Tíminn Sunnudagsblað - 30.04.1972, Blaðsíða 9

Tíminn Sunnudagsblað - 30.04.1972, Blaðsíða 9
Maurar „tala" saman: Til vinstri bakhluti maurs, sem sendir frá sér efnaboð sem nemur þau með loonum fálmurunum. til hægri hófuo annars, Rauðu skógarmaurarnir hafa hjá sér gistimaura, likt og menn kjöltu- rakka. Gistimaurarnir elta skógar- maurana nær þvi eins og hundar hús- bændur sina. Ránmaurar, eldrauðir á lit, eru til i Sviþjóð, og þeir fara iðulega víkinga- ferðir á nálægar slóðir. Þeir höggva strandhögg og nema nesnám hjá svo- nefndum manmaurum, ræna púpum þeirra og bera þær heim til sin. Og allt er þetta með ráðum gert. Þeir eru að afla sér ambátta og þræla. Manið klekst út i búi ránmauranna, og þegar það er komið á legg, er það látið mjólka blaðlýs og stunda önnur störf 1 þágu herra sinna og húsbænda. Hlutskipti manmauranna er ekki með öllu óáþekkt kjörum svarta fólksins i Suður-Afriku og Ródesiu. Þegar haustar og kólnar i veðri, ger- isteitthvað svipað i mauraþúfunum og þegar bensinleiðsla i bil lokast. Allt stöðvast þar, sem það er komið. Maur- arnir leggjast á magann, og þannig hvila þeir i kuldadvala. Kannski gaddar allt i mauraþúfunni, svo að allt verður einn klakastokkur. En maur- ana sakar ekki. Þegar vorar og þeli fer úr jörð, vakna maurarnir aftur til lifs- ins, og brátter tekið þar til i samfélagi þeirra, er frá var horfið um haustið. Þetta er harla lausleg og yfirborðs- kennd lýsing á örfáum dráttum i lifi og háttum maura.Einsoggefuraðskilja, hafa maurarnir sin tákn, sitt mál, þvi að annað væri óhugsandi i svona flóknu og þrautskipuðu samfélagi. Og nú er svo komið, að menn geta „hlust- að" á maurana, Hópur visindamanna i Lundi og Gautaborg er nú að læra mál, sem aðrir kunna ekki — mál maur- anna. Samtal maura fer meðal annars Sunnudagsblað Timans fram með efnaboðum, sem þeir senda sin á milli. Fyrst um sinn leggja vis- irdamennirnir einkum stund á aö kanna leyndardóma þess, hvernig maurar tjá sig, þegar þeir reiðast. Og sennilega verður niðurstaðan sú, að það séu ekki neinar fyrirbænir, sem þeir hafa uppi um mannskepnuna, þennan dauðans jarðvöðul og ver- aldarsóða, er eys eitri allt i kringum sig. Annars er þessi visindagrein nefnd ferómonefnafræði, en ferómon er heiti efna, sem maurarnir nota til þess að gera sig skiljanlega. Einn þessara vis- indamanna er dýrafræöingur i háskól- anum i Lundi, Jan Löfquist. Hann elur maurana i rannsóknarstofu . Gunnar Bergström, efnafræðingur i háskólanum i Gautaborg, vinnur að . efnagreiningu, og þriðji maðurinn i hópnum, Ingvar Jónsson rannsóknar- verkfræðingur i tækniháskólanum i Lundi (nafnið , er undarlega islenzku- legt, þótt það geti hæglega verið sænskt), hefur búið til tæki, er gerir kleift að meta viðbrögð maura við efn- um, sem þeir nota i samskiptum sin- um, af furðulegri nákvæmni. Þrátt fyrir nákvæmar rannsóknir, sem stundaðar eru af mikilli natni og hug- kvæmni, gera þessir menn sér ekki vonir um að geta nokkurn tima skilið tjáningu mauranna til hlitar. „Mál" þeirra, ef það nafn á við, er háþróað og blæbrigðarikt og tæpast verður nokk- urn tima á annarra færi en maura að þekkja merkingu þess til fulinustu. En það mark hafa þessir menn sett sér að komast að raun um, hvernig efnaboð frá einum maur orkar á annan. Þessi boð geta þeir að vissu marki þýtt á sina klingjandi sænsku: Þeir eru þeg- ar farnir að skilja örlitið i mauramáli. 1 likama hrossamaura og skögar- maura eru niu stórir þefkirtlar og fjöldi smærri kirtla. 1 þessum kirtlum eru efni, sem mynda samstæðu , er likja má við orðaforða. Nú sendir maur efnaboð úr einhverjum kirtla sinna, og þá veita aðrir maurar þeim viðtöku á ekki ólikan hátt og hljóð frá útvarpsstöð nær til viðtækjanna i stof- ummanna. Þeir nema efnaboðin með fálmurunum. A þeim eru um þrjátiu þúsund örgrönn hár, og af þvi má draga þá ályktun, að þar sé næm skynjunin og auðvelt að greina milli margs konar blæbrigða efnaboðanna. Visindamennirnir sænsku hafa beint langmestri athygli að einum efnakirtl- anna i likama mauranna, því ao ein- hvers staðar verður að byrja, þegar þreifa skal sig áfram i sliku völundar- húsi,sem þarna er byrjað að kanna. Þessi kirtill er eins konar blaðra, um öllum er kunnugt, að samfélög mauranna eru merkileg fyrirbæri. Nú fyrst hafa menn þó ráð- izt i að nema „mál" þeirra. Takist það, opnast ný svið og nýir möguleikar, sem geta komið að miklu gagni i skiptum manna við náttúruna. 345

x

Tíminn Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/301

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.