Tíminn Sunnudagsblað - 13.08.1967, Blaðsíða 17

Holsteinshlið I Lýbiku, volöugustu borg í Hansasambandinu. Byggingin var reist
um 1470.
náðstefnum. í fjórða lagi veita
verzlunarskrslur talsverðar menn
íngarsögulegar upplýsingar. Getið
er um innflutning á sykri og
klæði, svo að dæmi séu tekin, og
þannig fáum við fyllri mynd af
lifnaðarháttum landsmanna á
þessu timabili en áður var
fyrir hendi.
Loks taka skjöl þau, sem ég dró
fram, af öll tvímæli um það, að
íslandssiglingar Englendinga er
stórmerkur þáttur í enskri sögu.
Hér er um að ræða upphaf enskra
úthafssiglinga, eins konar gagn-
fræðasikóla Stórbreta í sigiingalíst.
íslandssiglingar eru undanfari
fundar Norður-Ameríku — sú
landafundasaga verður ekki skilin
án þessa forspils. Þetta hafa hin-
ir ágætu fræðimenn, er unnið hafa
að rannsóknum á þessu efni, ekki
gert sér nægilega ljóst. En reynd-
ar liggur hér bréf frá einum þeirra,
David Quinn, prófessor í Liver-
pool, þar sem hann fellst á þetta
sjónarmið. En niðurstöður mínar
eru þær, að Bristolmenn hafi ver-
ið tíðir gestir á Grænlandi á fimm-
tándu öld og hafi komið til Ný-
fundnalands um 1430, en ekki
sinnt þeim slóðum, fyrr en tekið
var að þrengja að þeim hér við
land um 1480. En þá tekur Dið-
rik Pining, höfuðsmaður og sjó-
ræningi, að hita Englendingum
undir uggum hér úti. Þá er því
eðlilegt, að þeir leiti í vesturveg,
einkum af því að þeim voru þá lok-
aðar hafnir við Norður-Evrópu út
af drápi Björns Þorleifssonar.
— Brtu þeirrar skoðunar, að
Kólumbus hafi komið hingað til
lands?
— Um það er erfitt að segja.
Vísliega hefur hann komið til
Bristol og einnig til írlands, en
á þessum stöðum hefur hann get-
að komizt yfir allar þær upplýs-
ingar, sem hér var að fá. Á fimmt-
ándu öld býr fjöldi íslendinga í
Bristol. Þannig getum við full-
yrt, hvað sem öðru líður, að Is-
land komi við sögu Kólumbusar.
— Hefurðu leitað fanga erlend-
is annars staðar en í Bretlandi?
— Já, ég var í Þýzkalandi 1958-
59 á vegum Alexander-von-Ham-
boldt-stofnunarinnar og athugað þá
skjalasöfn í Hansaborgum: Ham-
borg, Bremen, Oldenburg og Lý-
biku. Þessi söfn höfðu sloppið
furðanlegia í stríðinu, en Olden-
burgurum varð það á, að fela
borgarskjalasafnið svo vel, að það
hefur ekki komið í leitirnar síðan.
í safnhúsinu fá menn veitingar,
en engin skjöl.
Annars er hér ekki beinlínis
um nýjar heimildir að ræðia, því
að þýzkir fræðimenn höfðu kynnt
sér þær að nokkru og Guðbrandur
Jónsson gert útdrátt úr ýmsum
þeirra. En þarna er margt að
finna um fimmtándu og sextándu
öld, sem íslendingar hafa aldrei
litið á. í margútgefnum Hamborg-
arannálum, sem Gyseke bruggari
skráði, er til dæmis dánarvottorð
Ögmundar biskups Pálssonar, og
er þetta samtímaheimild. Þá er
þess getið í Danzígannál frá 1467,
að Björn ríki Þorleifsson hafi
verið veginn, en það voru stór-
tíðindi í álfunni. Þannig mætti
lengi telja, en ég hef enn ekki
getað unnið úr þessum heimild-
um nema að nokkrum hluta.
— Hvar myndi líklegast, að áð-
ur óþekktar heimildir, sem varða
sögu Íslands, komi í ljós?
— Á Spáni og í páfagarði. Á
Spáni munu skjalasöfn litlu betur
skipulögð og könnuð en hér heima
og ég er iíla svikinn, ef þar leyn-
ist ekki eitthvað, sem ísland varðar.
Sjálfsagt myndi reynandi að leita
víðar, því að íslendingar hafa of
lítið sinnt slíkum skjala'könnun-
um. Þorvaldur Thoroddsen var að
vísu gerhugull að erlendum heim-
ildum, eins og Landfræðisaga
hans sýnir, en hann hefur átt
betri eftirmenn meðal náttúru-
fræðinga en sagnfræðinga.
— Víkjum þá að ritstörfum þín-
um um sagnfræðileg efni.
— Ég hef eingöngu fengizt við
rannsóknir á timabilinu fyrir 1600,
og endur fyrir löngu hafði ég í
hyggju að skrifa sitt hvað um
fimmtándu öld. En ég rak mig á
TtMINN - SUNNUDAGSBLAÐ
A89