Tíminn Sunnudagsblað - 30.04.1972, Blaðsíða 20

Tíminn Sunnudagsblað - 30.04.1972, Blaðsíða 20
annað hvort fimm eða sex, ég er eklki bárviss um tölu þeirra, og ég kom víst aldrei í þær allar. Svo held ég, að þar hafi verið allstórt her*bergi, þar sem bókasafn sikól- ans, Skinfaxi, var til húsa, asamt fleira sem þar var igeymt. Þetta er þó ekki fyllilega ljóst fyrir mér, svo hér igetur einhverju skakkað. Einnig var á jarðhæðinni heimavist- in með öllu sínu umstangi og fyr- irgangi. Ekki er mér heldur full- kunnugt, hve margt pilta var þar að jafnaöi. Varla hafa þeir verið færri en tuttugu, og þó má vera, að .einhverju litlu skakki til eða frá. Þar var og ráðsfcona og þjón- ustustúlka. Þarna hafði allt þetta fólk fæði og búsnæði. Allt þetta útheimti svo milkið húsrými, að ég skil ekki enns í dag, þegar ég rif ja þetta upp, hvernig þetta gamla bús gat staðið undir öllu þessu án árekstra, sem aldrei heyrðust nefndir. Allt virtist ganga vel og snurðulaust. ítáðsmann kusu piltar úr þess- um hópi, og að ég ætla nefnd eða stjórn honum til aðstoðar. Fyrsta verk þeirra hvert haust var að ganga á millí verzlanna staðarins og láta kaupmenn gera tilboð í viðskipti við heimavistina næsta vetur. Þetta tók á stundum nokkra daga, þar eð piltar þurftu að gæta ýtrustu sparsemi og aðsjálni, og stóð þessi samningsgerð stundum alllengi. Veltan var allmikil, því að mannmargt var, og kaupmpnn- um því ekki sama hvorum meg- in hryggjar þetta lá. Nokkuð lögðu piltar upp úr, að sem skemmst væri til aðdráttar fyrir þá, þar eð allt sóttu þeir sjálfir og báru heim. Þá höfðu kaupmenn enga sendi- sveina. Síðar urðu mér allkunn þessi viðskipti við skólapilta, þar eð þeir höfðu sín aðalviðskipti við verzlun, sem ég starfaði við í all- möng ár, verzlun P.J. Thorsteins- son & Co., síðar' hið svonefnda Milljónafélag. Verzlun þessi var þeim hentug, þar eð bún var næst Flensborg. Oftast munu piltar hafa komið í lolk hverrar viku til að sækja það, sem heimavistina van- hagaði helzt um. í lok hvers mán- aðar voru reilkningar gierðir upp. Fyrir kom, og efalaust oftar heldur en ég vissi um, að piltar komu með afsláttarhest, sem var 356 þá lagður í þetta stóra félagsbú. Einnig kom það fyrir, að þeir pilt- ar, sem áttu heima nær, komu með sauði í búið. Þetta voru pilt- ar, sem áður höfðu verið í heima- vistinni og áttu vísa vist þar. Þau ár. sem heimavistin hafði sín aðal- viðskipti við verzlun þá, sem ég vann við, kom þaS í minn hlut að annast þá afgreiðslu. Við betta myndaðist á stundum nokkur kunnugleiki milli mín og sumra pilta, o? ótti sér oft nokkurn ald- ur, brátt fyrir oft allmikla fjar- læsð. Þeir af skólapiltum, sem elkki voru í heimavist, oftast meira en belmingur þeirra, urðu að koma sér fyrir á heimilum víðs vegar í kaupstaðnum eða í nágrenni skól- ans. Langflestir piltanna voru frá lalþýðuheimilum, svo til úr öllum sveitum landsins — alþýðufólk, karlar og konur, sem ávallt voru þó fáar þá. Á þeim árum voru lang- flest heimili Hafnarfiarðar alþýðu- heimili, heimili sjómanna og verka- manna, auk örfárra handverks- manna, svo sem trésmiða og járn- smiða. Kaupmannaheimili voru fyrir og fram yfir síðustu aldamót varla fleiri en fiögur. Þar til hér- aðslæknirinn kom og settist að f Hafnarfirði árið 1903 eða 1904, aðeins eitt heimili embætt- ismann þar, heimili sýslu- mannsins. Flest voru heimili þessi mannmörg og bættu því ógiarna é siig aukamanni. Það voru því al- þýðuheimilin, sem piltar urðu langoftast að leita til um vist yfir skólatímann. Eitt af hinum bezt stæðu heim- ilum í Hafnarfirði var bakaríis- heimilið — heimili Helgu Proppé, sem starfræfcti brauðgerðina, að manni sínum látnum, fram yfir síðustu aldamót. Þetta var fyrir- myndarheimili að öllum forag. H«lga seldi oftast kennurum skól- ans, einum eða fleiri, fæði um skólatimann- Einnig tók hún á skólatímann. Einnig tók hún á stundum eina eða tvær stúlkur úr skólanum í hús sín. Svo er fyrir að þakka, að á þeim tíma, sem hér um ræðir, frá síð- asta tug aldarinnar fram yfir alda- mót, voru langflest alþýðuheimili Hafnarfjarðar bjargólna, en mjög fá mjög fátæk. Það var til þess- ara bjargálnaheimila, sem piltar leituðu til um vetursetu. Komið gat til greina í einstökum tilfell- um gamall kunningsskapur, jafn- vel vinátta við heimili skólapilta. Þessi kynni gátu átt sér ýmsar rætur, svo sem kaupavinnu kaup- staðarfólksins að sumrinu á bæ foreldra pilta og stúlkna, gömul ættartengsl og fleira. Ég held að fullyrða megi, að skólafólk, sem fékk vestrarvist á heimilum í Hafnarfirði ó umræddu tímabili, hafi yfirleitt verið heppið í því efni. Mér var það nokkuð kunnugt, að húsráðendur lögðu sig mjög fram um að gera þessum gestum sínum vistina svo góða sem frekast var hægt. Og gestirnir voru glaðir og ánægðir. Allmikil tilbreytni og upplyft- ing var það fyrir margt alþýðu- heimilið til dæmis roskin hjón, sem annað hvort voru orðin ein eða höfðu lengst af verið það, að fá góðan pilt eða stúlíku úr fjarlægri sveit eða sýslu inn á heimili sitt. Þetta fólk gat frætt heimafólk um svo margt, sem því var áður ókunn ugt. Þetta segi ég ekki, án þess að hafa nokkuð fyrir mér í þessu efni. Ég var ekki með öllu ókunn- ugur nokkrum þessara heimila og sá og heyrði, hve húsbændurnir léku vitJ þetta fólk og töldu því ökkert of gott, sem þeir gátu veitt. Og þannig var þetta á Ibáðar hliðar. Ég hold, að þegar litið er til þessa tímabils, að Flensborgarskól- inn hafi haft drjúg áhrif til hins betra — haft igóð áhrif á líf hafn- firzkrar alþýðu, burtséð frá þeirri menntun, sem æskufólk þar hlaut við nám pg samskipti við hina ógætu kennara. Hugsum áður envið hendum Sunnudagsblað Timans

x

Tíminn Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/301

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.