Íslendingaþættir Tímans - 17.08.1972, Qupperneq 22

ára skeið var náinn samstarfs-
maður Halldórs, stundum hon-
um fast við hlið en aöra tima
nokkuð fjær eftir atvikum, en
aldrei þó lengra frá en svo,að i
seilingar nálægð mætti teljast.
Það er margs að minnast frá
þessum samstarfstima, þótt það
verði ekki rakið hér. 6g átti
margar ánægjulegar stundir á
heimili þeirra hjóna Rutar og
Halldórs á þessum árum, ekki
sizt á meðan svo til eini sam-
komustaður okkar Sósialista á
Akranesi var uppi á lofti á
heimili þeirra að Sunnubraut 24.
Halldór var hrókur alls fagn-
aðar i félagsskap og ekki var
húsmóðirin siðri, enda mun
heimilislif hafa verið mjög til
fyrirmyndar. 1 baráttu Halldórs
utan heimilisins á vegum
Sósialista stóö Rut ávallt stað-
föst viö hliðmanns sins. Jafnvel
er mér ekki grunlaust um, að á
stundum hafi hún eggjað mann
sinn með sömu orðum og Guðný
frá Karlskála við Reyðarfjörð
eggjaði bónda sinn, hinn kunna
baráttumann Jóhannes Paturs-
son, Kóngsbónda i Færeyjum,
þegar hún sagði á harðri
baráttustund: ,,Gefstu ekki upp
Jóhannes”. Aðeins hefur Rut
sagt Halldór en ekki Jóhanpes.
Fyrir um það bil áratugi siðan
lagði Halldór stjórnmálabarátt-
una að mestu á hilluna og flutt-
ist frá Akranesi, að Asbraut 5 i
Kópavogi.
Ég veit að ég mæli fyrir munn
allra hinna gömlu baráttufélaga
á Akranesi, þegar ég þakka
Halldóri fyrir störf hans þar i
þágu sameiginlegs málstaðar.
Frá sjálfum mér sendi ég
Halldóri og Rut konu hans
hamingjuóskir með von um að
hann megi lengi lifa.
Þorvaldur Steinason.
Jón H. Þorbergsson
Framhald af bls. 24
ur, sem bændur sáu, að þeir gætu
margt gagnlegt af lært.
Eftir heimkomuna 1909 hélt Jón til
æskustöðvanna i Þingeyjarsýslu. Þar
hitti hann Hallgrím bróður sinn, sem
tjáði honum, að hann væri hættur að
ferðast um á vetrum fycir Búnaðarfé-
lag fslands vegna þess að i þvi starfi
væri engin framtíð, enda litið fyrir það
greitt, þótt tvimælalaust gætu slikar
leiðbeiningaferðir orðið bændum til
mikils gagns. Nú báru þeir bræður
saman bækur sinar og komu sér sam-
an um, að hverju bæri einkum að
stefna i sauðfjárrækt landsmanna.
Eldlegur áhugi Jóns, að verða þjóð
sinni að gagni með þvi að efla bú-
menningu og þá sérstaklega sauðfjár-
ræktina, undirstöðuatvinnugrein þjóð-
arinnar um aldaraðir, varð til þess, að
hann reit stjórn Búnaðarfélags Islands
bréf haustið 1909 og bauðst til að taka
upp þráðinn, þar sem Hallgrimur
bróöir hans hætti og ferðast um landið
til hvatningar og leiðbeininga i sauð-
fjárrækt o.fl.,er varðaði afkomu og bú-
menningu bænda. Mun Jón hafa gert
stjórnBúnaöarfélags Islands vel ljósar
fyrirætlanir sinar og þeir hrifizt af
hugsjónum hans, bjartsýni og fórnfýsi,
þvi ekki var að búast við mikilli umb-
un fyrir þessi störf. Lausréði nú stjorn
Búnaðarfélagsins Jón til að ferðast um
Austurland þennan vetur. En það var
aðeins byrjunin. Þróunin varð sú, að
Jón vann að þessum málum að haust-
inu og á vetrum um 10 ára skeið á veg-
um Búnaðarfélags Islands. Jón var þó
alltaf lausráðinn til þessara starfa.
Sauðfjárræktarráðunauturinn, Ingi-
mundur Guðmundsson, lézt af slysför-
um skömmu eftir að hann hóf störf hjá
Búnaðarfélagi Islands. Hvildu þvi all-
ar leiðbeiningar i sauðfjárrækt á Jóni
á þessu timabili.
Jón skipulagði ferðalög sin i samráði
við stjórnir búnaðarsambandanna. A
vetrum ferðaðist hann sveit úr sveit og
kom við á þvi nær hverjum bæ. Hann
skoðaði féð, hvar sem hann kom,
ræddi við bóndann um nauðsyn kyn-
bóta, rétts fjárvals til undaneldis,
bætta fóðrun og fjárhirðingu o.fl. Ætið
benti hann á kostamestu einstakling-
ana i hjörðinni og hvaða einkenni væru
mikilvægust til að dæma þá eftir. Að
lokinni ferð á bæina i hverjum hreppi
bauð Jón bændum jafnan til fundar,
þar sem hann flutti sannkallaðar
vakningarræður. Þá stóð hann betur
að vigi, eftir að hafa kynnzt bændum,
fjárstofni þeirra og búmenningu
heima hjá þeim, að veita haldgóðar
leiðbeiningar. Á fundum þessum ræddi
Jón ekki einungis vandamál sauðfjár-
ræktarinnar heldur einnig hvers konar
önnur mál, er búskapinn varðaði,
hvatti bændur til dáða á öllum sviðum,
er mætti verða til að bæta afkomu
bænda og búmenningu. Fundir þessir
voru vel sóttir og ferðaðist Jón um
land allt i þessum erindagerðum og fór
tvisvar um flestar sveitir landsins, áð-
ur en hann hætti þessum vetrarferð-
um. Ekki fannst Jóni þó nóg að beita
þessum aðferðum i leiðbeiningaþjón-
ustunni. Hann taldi nauðsynlegt að
koma á hrútasýningum i einstökum
hreppum að haustinu, þar sem tæki-
færi gæfist til að dæma hrúta allra
bænda, sem sýndu, i gæðaflokka, og i
þvi sambandi leiðbeina um fjárval og
svara fyrirspurnum á stað, þar sem
bændur væru samankomnir ásamt
mörgum og misjöfnum hrútum. Hon-
22
um tókst að fá Búnaðarfélag íslands til
að veita fjárstuðning til þessa sýninga
haldsog fyrstu sveitasýningarnar hélt
hann haustið 1911. Eftir það dæmdi
hann á hrútasýningum á hverju hausti
til 1919. Hafa þær orðið fastur þáttur i
leiðbeiningaþjónustunni æ siðan, og
var komið föstu, lögbundnu skipulagi á
hrútasýningar með setningu búfjár-
ræktarlaganna 1931.
Arangur af störfum Jóns H. Þor-
bergssonar i þágu sauðfjárræktarinn-
ar á timabilinu 1909-1919 var ótrúlega
mikill og langvarandi. Hann kom, sá
og sigraði. Eldlegur áhugi hans.snjallt
fjárauga, frábær dugnaður, samfara
eljusemi, skarpar gáfurflugmælskaog
snjöll framsaga, hvort heldur var i
mæltu eða rituðu máli hreif unga sem
gamla til umhugsunar og dáða. Hann
var alls staöar aufúsugestur og flestir
hlökkuðu til hrútasýninganna hjá Jóni
eins og til ánægjulegustu hátiða. Hon-
um fylgdi ætið fjör og kraftur, enda
hefur ætið farið saman hjá honum
bjartsýni og trú á sigur hins rétta. Mér
er i barnsminni, hve faðir minn, sem
var mikill fjárbóndi á sinum tima,
dáði Jón H. Þorbergsson, hve oft hann
ræddi við aðra bændur um skoðanir
þær, sem Jón hafði haldið fram á
hrútasýningum og i fjárskoðunarferð-
um. Taldi faðir minn sig hafa haft
meira gagn i búskap sinum af 'komu
Jóns en nokkurs annars gests. Munu
margir fleiri bændur hafa verið sömu
skoðunar, þvi ella hefði áhugi bænda
fýrir hrútasýningum og heimsóknum
Jóns dvinað. Er ég var orðinn sauð-
fjárræktarráðunautur tæpum tuttugu
árum eftir að Jón hætti að dæma á
hrútasýningum, hitti ég marga bænd-
ur, sem enn fóru eftir leiðbeiningum
Jóns H. Þorbergssonar i-vali fjár og
töldu hann bera langt af öðrum i snilli
að sjá út góðar kindur. Jón kenndi
bændum að velja þolið, jafnvaxið,
holdmikið fé, laust i skinni, með þel-
mikla, þétta, vel hvita ull og gorm-
hrokkið en ekki of langt tog. Hann taldi
fé. sem væri gulleitt á haus og fótum
jafnan þolnara og betra fé en glærhvitt
og kollótt fé. Hið siðar nefnda taldi
hann jafnan lingerðara og óþolnara að
halda holdum. Hann taldi. að hvitt fé
með smádröfnur i andliti og á fótum og
dökkar granir og hvarma væri oft
ágætt. Jón taldi breitt höfuð, stór skær
augu og flenntar nasir á sterklegri og
breiðri snoppu einkenni um hreysti og
holdgæði. Fjöldi bænda tók mjög tillit
til þessara leiðbeininga Jóns við fjár-
val og mun féð hafa stórbatnað að gerð
og holdafari vegna leiðbeininga hans.
Einnig hafði hann mikil áhrif um
bætta fóðrun og fjármennsku, þótt
ekki kæmist nægur skriður á að fóðra
fé til fullra afurða fyrr en tilbúni
islendingaþættir