Tíminn Sunnudagsblað - 18.09.1966, Síða 21

það er líka nóg. Þessi eina, hnitmið-
aða setning höfundar Sturlungu:
„Síðan spurði hann einskis", segir
allt, sem segja þarf um ástir þeirra
hjóna og mat Sturlu á konu sinni.
Það hefði heil bóksaga ekki betur
gert.
Ekki þarf að draga í efa, að heitt
hafi Sturlu verið í hamsi og hefndar-
hugur honum sollið í brjósti, er
hann heyrði um illvirki þau, sem
Vatnsfirðingar unnu á heimili haiis.
Múma hafði stundum þurft til þess
að hleypa honum kappi í kinn. En
þrátt fyrir alla hans metorðagirnd og
valdagræðgi var það, þó konan hans
Solveig Sæmundsdóttir, og ást hans
til hennar, sem ofar var í huga hans
öllu öðru. Þess vegna æðraðist hann
hvorki um mótgang eða töp þegar
hann vissi hana heila.
Sturla Sighvatsson kembdi ekki
Framhald af 803. siðu.
Enn fékk Loðvík Napóleon
að reyna það, að kapp er bezt með
forsjá. Hann gekk á land með fiokk
sinn, klæddur einkennisbúningi hers
höfðingja, en aðrar dáðir drýgði
hann ekki að þessu sinni, því að
brátt sat hann bak við lás og slá.
Og nú var Loðvík Filippus ekki á
því að taka neinum vettlinga-
tökum á fanga sínum, hefur líkast
til verið kominn á sömu skoðun
og Andrés í Þórsey í sögunni um Bör
BörsSon, að ætlaði maður að slá
Filisteann, þá yrði að slá fast. Loðvík
Napóleon var leiddur fyrir rétt og
dæmdur til ævilangrar fangelsisvist
ar. Honum var ætlaður staður í kast
aianum Ham í Norður-Frakklandi.
En sagt er, að Loðvík Napóleon hafi
verið hvergi banginn og tautað fyrir
munni sér: „Hvað er það í Frakk-
landi, sem ekki er á hverfanda hveli?“
IV.
Og reyndin varð sú, að Loðvík
Napóleon lauk ekki ævi sinni í Ham
kastala, dvalarár hans þar urðu að-
eins sex. Hamkastali stóð á eyðislóð-
um, byggður í miðaldastíl, ineð
varðturnum og umluktur díki. Fang-
ans var vandlega gætt, en þó fékk
hann að eiga margvísleg skipti við
umheiminn. Hann stóð í bréfasam-
bandi við jafnaðarmannaleiðtogana
Louis Blanc og Pierre Joseph Prou-
don og skáldkonuna George Sand.
Hann var einnig sískrifandi grein-
ar og rit um ýmis efni. Hann reit
Fragments Historiques eða Sagn-
fræðileg brot og samdi rit um út-
rýmingu fátæktar, sem ávann hon-
um vinsældir meðal vinstri sinn-
aðra manna. Enn fremur fjallaði hann
um hernaðarmálefni, til að mynda
um nútíma stórskotalið, og skrif-
aði um sykurrófnarækt og hug-
ellihærur fremur en ýmsir aðrar kapp
ar sögunnar, sem löngum áttu í
ófriði. En þótt skömm yrði ævi han,
hafði hann þó oft borið hátt í styrjöld
um og valdabaráttu höfðingja á
Sturlungaöld — svo hátt, að nafn
hans verður svo geymt á spjöldum
sögunnar svo lengi sem íslenzk sagn-
fræði verður numin og skráð.
En hæst her hann þó haustmorg-
uninn þann, sem hann gestkomandi
norður í Hrútafirði sýndi, svo geymzt
hefur og geymast mun um aldir, að
þrátt fyrir alla valdafýsn, allan bar-
áttuhug, allan ofslopa, átti hann i
brjósti þær tilfinningar ástar og kær-
leika til konunnar, sem hann hafði
gengið að eiga, að þær — og þær
einar — bar, þegar allt kom til alls,
ofar öðru öllu í huga hans. Og í ljósi
þess kærleika verður ávallt bjart um
nafn Sturlu Sighvatssonar.
mynd að skurðgreftri gegnum Nicar-
agua í Mið-Ameríku. Ekki var þó
Loðvík Napóleon orðinn afhuga heims
ins lystisemdum, því að sagt er, að
hann hafi getið tvo sonu, meðan á
fangelsisvistinni stóð. Kastalavörð-
urinn var góður Frakki og leyfði
Loðvíki Napóleoni að ná fundi
skósmiðskonunnar fögru, sem svo
var nefnd.
Árið 1846 fór fram viðgerð á Ham-
kastala, sem fjöldi verkamanna starf
aði að. Gengu þeir vitaskuld um eft-
ir þörfum. Loðvík Napóleon kom sér
vel við einn verkamanninn, hafði
fataskipti við hann, rakaði af sér
efrivaraskeggið og stakk pípu í munn
í staðinn fyrir vindling, en vindi-
•inga reykti hann án afláts. Að.svo
búnu brá hann planka á öxl og gekk
út um fangelsisdyrnar fram hjá grun
lausum varðmanni. Þar beið hans
vagn, sem flutti hann til næstu
járnbrautarstöðvar. Þar settist fang-
inn upp í lest til Briissel, og þaðan
lá leiðin til Englands. Loðvík Napó-
leon Bonaparte var orðinn frjáls
maður á ný.
Að þessu sinni átti Loðvík Napó-
leon tveggja ára setu í Lundúna-
borg. Nú voru ský tekin að hrannast
á himni franskra stjórnmála, og
fylgdist strokumaðurinn vandlega
með. Loftvog s'tjórnmálanna féll með
snöggum hætti, því að ekki er unnt
að segja, að óvænlega hafi ’horft
fyrir Loðvíki Filippusi á öndverðum
fimmta tug aldarinnar. Miklar fram-
farir höfðu orðið í atvinnulíf Frakka,
umfangsmikill verksmiðjuiðnaður
kom til sögunnar og járnbrautir voru
lagðar um landið þvert og endilangt.
Ýmis þjóðfélagsvandræði leiddi raun
ar af þessu, eins og áður getur, og
þráfaldlega var sótzt eftir lífi kon-
ungs. En þó mátti hann heita sæmi-
lega tryggur í sessi, er hér var
íkomið sögu. Árið 1844 brá hann
isér í sögufræga heimsókn til Viktor-
íu Englandsdrottningar, eins og um
getur í Gamanbréfi Jónasar.
Árið 1846 varð uppskerubrestur
víða um Evrópu, og lék hallærið
Frakka grátt. Efnahagslíi Frakka
var óstöðugt fyrir, og nú gekk kreppa
yfir landið. Utanríkisstefna sagn-
fræðingsins Guizots, sem var áhrifa-
rnestur franskra stjórnmálamanna,
.sætti skarpri gagnrýni. Miðstéttirnar
héldu stöðugt fram kröfum sínum
um meiri áhrif á stjórn landsins.
Andstæðingar stjórnarinnar hófu ár.
ið 1847 að halda veizlur víðs vegar
■um landið, þar sem stjórnmál voru
.reifuð, en lögregluleyfi þurfti til
opinberra stjórnmálafunda. í einni
•slíkri veizlu mælti skáldið og stjórn-
málamaðurinn Alphonse de Lamar-
tine hin fleygu orð. La France s‘enn-
uie, Frakklandi leiðist.
í febrúar árið eftir var bann lagt
við veizlum af þessu tag. Kom þá
þegar til óeirða í París. Ef til vill
hefði verið unnt að lægja öldurnar
með friðsamlegu móti, en eftir að
þau mistök höfðu orðið, að skotið
var á kröfugöngu, var Parísarbúum
gunnur á sinnum. Loðvík Filippus
sá sitt óvænna, og sagði af sér, en
ætlaði sonarsyni sínum að taka við
konungdómi. Þeim tilmælum hans
var ekki sinnt, en lýðveldi stofnað
og bráðabirgðastjórn sett á' laggirnar.
Jafnskjótt og Loðvík Napóle-
on spurði þessi tiðindi, hélt
hann til Frakklands og lýsti
sig fúsan að koma til liðs
við bráðabirgðastjórnina. En leið-
togar hennar vildu ekkert hafa með
Loðvík Napóleon að gera og báðu
hann að hverfa sem skjótast af landi
brott. Varð svo að vera, og horfði
nú óvænlega fyrir Loðvíki Napóleoni
um hríð, þótt hann ætti vini í Frakk-
landi, er mikils máttu sín og héldu
uppi áköfum áróðri fyrir honum.
Leiðtoga Frakklands, sem nú voru,
greindi mjög á um markmið og leið-
ir. Bráðabirgðastjórnin kom þó fram
ýmsum nýmælum. Svokölluðum þjóð
verkstæðum, ateliers nationaux, var
komið á fót til þess að ráða bót á
atvinnuleysi því, sem mjög hafði
kreppt að verkamönnum. Þá var sett
ný stjórnarskrá og kosningaréttur
rýmkaður, svo að tala kjósenda varð
níu milljónir, en hafði verið um tvö
hundruð þúsund áður. Þingkosningar
fóru fram, og nú voru það bændurn-
ir, langfjölmennasta stétt í Frakk-
landi, sem úrslitum réðu. Þeir óttuð-
ust allar breytingar og veittu þeim
aðilum lið, -er hægfara töldust. Jafn-
aðarmenn og róttækir hrepptu ein-
ungis um hundrað þingsæti af 876,
og máttu sín því ekki mikils á þing-
inu. Rekstur þjóðverkstæðanna hafði
gengið illa, og var ákveðið að loka
þeim. Þá reis verkalýður Parísarborg-
ÞÆTTIR AF NAPÓLEONI III. -
T í M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ
813