Morgunblaðið - 13.11.2001, Blaðsíða 40

UMRÆÐAN
40 ÞRIÐJUDAGUR 13. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
ALÞJÓÐADAGUR
félagsráðgjafa er 13.
nóvember ár hvert, þá
halda félagsráðgjafar
um allan heim hátíð-
lega upp á daginn.
Stéttarfélag íslenskra
félagsráðgjafa ætlar í
ár að halda upp á dag-
inn með opnum fé-
lagsfundi með morg-
unverði í Sunnusal á
Hótel Sögu frá kl. 8 til
11. Alþjóðadagur fé-
lagsráðgjafa er að
þessu sinni tileinkaður
börnum og málefnum
þeirra. Yfirskrift dags-
ins er Félagsráðgjöf
og börn: þátttaka, vernd og fyr-
irhyggja. Félagsráðgjafar vinna
markvisst að því að þróa og finna ný
félagsleg úrræði í samfélaginu.
Einnig vinna þeir að forvörnum fyr-
ir marga ólíka þjóðfélagshópa, þar á
meðal börn og unglinga.
Áherslur í uppeldi breytast líkt
og annað gjarnan í takt við tímann.
Mikilvægt er að við séum á eitt sátt
um hvernig megi tryggja heilbrigði
og góðan þroska barna með uppeldi
og ytri aðstæðum. Til að stuðla að
heilbrigði og þroska barna er nauð-
synlegt að forvarnir hefjist sem
fyrst á ævinni, helst í móðurkviði.
Með aldri og þroska breytast
áherslur í forvörnum en mikilvægt
er að þeim sé ávallt viðhaldið. Í dag
er lögð ríkari áhersla en áður var á
að börnum sé tryggð þátttaka í mál-
um sem varða þau sjálf. Þar má
nefna að núorðið þykir sjálfsagt að
þau komi með foreldrum sínum í
foreldraviðtöl í skólann. Það er mik-
ilvægt að fylgjast vel með nýjung-
um í uppeldi en sýna þó fyrirhyggju
og gleyma því ekki að margar gaml-
ar uppeldisaðferðir eru enn í góðu
og fullu gildi og verða
það eflaust um mörg
ókomin ár.
Margir átta sig ekki
á hve starf félagsráð-
gjafa er fjölbreytt. Á
alþjóðadegi félagsráð-
gjafa munu fjórir fé-
lagsráðgjafar segja frá
ólíku starfi sínu með
börnum. Karólína Stef-
ánsdóttir fjallar um
fjölskylduna þegar
barn er í vændum,
meðgönguna og fæð-
inguna og mikilvægi
hvors tveggja. Unnur
V. Ingólfsdóttir segir
frá leiðum til að virkja
börn við samfélagsmótun og sam-
hliða því að uppfylla ákvæði alþjóða-
sáttmála eins og barnasáttmála
Sameinuðu þjóðanna. Páll Ólafsson
mun fjalla um Hringinn sem er til-
raunaverkefni og ný leið í afbrota-
málum barna og byggist á hug-
myndafræði
uppbyggingarstefnunnar. Þá mun
Ragna Guðbrandsdóttir segja frá
börnum og áföllum og viðbrögðum
við því.
Félagsráðgjafa-
dagurinn 13.
nóvember 2001
Ella Kristín
Karlsdóttir
Höfundur er félagsráðgjafi og
formaður Stéttarfélags íslenskra
félagsráðgjafa.
Félagsráðgjöf
Áherslur í uppeldi
breytast líkt og annað,
segir Ella Kristín
Karlsdóttir, gjarnan í
takt við tímann.
UMRÆÐUR um
stjórn fiskveiða gera
ráð fyrir að kvóta-
stjórnun fiskveiða sé
hagkvæm aðferð til að
skammta aðgang að
takmarkaðri auðlind.
Vandinn sé aðeins að
úthluta kvótanum.
Undirritaður telur
þetta rangt; að kerfið
skerði útflutning þjóð-
arinnar um tugmillj-
arða króna árlega,
valdi félagslegu rang-
læti, hruni fiskistofna
og rústi sjávarbyggðir
með skelfilegu eigna-
tjóni fyrir einstak-
lingana og þjóðina.
Þá slitnar þráðurinn milli lands-
ins og þjóðarinnar þegar byggð-
irnar deyja. Án samfellu í byggð
munu tengsl við 11 alda söguna,
landið, miðin og örnefnin glatast.
Augljós rök eru fyrir því að að
kvótastjórnun er afleitt kerfi, án
tillits til jafnræðis. Átökin um
gjafakvótann skyggja á almenna
galla kvótastjórnunar, sem eru
margir og alvarlegir. Opin, heið-
arleg umræða um kvótakerfið hef-
ur átt erfitt uppdráttar vegna
rangfærslna og útúrsnúnings.
Ýmsir gallar eru þeir sömu hvort
sem kvótarnir eru framseljanlegir
(gjafakvótakerfi) eða takmarkaðir
Eins eru ýmsir gallar framseljan-
legra veiðiréttinda samir í afla-
marki (kvóta) eða sóknarmarki
(veiðidögum, veiðarfærum, veiði-
svæðum). Fyrsta kynslóð veiðirétt-
arhafa fær arð þeirra sem á eftir
koma.
Helstu almennir
gallar kvóta-
stýrðra fiskveiða
 Ósveigjanleg kvóta-
setning. Þrátt fyrir
hæpnar forsendur
krefst kerfið að heild-
arkvótinn sé ákveðinn
fyrirfram. Nóg þekk-
ing er alls ekki fyrir
hendi. Of mikill heild-
arkvóti skaðar fiski-
stofna; of lítill skerðir
aflatekjur.
 Brottkast og rjóma-
fleyting. Brottkast
afla fylgir allri kvóta-
stjórnun. Í aflamarks-
kerfi er hvati til að koma aðeins
með verðmætasta fiskinn að landi.
Svindlað yrði á mjög dýru veiði-
löggukerfi með myndavélum í
hvert skip.
 Hliðartegundir ofveiddar eða
hent. Kvótastjórnun veldur ofveiði
fiskstofna sem eru utan kvóta.
Þegar hliðarafli er kvótasettur er
hvati kominn til brottkasts. Í
kvótastjórnun eru báðir kostir
slæmir.
 Verðfall í hafi. Verðfall á fiski-
markaði á heimsiglingu gefur
ástæðu til að henda jafnvel unnum
afla fyrir borð til að fórna ekki
verðmætum kvóta fyrir verðlítinn
fisk.
 Kvótasvindl. Mikill hvati er til að
svindla á kvótakerfinu enda gert í
stórum stíl.
 Léleg nýting verksmiðjutogara.
Vinnsluskip nýta illa veiddan afla.
Kvótinn er miðaður við landaðan
afla. Ekki borgar sig að leggja
kostnað í nýtingu þegar vel veiðist.
Í landvinnslu skiptir nýtingin sköp-
um enda a.m.k. tvöfalt betri en í
sjóvinnslu.
 Of- eða vannýting miða. Kvóta-
stjórnun beinir veiðunum þangað
sem von er á verðmætasta fisk-
inum. Önnur mið eru vannýtt
(kvótinn of dýr fyrir verðlítinn fisk)
þó að nýting þeirra væri hag lands-
ins fyrir bestu.
 Skekkja í gögnum. Brottkast,
kvótasvindl, misnýting fiskimið-
anna og léleg nýting aflans í sjó-
vinnslu gefur vísindamönnum og
fiskveiðistjórn rangar upplýsingar
um veiðiálag og gerir mat á fisk-
stofnum og veiðiþoli erfitt.
 Hrun fiskistofna. Kvótastjórnun
hefur ekki byggt upp sterkari fiski-
stofna. Þvert á móti.. Virðist valda
hruni eftir um áratug. Hér hafa
botnfiskveiðar hrunið um 40%.
Fiskur geymist ekki í sjónum.
Fiskar, sjávarspendýr og fuglar
taka 90%, fiskveiðarnar víðast um
10%
 Ófullnægjandi vísindi. Lífið í
hafinu og víðáttur þess eru flókn-
ara en vísindin ráða nú við. Þess
vegna er ókleift að stjórna veið-
unum á grundvelli þeirra. LÍÚ not-
ar Hafró sem valdatæki.
Helstu gallar
framseljanlegs kvóta
 Þjóðfélagslegt ranglæti. Þjóðin
er á móti kvótakerfinu enda mis-
munað til að nýta sameignina. Lög-
gjafar- og framkvæmdavaldið
hunsuðu dóm Hæstaréttar um að
þetta sé andstætt stjórnarskránni.
 Samsöfnun kvóta. Framseljan-
legur kvóti færir matadorunum
undirtökin í sjávarútveginum.
Ókeypis kvótaúthlutun gaf forkot í
samkeppninni um kvótakaup. Kvót-
inn safnast á færri hendur.
 Byggðaröskun. Vegna einkaeign-
ar á kvóta er unnt að svipta grund-
velli undan heilu sjávarbggðunum.
 Óverðskuldaður gróði. Þeir sem
fengu ókeypis kvóta geta selt
einkarétt til að nýta fiskimiðin fyr-
ir milljarða króna.
 Skuldasöfnun – verri lífskjör.
Skuldasöfnun útgerðarinnar eykur
erlendar skuldir. Þjóðin notar
gjaldeyristekjur í vexti í stað vöru
og þjónustu.
 Nýliðun hindruð. Nýir menn
geta trauðla unnið sig upp í sjávar-
útvegi. Ný sóknarfæri skapast síð-
ur þegar vantar ferska strauma.
 Hagkvæmni einkarekstrar
skerðist. Eigendur fiskiskipa sem
sjálfir stýra skipum sínum fara
betur með en jafnvel samviskusam-
ir starfsmenn.
 Verra fyrir vistkerfið. Tilhneig-
ing eignakvótans til að nýta veiði-
réttinn með stórum togveiðiskipum
skapar verri kost fyrir vistkerfið
en ef fiskurinn væri sótttur með
minni skipum með kyrrstæðum
veiðarfærum – á öngla, í netum eða
gildrur. Olíunotkunin margfaldast.
 Verra mannlíf. Flestir mundu
kjósa að róa á minni veiðiskipum,
trillum eða landróðrabátum, þó að
tekjurnar væru minni en á stórum
togurum, sem þær yrðu ekki með
betra mannlífi og fjölskyldulífi.
 Meiri erlendur kostnaður. Stór-
útgerð kostar margfalt hærri er-
lenda fjárfestingu á hvert starf en
smábátaveiðar; í skipakosti, tækj-
um, veiðarfærum, rekstrarvörum
og eldsneyti. Stórútgerð flytur
störf tengd sjávarútvegi til annarra
landa, í skipasmíðastöðvar, til
tækjaframleiðenda og olíufram-
leiðsluríkja. Olíuverð er nú lágt
miðað við það sem það getur orðið.
 Erfitt að breyta til. Alvarlegur
galli gjafakvótakerfis er hve erfitt
er að fara úr því.
Stiglitz og Becker, bandarískir
hagfræðingar og nóbelsverðlauna-
hafar, gáfu íslenska gjafakvóta-
kerfinu falleinkunn í íslenskum
fjölmiðlum. Umsögn þeirra var efn-
islega eins: Kerfið gagnast þeim
einum sem voru svo heppnir að fá
úthlutað kvóta.
Helsti valkostur við kvótakerfi
er ýmiss konar sóknarstýring. Hér
er bent á lokað veiðileyfakerfi með
óframseljanlegum veiðiréttindum
(Limited Entry Non Transferable
Licensing) og auðlindagjald. Kerfið
virðist standast stjórnarskrána,
kröfur um félagslegt réttlæti, þjóð-
hagslega hagkvæmni, verndun líf-
ríkis sjávar og fiskstofna, góða
byggðaþróun. Einnig virðist leiðin
frá gjafakvótakerfinu fær. Ef
kvótakerfið fær að þróast áfram
gætu heimsins bestu fiskimið hætt
að nýtast þjóðinni.
Hér birtist úrdráttur úr grein Valdimars
Jóhannessonar. Hún er birt í heild sinni á
fréttavef Mbl: www.mbl.is
Gallar kvótastýrðra fiskveiða
Valdimar
Jóhannesson
Höfundur er framkvæmdastjóri.
Fiskveiðistjórnun
Án samfellu í byggð,
segir Valdimar
Jóhannesson, munu
tengsl við 11 alda sög-
una, landið, miðin og
örnefnin glatast.
Meira á mbl.is/aðsendar greinar
FYRIR nokkrum
árum kom upp alvar-
leg deila á Seltjarn-
arnesi, sem snerist
um hvort byggja ætti
á eða friða Vestur-
svæðið, þ.e. svæðið
vestan Nesstofu.
Fulltrúar meirihlut-
ans í bæjarstjórn
vildu byggja á svæð-
inu en fulltrúar Nes-
listans og meirihluti
bæjarbúa vildu friða
svæðið. Um mitt ár
1996 skipulögðu
fulltrúar Neslistans
undirskriftasöfnun
gegn fyrirhuguðum
byggingarframkvæmdum. Úr því
varð fjöldahreyfing Seltirninga og
söfnuðust yfir eitt þúsund undir-
skriftir á örfáum dögum. Í fram-
haldi af þessu sá meirihluti sjálf-
stæðismanna að sér í bili og hvarf
frá þeim áformum. Gerð var þó
undantekning vegna fyrirhugaðrar
byggingar nýs læknaminjasafns
við Nesstofu.
Sjálfstæðismenn setja
málið aftur á dagskrá
Hinn 15. ágúst 2001 samþykkti
meirihluti sjálfstæðismanna í bæj-
arstjórn Seltjarnarness eftirfar-
andi tillögu:
,,Í framhaldi af kynningu á hug-
myndum um hjúkrunarheimili á
lóð er ætluð var undir lækninga-
minjasafn norðan Nesstofu, en
byggingarnefnd Nesstofusafns af-
salaði sér lóðinni með
bréfi formanns dags.
3.7. 2000, samþykkir
bæjarstjórn að út-
hluta væntanlegu
hjúkrunarheimili
nefndri lóð undir 60
rúma heimili. Tækni-
deild ásamt arkitekt
verði falið að gera til-
lögu um lóðarstærð,
nákvæmari staðsetn-
ingu svo og aðkomu.
Fjárhagsnefnd ásamt
bæjarstjóra er falið
að ganga nú þegar til
samninga við Hjúkr-
unarheimilið Eir um
fjármögnun, byggingu
og rekstur hjúkrunarheimilisins
eftir þeim hugmyndum er kynntar
voru bæjarstjórn.“
Að þessari samþykkt stóð allur
meirihluti bæjarstjórnar, þ.e. Sig-
urgeir Sigurðsson, Jónmundur
Guðmarsson, Inga Hersteinsdóttir,
Erna Nielsen, Sigrún Edda Jóns-
dóttir.
Þessi tillaga var samþykkt í
bæjarstjórn án þess að fagleg um-
ræða hafi farið fram í nefndum
bæjarins.
Fulltrúar Neslistans í bæjar-
stjórn hafa fagnað því og fagna
enn að umræða skuli vera hafin
um byggingu hjúkrunarheimilis á
Seltjarnarnesi. Neslistinn er til
viðræðu um allt nema að eyði-
leggja umhverfi Nesstofu með
4.000 fm byggingu. Þess má geta
að Nesstofa sjálf er 120 fm og fyr-
irhugað Læknaminjasafn er 800
fm.
Benda má á að unnt væri að
taka hluta af Hrólfsskálamel við
hlið íþróttamiðstöðvar undir
hjúkrunarheimili, en nú stendur
yfir skipulagsvinna á því svæði.
Einnig mætti hugsa sér að byggja
heimilið á fyrirhugaðri uppfyllingu
við Eiðisgranda og þá í samvinnu
við Reykjavíkurborg.
Hverju á
að treysta?
En nú bregður svo við að sjálf-
stæðismenn hafa verið í prófkjör-
sbaráttu og hart var deilt. Af 15
frambjóðendum lýsti enginn því
yfir með beinum orðum að byggt
verði hjúkurnarheimili við Nes-
stofu. Þó liggur fyrir samþykkt
bæjarstjórnar um það, og þá sam-
þykkt gerðu 3 af þeim 15 fram-
bjóðendum sem voru íprófkjöri. Ef
skoðað er hvað frambjóðendur
sendu frá sér í kosningabaráttunni
þá er orðalag um hjúkrunarheimili
mjög almenns eðlis. ,,Að hjúkr-
unarheimili verði valinn staður
sem sátt er um“ og ,,hjúkrunar-
heimili á ásættanlegum stað á Sel-
tjarnarnesi“, ,,vill sjá hjúkrunar-
heimili í hjarta bæjarins þar sem
þjónustan er fyrir“ o.s.frv.
Hverju eiga bæjarbúar að
treysta? Það verður að gera þá
kröfu til sjálfstæðismanna að þeir
geri hreint fyrir sínum dyrum og
upplýsi bæjarbúa hvað þeir hyggj-
ast fyrir. Ef þeir ætla að endur-
skoða þessa ákvörðun sína verður
það að liggja fyrir sem fyrst því
samþykkt bæjarstjórnar frá 15.
ágúst 2001 er staðreynd.
Seltjarnarnes
Neslistinn er til viðræðu
um allt, segir Sunneva
Hafsteinsdóttir, nema
að eyðileggja umhverfi
Nesstofu.
Höfundur er bæjarfulltrúi
Neslistans.
Sunneva
Hafsteinsdóttir
Frambjóðend-
ur á flótta