Eintak

Tölublað

Eintak - 07.07.1994, Blaðsíða 23

Eintak - 07.07.1994, Blaðsíða 23
tíma hins vegar ekki spilla fyrir nafngiftinni að við þessa götu bjuggu margir stýrimenn, ásamt fjölskyldum sínum. Hestagötur Skjólin í Vesturbænum eru dæmi um vel heppnaðar nafngiftir. Allar göturnar þar bera seinni nafhliðinn -skjól, en fyrri nafnliðurinn vísar til hestanafna. Þannig má finna Sörla- skjól, Frostaskjól, Faxaskjól og Granaskjól. I nágrenninu er einnig annað skemmtilegt nafn sem minn- ir á hestamennsku, en það er Kapla- skjólsvegur. Nafhorðið Kaplar er gamalt orð yfir hesta, og skjólið er sagt koma til, þar sem á þessum slóðum voru hlaðnir garðar, til að veita útigangshestum skjól. I i Og fugla Hestanöfn eru ekki einu dýra- nöfnin sem ráða nafngiftum í Reykjavík. Á Grímsstaðaholtinu eru það fuglanöfnin sem ráða ríkj- um, Fálkagata, Smyrilsvegur og Þrastargata. í Fossvoginum má einnig finna Áiftaland, og í því hverfi sjást einnig bústaðir yfirnátt- úrulegra vera, í Álfalandi og Huldu- landi. Hlíðin mín fríða... Talsvert margar götur í Reykjavík heita eftir sveitabæjum annars stað- ar á landinu. Nöfn á borð við Bol- holt, Búðagerði, Einholt, Dunhagi og Engihlíð eru dæmi um þessa teg- und nafngifta. Barmahlíð er einnig gott dæmi, en sú gata heitir eftir samnefhdum bæ í Austur-Barða- strandasýslu, en það var einmitt um það býli sem Jón Thoroddsen kvað þekkt ljóð, sem hefst á orðun- um „Hlíðin mín fríða, hjalla meður græna..." Einnig eru til dæmi um að götur séu nefhdar eftir örnefn- um á sérstökum jarðmyndunum. Dæmi um þetta er gatan Dverg- hamrar, sem nefnd er eftir sér- kennilegum stuðlabergshömrum skammt frá bænum Fossi á Síðu í Vestur-Skaftafellssýslu. Annað dæmi um þetta er Gerðuberg, gata og samnemd menningarmiðstöð í Breiðholti, en gatan og húsið draga nafh sitt af hamrabelti í Hnappa- dalssýslu. C, Ð og E Skiptar skoðanir hafa verið um götunöfn í gegnum tíðina og víst er að þar ræður smekkur manna og málvitund miklu um afstöðu þeirra. Nafngiftir gatna í Breiðholti þóttu á sínum tíma vera komnar í ógöngur og nú nýverið hafa margir hrist hausinn yfir nafninu Ingólfs- torg, en áður hefur torgið verið kallað Hallærisplanið, Steindórs- plan og Hótel Islandsplan. Oti á Granda finnst einnig einkennilegt götunafh, Járnbrautin. En senni- lega þarf að fara yfír bæjarmörkin, til Kópavogs, til að finna smekk- lausustu nöfnin. 1 iðnaðar- og þjónustuhverfinu í austurhluta Kópavogs er að finna götur sem heita einfaldlega Gulur, Rauður, Grænn og Grár. Annars staðar í sama hverfi eru götunar C, D, E og K, L, JVI, N. © (Mikið af upplýsingum þeim, sem hér koma fram, eru úr bók Páls Líndais, Reykjavík Sögustaöur við Sund.) Gatan Laugalækur er kennd við samnefndan læk, sem kom upp í Laugamýri við Þvottalaugar, en laugamar höfðu afrennsli í lækinn. Öðru hverju fundust álar í lækn- um og á síðustu öld áttu þeir það til að synda yfir í sund- laugamar og hrella þar blásaklausa baðgesti. W. Fischer sem var kaupmaður í höfuðstaðnum á ofan- verðri 19. öld, er einn af fáum útlendingum, sem tekist hefur að fá heila götu nefnda eftir sér, Fischersund í Grjótaþorpinu. Hann naut aðdáun samtímamanna sinna eftir að hafa gefið ríkulega peningagjöf í sjóð, sem styrkti föðurlaus börn í Keflavík og Reykjavík. Fischer stofnaði einnig sjóð til að styrkja unga menn og fátæka til náms í sjómannafræðum, eins og segir i bók Páls Lin- dals um Reykjavík. Nafngiftin hefur þó valdið nokkrum vandræðum eins og sést á sögunni um lögregluþjóninn, sem hirti upp róna í Fischersundi. Laganna vörður var ekki viss um hvernig ætti að stafa nafnið, svo hann dró rónann upp brekkuna og út á Garðastrætið; það nafn var auðveldara að skrifa í skýrsluna. ur barón, Charles Gouldrée Boilleau. Hann sló talsvert um sig meðan hann dvaldi hér, keypti Hvítárvelli í Borg- arfirði og lét reisa fjós, þar sem nú er Barónsstígur 4. Fjós þetta þótti hið mesta mannvirki, tók 50 kýr og var fyrsta steinsteypta húsið í Reykjavík. Reksturinn gekk þó ekki sem skyldi og baróninn fór illa út úr þessum fram- kvæmdum. Minning hans lifir þó enn í nafni götunnar, en Nói-Síríus eignaðist síðan fjósið og var þar með starf- semi sína. aldamót þótti götustæðið að norðanverðu þvílíkt svað að vafasamt þótti að leggja strætið, enda seig land í ná- grenni Tjarnarinnar talsvert. Lagningu götunnar lauk þó árið 1906, en um tíma gat brugðið til beggja vona að verkinu lyki nokkurn tímann. Þess vegna þótti við hæfi að gatan hlyti nafnið Vonarstræti. Grensás. Sú kenning hefur heyrst að nafnið sé komið frá dönskum embættismönnum, sem töldu að á hæðinni væru landamerki bæjanna Reykjavíkur og Lauganess; „Bygrensen". Líklegri skýring er hins vegar sú að nafnið sé dregið af tófugreni, því finna má forskeytið „Grens" á nokkrum stöðum á landinu og einu sinni var til bærinn Grensás í Húnavatnssýslu. úiia Bu>iImUi>H ui umui nnnni uW..........iii iiiik ú'niVuni Skuggahverfisins. Hverfisgata er annað, en hún liggur í gegnum svæðið þar sem Skuggahverfið var. Hverfið dró nafn sitt af tómthúsbýlinu Skugga, sem reist var í byrjun 18. aldar. Lítið var um efnamenn í Skuggahverfinu og það var nokkuð einangrað frá öðrum hverfum í Reykja- vík. Lífsbaráttan hefur á stundum verið nokkuð hörð hjá ibúum þessa hverfis, ef marka má þessa gömlu vísu, sem mun vera kveðin í upphafi 18. aldar. Gunna i Skugga er mikil mugga mömmu sína vill eigi hugga. Þórður nagaði þurran ugga þegar hann Gísli dó í skugga. unni var formlega gefið nafn af bæjaryfirvöldum. Aður hafði hún verið kölluð Strandgata og þar áður Reipslag- arabraut, eftir kaðlageymslu, sem þar var í tengslum við Innréttingar Skúla Magnússonar. Götulína Hafnarstrætis fylgir fjörukambinum, sem nú er löngu búið að fylla upp í, og þess vegna er gatan (eða götulínan) friðlýst í dag. En Hafnarstrætið átti sér einnig sínar dökku hliðar. Út- sala ÁTVR var lengi í Hafnarstræti 5 og við götuna voru reknar misvirðulegar veitingastofur, þar sem menn gátu blandað. í alþýðumáli var það síðan kallað að sá væri „kominn í [Hafnar]strætið", sem lentur var á útigangi vegna drykkjuskapar. í Hafnarstræti 15 var síðan rekin veitingastofa, sem bar það glæsilega nafn Reykjavíkur Bar, og þeir sem þar voru þaulsetnastir, fengu með tíð og tíma viðurnefnið barónar. Viðurnefnið slípaðist til með tíð og tíma og varð að lokum einfaldlega „róni", sem enn lifir góðu lífi. gata landsins er Aðalstræti og á þeim tíma, sem Reykja- vík var að byggjast upp, bar þessi gata sannarlega nafn með rentu. Næstum öll stjómsýsla og atvinnurekstur í Reykjavík fór fram við hana, og þar voru einnig heimili ýmissa góðborgara, flestra danskra. Aðalhlutverk göt- unnar spilltist heldur ekki fyrir þá sök að þar var lengi eina vatnsból bæjarins og þar með fréttamiðstöð bæjar- búa. Veitingahúsið Fógetinn stendur á lóð númer tíu við Aðalstræti, en það er eitt elsta hús borgarinnar og í eina tíð var gapastokkur staðsettur í námunda við horn Aðal- strætis og Fischersunds. Gapastokkur þessi var settur upp fyrir tilstuðlan fyrsta bæjarfógetans i Reykjavík og stóð uppi á árunum 1804 til 1808. Ekki er vitað um fjölda þeirra sem lentu í honum. stiftamtmaðurtnn hafði fengið aðsetur sitt í Stjórnarráðs- húsinu þótti ástæða til að byggja brú yfir Lækinn, þar sem Austurstræti (sem þá hét Langastétt) endaði að norðan. Eftir það varð gatan sem nú heitir Bankastræti að samgönguleiðinni upp í Þingholtin. Árið 1834 var reist bakarí, þar sem nú er Lækjarbrekka og eftir það var gat- an við hliðina nefnd Bakarabrekka. En þegar Landsbank- inn var opnaður í brekkunni árið 1886, í steinhúsinu þar sem nú er snyrtivörubúðin Stella, þótti Bakaranafnið ekki nógu virðulegt og Bankastrætisnafnið var tekið upp. Nafnið var þó ekki nóg til að gefa götunni blæ virðuleika, því um aldamótin var kvartað yfir því að gatan væri stór- hættuleg á vetrum, nema vegfarendur væru því betur skæddir. Svo rammt kvað að þessu að gatan var upp- nefnd Banastræti. Nokkrum árum síðar var kvartað yfir glæfralegum sleðaferðum barna og unglinga niður brekku og árið 1910 er lýst yfir óánægju í Vísi með mold- arhauga sem séu til trafala og óþrifnaðar í Bankastræt- inu. FIMMTUDAGUR 7. JÚLÍ1994 23

x

Eintak

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Eintak
https://timarit.is/publication/309

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.