Íslendingaþættir Tímans - 17.08.1972, Side 20

60 ára:
Halldór Þorsteinsson
verzlunarmaður
i
Kunnugum þótti undarlegt, að þessi
ungi maöur skyidi taka upp á þvi
sunnudaginn 23. júli s.l. aö halda upp á
sextugsafmæli sitt, en þaö gerði hann
meö kurt og pi að heimili sinu Ásbraut
3 i Kópavogi. Þangaö komu margir
i'rændur hans og vinir til að votta hon-
um holiustu sina og vináttu. Verður
þvi aö trúa þvi, sem sagt er, aö hann sé
tæddur i Stöðvarfirði 23. júli 1912. Hitt
verður ekki véfengt. að Halldór er son-
ur merkishjónanna. Guðriðar Gutt-
ormsdóttur prests i Stöð i Stöðvarfirði
Vigfússonar og Þorsteins Þorsteins-
sonar frá Viðboröi á Mýrum, kaup-
manns á Stöðvarfirði og siðar bónda á
Óseyri. Börn þeirra hjóna voru sjö —
tápmikil og félagslynd — meðal þeirra
er Skúli Þorsteinsson kennari, sem
löngu er þjóðkunnur fyrir félagsmála-
störf sin. Þorsteinn er látinn fyrir 30
árum en Guðriður er enn á lifi, nær ni-
ra>ð að aldri.
II
Um æsku Halldórs kann ég litið. Ég
býst við þvi, að hún hafi verið svipuð
og hjá öðrum jafnöldrum hans á þeirri
tið. Stutt skólaganga. Mikil vinna.
Bóklestur i tómstundum. Þegar Hall-
dór er 18 ára leggur hann i viking.
Haustkvöld eitt um veturnætur 1930
skýtur honum upp að Hvitárbakka i
Borgarfirði. Þar skyldi hefja skóla-
hald i siðasta sinn. Næsta vetur byrjar
svo Reykholtsskóli. Þar er Halldór
einnig við nám. En örlagarikasti þátt-
ur vikingaferðarinnar er eftir. Hann
nam á brott með ser eina glæsilegustu
heimasætuna i Borgarfirði á þeim ár-
um — Ruth Guðmundsdóttur. bónda á
Helgavatni i Þverárhlið Sigurðssonar.
Þau gengu i hjónaband 5. okt. 1935.
Hún hefur siðan staðið sem engiil við
hliöina á Halldóri i öllu veraldar-
vafstri hans. Blið og broshýr hefur hún
búið Halldóri fagurt og listrænt heim-
ili, en jafnframt hefur hún á köflum
þurft að takast á við illvigan sjúkdóm,
en jafnan borið sigur úr býtum i þeim
hildarleik eftir hetjulega baráttu. Syn-
ir þeirra eru tveir, báðir búsettir i
Reykjavik. Sigurður teiknari og Birgir
starfsmaður hjá Atvinnudeild Háskóla
tslands.
III
Halldór hefur lagt gjörva hönd á
margt um dagana. Fyrstu 5 árin eftir
að hann lauk námi i Reykholti gerðist
hann barnakennari i Stöðvarfirði,
Vestur-Húnavatnssýslu og i Borgar-
firði. Stuttan tima á hverjum stað.
Haustið 1937 fer hann til Akraness og
tekur að læra vélvirkjun hjá Þorgeiri
Jósefssyni og lýkur námi i Iðnskóla
Akraness vorið 1940. Hann vann siðan
hjá Þorgeir & Ellert h/f. þar til hann
flutti til Kópavogs 1962 og gerð.ist
verzlunarmaður hjá Kristni Guðna-
syni á Klapparstignum i Reykjavik.
Þau 25 ár sem hann átti heima á Akra-
nesi vann hann alltaf hjá sama fyrir-
tækinu, fyrst sem vélvirki og siðari ár-
in sem afgreiðslumaður á lager. Þetta
segir sina sögu.
Slikur er ramminn um ævi Halldórs
Þorsteinssonar til sextugsaldurs.
Hann einn segir litið, ef gera ætti
manninum sjálfum nokkur skil, svo
ljóst megi verða. hver hann er. Brauð-
stritið nægir honum ekki. Hann er ann-
að og meira en venjulegur vélvirki eða
afgreiðslumaður. sem þarf að kunna
skil á algengustu varahlutum i þær
fjölda bifreiða, sem nú æða um vegi
landsins. Skal ég þvi leitast við að gefa
nokkra lýsingu á manninum sjálfum.
áhugamálum hans og félagsmálaaf-
skiptum.
IV
Halldór hefur fengið félagsmála-
áhugann i vöggugjöf. Kjörorð ung-
mennafélaganna — Islandi allt — átti
huga hans. Island frjálst og það sem
fyrst. var sungið af hrifningu á fyrstu
tugum aldarinnar, og i þeim kór var
Halldór góður liðsmaður. Hann var
mannvinur og hjálparhella þeirra,
sem stóðu að einhverju leyti höllum
fæti i lifsbaráttunni. Hann vildi láta
frelsi, jafnrétti og bræðralag rikja i
samskipt. manna. Skipta arðinum af
vinnunni réttlátlega niöur til þeirra.
sem vinna höröum höndum langan
vinnudag. en ekki láta hann safnast á
fárra manna hendur. Þessir menn
voruá þeim árum kallaðir ..róttækir.”
Upp úr 1930 töldu þeir ..roöann i
austri”. það sem koma skyldi. Hann
væri allra meina bót. Sú fullkomna
þjóðfélagsmynd. sem keppa bæri að.
Ungu skáldin. eins og Jóhannes úr
Kötlum o.fl. ortu mikil hrifningaljóð
um þetta framtiðarriki. þar sem rétt-
lætiðog frelsið sátú i öndvegi. Arin liðu
og áratugir frá 1930. Roðinn i austri
reyndist blekking. Bak við hann var
einveldi grátt fyrir járnum. Þar fannst
ekki frelsi,réttlæti og bræðralag. 011
litlu nágrannarikin — sem áttu sér
langa sögu og mikla menningu — voru
kúguð til hlýðni með vopnavaldi og
geta sig ekki hreyft. Enn i dag berast
þaðan fréttir um réttarhöld og ofsókn-
ir gegn frjálsri hugsun. Hvergi eru
dýrmætustu mannréttindi minna met-
in. Mynd hinna róttæku manna eftir
1930 hefur þvi tekið miklum breyting-
um og margir lært af reynslunni. Þvi
þegar til á að taka er það manneðlið,
sem heldur velli. en ekki hyllingar i
óra fjarlægð. Ég efast ekki um, að
Halldór hefur hér. eins og svo margir
jafnaldrar hans, lært af reynslunni.
Hann hefur sloppið ósár frá trú sinni.
Hann var i eöli sinu mannvinur og um-
bótasinni. en ekki byltingamaður.
Hann er aðdáandi fagurra bókmennta
og stórbrotinnar náttúru og teigar
hvort tveggja i sig af hjartanslyst.
Þannig heldur hann sig andlega fersk-
um og kannske er þetta skýringin á þvi,
að vinir hans trúa þvi vart. aö hann sé
nú orðinn sextugur.
V
Leiðir okkar Halldórs lágu saman á
Akranesi 1954. Hann var ekki beint i
forustuliði sósialista. en hafði unnið
mikið fyrir flokk þeirra af einskærri
fórnfýsi og skipaði ymsar þýðingar-
miklar trúnaðarstöður á þeirra veg-
um. Fann ég strax að þar fór enginn
veifiskati. Hann var fastur fyrir.
traustur og drengilegur. en gat stund-
um verið nokkuð sérlundaður.
Kannske var það skýringin á þvi. að
hann var ekki i fremstu viglinu flokks-
ins á Akranesi um þær mundir.
Tvö trúnaðarstörf vil ég nefna frá
þeim tima. sem hann gat sér mikinn
orðstir fyrir á Akranesi. Hann átti sæti
i fræðsluráði kaupstaðarins og var þar
mjög virkur. Hann sætti sig ekki við
annað en að hinir hæfustu kennarar og
20
islendingaþættir