Morgunblaðið - 26.01.2002, Blaðsíða 10

FRÉTTIR
10 LAUGARDAGUR 26. JANÚAR 2002 MORGUNBLAÐIÐ
ÞÁ eru annir hafnar að nýju á Al-
þingi og fulltrúarnir sextíu og þrír á
löggjafarsamkundunni teknir að
ræða af rökfimi og þrótti um lífsins
gagn og nauðsynjar. Sex vikna jóla-
leyfi hlýtur að hafa gert þeim gott –
fjárlagaumræðan er að baki, þótt
enn hafi menn áhyggjur af efna-
hagsmálunum. Þau firn urðu við
umræðu utan dagskrár á fyrsta
þingfundi á nýju ári að greina mátti
sameiginlegan snertiflöt ekki einu
sinni heldur tvívegis í máli Davíð
Oddssonar forsætisráðherra og Öss-
urar Skarphéðinssonar, formanns
Samfylkingarinnar. Báðir gátu þeir
verið sammála um að betur horfði í
efnahagsmálum en áður og ástæða
væri jafnvel til nokkurrar bjartsýni.
Aukinheldur mátti heyra á þeim að
stærð ákveðinna aðila í versl-
unarrekstri hér á landi væri ef til
vill ein og sér orðin áhyggjuefni og
vakti mikla athygli yfirlýsing for-
sætisráðherrans um að til greina
komi að skipta upp slíkum eignum,
séu þær misnotaðar. Formaður
Samfylkingarinnar hafði einnig uppi
stór orð um slíka verslunarrisa;
sagði þá hafa „hreðjatak“ á mark-
aðnum sem kallað hefði fáheyrða
dýrtíð yfir neytendur.
Þingfréttamanni sýndist ofan af
svölum þingsalar liggja vel á fulltrú-
unum og hefur hann styrkst í þeirri
skoðun sinni af samtölum við þá
fyrstu dagana nú á vorþingi. Spenna
og skemmtileg eftirvænting liggur í
loftinu, mörgum spurningum er
ósvarað. Vitaskuld spilar hér margt
inn í – t.d. borgarmálin. Í dag verður
sá merki viðburður að Björn
Bjarnason menntamálaráðherra
mun formlega gefa yfirlýsingu um
hvort hann gefur kost á sér sem
leiðtogi Sjálfstæðisflokksins í
Reykjavík í borgarstjórnarkosning-
unum nú í vor. Umræðan um borg-
arpólitíkina hefur verið æði áber-
andi í þinghúsinu síðustu dægrin,
rétt eins og víðar í þjóðfélaginu, og
sýnist plottað í hverju horni. Sjálf-
stæðismenn fara með himinskautum
og segja að nú eigi sko að vinna
borgina aftur, en aðrir í hópi þing-
manna glotta út í annað og segjast
spyrja að leikslokum. Aðalpersónan
í leikritinu, sjálfur mennta-
málaráðherrann, hefur verið æði
áberandi í umræðum á þingi og
bregst ekki að í hvert sinn gauka
andstæðingar að honum „pillum“
um málefni borgarinnar, rétt eins og
kom svo eftirminnilega í ljós í um-
ræðum um HM í knattspyrnu og
þjónustu Ríkisútvarpsins á fimmtu-
dag.
Sverrir Hermannsson, formaður
Frjálslynda flokksins og fyrrv.
menntamálaráðherra, sagði í þeirri
umræðu að Ríkisútvarpið og sjón-
varpið væru í pólitískum herfjötrum
ríkisstjórnarinnar og minnti á að
menntamálaráðherra væri ekki að-
eins æðsti yfirmaður ríkisfjölmiðl-
anna. Hann væri nefnilega líka
æðsti yfirmaður íþróttamála í land-
inu og fróðlegt yrði af þeim sökum
að fylgjast með því á vordögum,
færi svo fram um framboðsmál í
borginni sem horfði, að heyra hvern-
ig hann svari um málið íþróttafólki í
Reykjavík. Fleiri þingmenn drógu
borgarpólitíkina inn í svo óskylt mál
sem útsendingar frá heimsmeist-
arakeppninni í knattspyrnu. Þannig
sá varaþingmaðurinn Mörður Árna-
son ástæðu til þess að geta þess að
ráðherrans yrði ekki saknað er hann
kveddi embætti sitt, hvorki af áhorf-
endum, hlustendum né starfs-
mönnum Ríkisútvarpsins. Flokks-
bróðir hans Guðmundur Árni
Stefánsson hjó í sama knérunn og
lýsti því yfir að HM-laust sjónvarp
næsta sumar yrði „merkilegur
bautasteinn“ fyrir ráðherrann til
þess að taka með sér úr þessum sal
yfir í minnihluta borgarstjórnar
Reykjavíkur. „Ég óska honum til
hamingju með það,“ bætti Guð-
mundur Árni við.
Lokaorðin í umræðunni átti svo
auðvitað Björn Bjarnason sjálfur
sem velti fyrir sér ummælum síns
gamla flokksbróður, Sverris Her-
mannssonar, og taldi þau sýna hvað
umræðan gæti farið út um víðan
völl. „En ég held að sú keppni sem
ég er að fara í verði örugglega sýnd
í sjónvarpinu áfram hvað sem orðum
Sverris Hermannssonar líður,“
bætti hann svo við og uppskar mikil
hlátrasköll þingmanna sem töldu
þarna komna fyrstu yfirlýsingu ráð-
herrans um framboð.
Engum blöðum er um það að
fletta að glósur þingmanna í garð
Björns Bjarnasonar eru öðrum
þræði blendnar kvíða, enda dylst
engum að þar fer firna öflugur
stjórnmálamaður. Eftir að hann
gerir ákvörðun opinbera síðar í dag
verður allri óvissu væntanlega eytt
og við taka önnur úrlausnarefni. Um
þau er ekki síður skrafað í þingsöl-
um, t.d. hvort losni stóll mennta-
málaráðherra í kjölfarið. Það verður
forvitnilegt að vita.

  



Af borgarmálum og fleiri góðum málum
EFTIR BJÖRN INGA HRAFNSSON
ÞINGFRÉTTAMANN
bingi@mbl.is
ÍSLENSKIR ökukennarar ráðgera
að kynna í vor nýja hugsun í akstri
sem nefnd hefur verið grænt akst-
urslag, ecodriving á ensku, sem
Finnar hafa haft frumkvæði að.
Runólfur Ólafsson, framkvæmda-
stjóri Félags ísl. bifreiðaeigenda, gat
um þetta á ráðstefnunni Bíll og borg
sem haldin var í gær og sagði hann
þetta aksturslag miða að því að aka
jafnan sem hagkvæmast í því skyni
að draga úr eldsneytisnotkun og
mengandi útblæstri.
Guðbrandur Bogason, formaður
Ökukennarafélags Íslands, segir
ökukennara hafa kynnst þessari
hugmyndafræði í gegnum norrænt
samstarf ökukennara. Koma finnsk-
ir ökukennarar hingað til lands í
apríl til að kynna starfsbræðrum
sínum kennslu á þessu sviði. Er ætl-
unin að taka þetta upp í almennt
ökunám hér og helst að taka þessi
atriði upp í námskrá ökukennslu en
einnig bjóða sérstök námskeið fyrir
ákveðna hópa, t.d. ökumenn stórra
bíla og bílstjóra fyrirtækja með
stóra bílaflota. Einnig er ráðgert að
bjóða hinum almenna ökumanni
einkatíma.
Dregur úr mengandi
útblæstri
„Það hefur komið fram að hægt er
að minnka eldsneytisnotkun um 10
til 20% með ákveðnu aksturslagi og
losun mengandi efna um svipað hlut-
fall og það er skoðun okkar að sú
breytta hegðun sem þetta krefst hafi
líka í för með sér aukið umferðarör-
yggi,“ segir Guðbrandur. Hann seg-
ir unnt að mæla ávinning við breytt
aksturslag með smátölvu sem öku-
kennarar munu kaupa. Getur hún
mælt eyðslu við ákveðið aksturlag
og síðan aftur þegar ekið er á annan
hátt. Þá verði hægt að sjá muninn á
því að aka hranalega og aka þannig
að skipt sé fljótt upp og inngjöfin
höfð létt. „Þannig sjá menn strax
hverju munar og hversu breytt akst-
urslag getur skipt miklu máli,“ segir
Guðbrandur ennfremur.
Runólfur Ólafsson fjallaði á ráð-
stefnunni um hvernig hver og einn
ökumaður gæti hugað að eldsneyt-
issparnaði og umhverfinu við akstur.
Hann sagði FÍB hafa áhuga á sam-
starfi við ökukennara um grænt
aksturslag og væri fyrsta skrefið að
þjálfa þá. Fyrir utan Finna hafa
Norðmenn og Svíar tekið upp þessa
kennslu. Runólfur sagði að með
grænu aksturslagi væri ekki aðeins
hugað að meðferð bílsins, þ.e. að
skipta sem fyrst upp í hæsta mögu-
lega gír, forðast mikinn snúning vél-
arinnar og stíga létt á inngjöf heldur
skipti einnig máli að velja greiðar
akstursleiðir og forðast annatíma.
Þá sagði hann skipta miklu máli að
aka ekki um með óþarfa hluti í bíln-
um, ekki hafa farangursgrind eða
hólf á þakinu dags daglega, huga
yrði að loftþrýstingi í hjólbörðum
tvisvar í mánuði og síðan gæti hreyf-
ilhitari sparað mikið eldsneyti. Allt
þetta sagði hann geta sparað nokkur
hundruð lítra árlega við meðalnotk-
un fólksbíls og það gæti skipt tugum
þúsunda í eldsneytiskostnaði.
Skynsamlegur akstur
og minni streita
Framkvæmdastjóri FÍB sagði allt
þetta þýða skynsamlegan akstur og
fyrir utan að hafa sparnað og minni
mengun í för með sér og að auka um-
ferðaröryggi mætti minna á að þetta
ákveðna aksturslag þýddi einnig
minni streitu og meiri vellíðan við
aksturinn.
Finninn Jouko Parviainen gerði
einnig hreyfilhitara að umtalsefni og
sagði þá einkum spara orku þar sem
vélar væru þá ávallt ræstar heitar.
Sagði hann kaldræsingu auka mjög
eyðsluna. Setti hann fram tölur út
frá reynslu Finna og Svía að bens-
ínbíll gæti sparað allt að 300 lítra ár-
lega með notkun hreyfilhitara bæði
við heimili og vinnustað. Lék hann
sér með þær tölur að 120 þúsund
bensínbíla-floti landsmanna gæti
sparað sér allt að 36 milljónir bens-
ínlítra sem þýddi hátt í þrjá millj-
arða króna og minnkað koltvísýr-
ingsmengun um 85 þúsund tonn.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Eldsneytisnotkun bíla getur verulega ráðist af hegðun ökumanna undir stýri.
Getur sparað elds-
neyti og aukið öryggi
Finnskir ökukennarar kynna íslensk-
um starfsbræðrum „grænt“ aksturslag
RAGNAR Árnason, prófessor við
Háskóla Íslands, segir tillögur sjó-
manna og útvegsmanna um að tak-
marka framsal á aflamarki draga úr
hagkvæmni fiskveiða. Þórólfur
Matthíasson, dósent við HÍ, dregur í
efa að tillögurnar breyti langtíma-
kaupþróun sjómanna.
Sjómenn og útvegsmenn kynntu á
fimmtudag tillögur sem miða að því
að takmarka framsal aflamarks til og
frá skipum. Ragnar segir tillögurnar
fela í sér bæði kosti og galla. Hann er
hinsvegar ekki viss um að kostirnir
vegi upp gallana. Hann segir að í raun
feli tillögurnar í sér viðbrögð aðilanna
við tilteknum vanda sem komið hafi
upp í samstarfi sjómanna og útgerð-
armanna, einkum sem lýtur að
meintri þátttöku sjómanna í kvóta-
leigu. „Þessi kvótaleiga hefur einkum
átt sér stað hjá kvótalitlum skipum en
þau hafa leigt til sín mikinn hluta þess
afla sem þau hafa veitt. Jafnframt
hefur mönnum orðið starsýnt á að
brottkast fiskafla virðist einkum hafa
verið stundað af skipum sem hafa
leigt til sín kvóta. Ég hygg að þessi
takmörkun á tækifærum til þess að
stunda útgerð á grundvelli leigu-
kvóta, verði sennilega til að draga út
hvoru tveggja. Hinsvegar er á það að
líta að þessar takmarkanir fela einnig
það í sér að færri munu stunda sjó og
þess vegna mun óhjákvæmilega glat-
ast viss hagkvæmni í útgerð sem
tengist því þegar menn leigja sér
kvóta og grípa þau tækifæri sem gef-
ast. Að mínu mati er hér bæði um
kosti og galla að ræða. Það er hins-
vegar óljóst í mínum huga hvort kost-
irnir vega upp gallana. Takmarkanir
á framsali leigukvóta eru, eins og all-
ar aðrar takmarkanir á efnahags-
starfsemi og viðskiptum, til þess falln-
ar að draga úr hagkvæmni og þrengja
þann hóp sem getur tekið þátt. Þær
fela óhjákvæmilega og nánast alltaf í
sér skerðingu á hagkvæmni. Til
þeirra ætti því ekki að grípa nema í
síðustu lög,“ segir Ragnar.
Dregur úr leiguviðskiptum
Þórólfur Matthíasson, dósent í hag-
fræði við viðskipta- og hagfræðideild
Háskóla Íslands, segir að líklega tak-
ist með þessum tillögum að draga úr
þátttöku sjómanna í kvótakaupum.
„Þetta dregur væntanlega úr leigu-
viðskiptum og útgerðir kvótalítilla
skipa verða úti í kuldanum. Einnig
getur samkomulagið ýtt undir sam-
einingu útgerðarfyrirtækja þar sem
auðveldara verður að möndla með
kvóta ef fyrirtækin eiga mörg skip.
Þá ætti kvótaverð að fara heldur
lækkandi gangi þetta eftir að komið
verði í veg fyrir þátttöku sjómanna í
kvótaleigu. Útgerðarmennirnir munu
hafa minna úr að spila ef þeir geta
ekki látið sjómennina taka þátt í
þessu.“
Þórólfur telur jafnframt að til
skamms tíma muni meðallaun sjó-
manna hækka en einnig sé ljóst að
fækka muni í hópnum. Hann er hins
vegar ekki jafnviss um hvort þetta
muni breyta langtímakaupþróun sjó-
manna enda séu allar líkur á að hér sé
ekki um jafnvægisstöðu að ræða. „Út-
gerðarmenn munu sjálfsagt finna
aðrar aðferðir til að fara í kringum
kjarasamninga sjómanna, hluta-
skiptakerfið og það allt saman. Það
tekur tíma, jafnvel allmörg ár.
Sjómenn og útgerðarmenn taka
þarna á deilu sem hefur staðið á milli
þeirra undanfarin 10 ár með því að
setja ákveðinn hóp af sjómönnum til
hliðar, skipta hópnum upp. Hins veg-
ar er rétt að undirstrika að í sam-
komulaginu er ekkert talað um
hvernig útgerðin á að greiða fyrir að-
ganginn að sjávarauðlindinni, þessari
sameign íslensku þjóðarinnar. Með
samkomulaginu eru línurnar þó orðn-
ar skýrari og færri atriði sem bland-
ast inn í þá deilu sem hefur staðið í
10–15 ár um það hvernig þjóðin eigi
að fá tekjur af þessari eign sinni,“
segir Þórólfur Matthíasson.
Takmörkun á framsali aflamarks
Dregur úr
hagkvæmni
SKIPSTJÓRI Bervíkur SH-143 sem
staðinn var að dragnótarveiðum án
veiðileyfis í mynni Arnarfjarðar á
miðvikudag gekkst í gær undir
dómssátt fyrir Héraðsdómi Vest-
fjarða. Féllst hann á að greiða 1,2
milljónir í sekt en auk þess voru afli
og veiðarfæri gerð upptæk.
Kristján Kristjánsson, fram-
kvæmdastjóri Bervíkur ehf., segir
verðmæti afla og veiðarfæra skipsins
hafi numið um 2,5 milljónum króna.
Kristján segir að skipstjórinn hafi
ekki borið ábyrgð á því að skipið hafi
verið á veiðum án veiðiheimilda. Út-
gerðin hafi talið sig hafa aflað nægi-
legra veiðiheimilda og veiðileyfis.
„Það sem gerist er að það var ekki
leigt alveg nóg,“ segir Kristján.
„Þetta voru dýr mistök.“
Undirgekkst
dómssátt
♦ ♦ ♦