylkingar
með því að sækja um leyfi til inn-
flutnings á norskum fósturvísum.
Ég hef stundum verið spurður
að því hvort það væri ekki í anda
lýðræðis að þeir sem vildu gætu
flutt inn norska fósturvísa. Ég tel
ekki. Lýðræði hef ég alltaf talið
vera þar sem meirihlutinn ræður.
Mál- og skoðanafrelsi er við lýði
hér á landi, menn tjá sínar skoð-
anir og reyna að vinna þeim braut-
argengi, ef það síðan gengur ekki
og meirihlutinn hafnar þeim til-
lögum sem maður setur fram verð-
ur maður að sætta sig við það og
vinna eftir því, eða halda áfram að
reyna að vinna tillögunum braut-
argengi þar til að meirihlutinn sér
kostina við þær. Þetta bið ég
NRFÍ-menn að hafa í huga.
Nú er FAO (Matvæla- og land-
búnaðarstofnun Sameinuðu þjóð-
anna) að koma af stað átaki um
allan heim til að stuðla markvisst
að verndun allra erfðaauðlinda bú-
fjár eins og kemur fram í grein dr.
Ólafs R. Dýrmundssonar í Bænda-
blaðinu 18. september sl. Einnig
er Norræni genabankinn að leggja
af stað í þá vinnu. Eins og kemur
fram í grein Ólafs þá nægir ekki
að vernda það sem er í útrýming-
arhættu heldur þarf að hindra að
erfðaefni verði í útrýmingarhættu.
Á 15 árum hefur verið útrýmt 300
af þeim 6.000 búfjárkynjum sem
eru skráð hjá FAO, það eru 5% af
skráðum búfjárkynjum, ekki bara
þeim sem eru í útrýmingarhættu,
heldur öllum búfjárkynjum sem
skráð eru hjá FAO. Hugsið ykkur
áhættuna ef íslenski kúastofninn
yrði kannski ekki nema 50 dýr eft-
ir nokkur ár.
Í grein í Morgunblaðinu fyrir
nokkru, sem síðan var birt í
Bændablaðinu, voru félagar í Bú-
kollu sakaðir um að vera með ask-
lok fyrir himin, af umræðunni úti í
heimi sýnist mér það ljóst að við
hljótum í það minnsta að vera með
lok af nokkuð stórri Tupperware-
skál og það meira að segja him-
inblárri. Hins vegar er það gam-
aldags og lýsir mikilli þröngsýni
að ætla að stuðla að útrýmingu ís-
lenska kúakynsins með því að
flytja inn annað kúakyn.
Með ósk um að allir geti tekið
niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar
og viðhaldið samstöðu bænda.
Askur eða Tupperware
Ágúst
Dalkvist
Kýr
Það er gamaldags
og lýsir mikilli þröng-
sýni, segir Ágúst
Dalkvist, að ætla að
stuðla að útrýmingu
íslenska kúakynsins.
Höfundur er kúabóndi,
Eystra-Hrauni, Skaftárhreppi.