Morgunblaðið - 05.03.2005, Blaðsíða 32

32 LAUGARDAGUR 5. MARS 2005 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
EITT óþægilegasta verk mitt til
þessa var að lesa yfir að beiðni
sveitarfélags skýrslu um ræst-
ingar og hvernig mætti ná meiri
afköstum hjá starfs-
fólkinu, en það var
einkum konur. Þetta
var fólgið í því að
fækka starfsmönnum
og auka afköst
þeirra, sem héldu
vinnunni, m.a. með
nýrri tækni í störfum
og með nýjum og
stærri tækjum og
tólum o.s.frv. – Allur
blær í umfjöllun um
starfsfólkið var
kuldalegur. Nú átti
að nýta tímann betur
og auka mjög afköstin. Aðferðin
var svipuð og fram kemur í kvik-
mynd Chaplins Modern Times
(1936). – Stafsetning skýrslunnar
var léleg, svo og málfarið, en
hvort tveggja var þó hátíð hjá efn-
inu og þeim anda, sem þar ríkti.
Ég ákvað að vinna aldrei aftur
slíkt verk.
Þetta er rakið hér af þeim
ástæðum, að nýlega las ég skýrslu
frá menntamálaráðuneytinu, sem
að inntaki og blæ öllum kallaði
fram heldur óþægilegar minningar
og alveg sömu tilfinningu og fyrr-
nefnd skýrsla um ræstingarnar.
Hér er átt við Breytta náms-
skipan. Þar er afstaða til starfs-
fólks í framhaldsskólum kuldaleg.
Stafsetning í þessari skýrslu er
betri en í hinni og einnig málfarið,
en þó eru þar hnökrar. Það er þó
léttvægt hjá þeim viðhorfum til
starfsmanna skólanna, sem þar
birtast. Nú á að láta ýmsa kenn-
ara hætta, nýta tíma
hinna miklu betur og
beita ýmiss konar
tölvutækni til að auka
afköst.
Nemendur skulu
samkvæmt tilskip-
unum að ofan vinna
miklu meira og taka
hraðar út þroska en
áður! Og ef skóla-
stjórnendur láta hóg-
værlega í ljós efa-
semdir í þessum
efnum, þá er slíku tali
bara vísað á bug. –
Væri ekki betra að sýna hér meiri
hógværð? Í Hávamálum er mælt
með hófsamlegri meðferð valds:
Ríki sitt
skyli ráðsnotra hver
í hófi hafa.
Margt er gagnrýnt í vinnu
kennara í Breyttri námsskipan.
Um það má nefna nokkur dæmi
(og áhugamenn um málfar geta
fundið þar ýmislegt í leiðinni). Þar
segir t.d., að það sé „slæmt að
áhersla á þjálfun nemenda í
munnlegri færni sé ábótavant“
(31. bls.). – Mikil áhersla er nú
þegar lögð á ritun og munnlega
færni í íslensku í mörgum skólum.
Kennarar fela nemendum að
halda erindi í tímum, og þeir eiga
einnig að skila skriflegum verk-
efnum. Bæði þau og erindin geta
reynst sumum nemendum erfið,
og þetta er oft viðkvæmt mál og
vandmeðfarið á marga lund. –
Gagnrýnt er, að „að áhersla á
notkun upplýsingatækni í námi sé
ábótavant í einstökum greinum“
(33. bls.). – Ég hef ekki rými til
þess að svara þessari gagnrýni
hér, en ég veit, að margir kenn-
arar leggja alúð við þennan þátt.
Ýmsir menn, einkum kennarar,
hafa samið margs konar rit eða
bækur til kennslu. Að þessu er
vikið í skýrslunni með þeim hætti,
sem búast má við: „Kennsla mið-
ast óhjákvæmilega að mestu leyti
við námsefnið sem er á boð-
stólnum [svo!]. Kennslubækur í
sumum námsgreinum á fram-
haldsskólastigi teljast vera þurr-
ar, of fræðilegar, unnar af van-
efnum og ýti [svo!] ekki undir
áhuga nemenda á greinunum“ (33.
bls.). – Athyglisverð er afstaðan
til þess fólks, sem hefur samið
ýmis rit til kennslu, oft við erfiðar
aðstæður.
Öllum getur orðið á í meðferð
máls, en æskilegt er að hafa
hnökra sem fæsta. Ráðuneytið
ætti sóma síns vegna að láta lesa
vandlega yfir texta, sem ætlaður
er til birtingar. – Í Breyttri náms-
skipan eru mörg fleiri dæmi um
hnökra, t.d. „… en tillögur að
nýrri skipan byggir [svo!] á
þriggja ára ramma“ (36. bls.). – Í
skýrslu ráðuneytisins er lögð sér-
stök áhersla á „gott málfar“ hjá
nemendum, t.d. á 24. og 31. bls.
Niðurstaða mín er sú, að þau
rök, sem færð hafa verið fyrir
styttingu eða skerðingu náms í
framhaldsskólum, séu fátækleg, ef
grannt er skoðað. Hið eina sem
eftir stendur bitastætt er: sparn-
aður. – Ef eitthvað er talið í raun
mikilvægt og verðmætt, verða
menn að hafa vilja til þess að
kosta til þess töluverðu fé. Svo
einfalt er það. – En verði stytting
náms valin, þá geta menn hætt
með öllu að tala um „mikilvægi“
kennslu. Slíkt tal yrði þá bara
broslegt.
Í Breyttri námsskipan er eink-
um fjallað um fjármál og tæknileg
skipulagsmál og það getur verið
gott, svo langt sem það nær. En
ég fann þar hvergi fjallað um
menningu eða bókmenntaarf, og
tölvan mín fann það ekki heldur.
Þó eru þar settar fram ýmsar til-
lögur, sem myndu hafa víðtæk
áhrif í menntunar- og menningar-
málum, einkum í íslenskukennsl-
unni. – Það er fráleitt að nú skuli
leggja minni áherslu á íslenska
bókmenntasögu og bókmennta-
fræði í skólum. Slík menntastefna
samræmist ekki stefnuyfirlýsingu
ríkisstjórnarinnar frá 23. maí 2003
um „að standa vörð um íslenska
tungu, sögu og þjóðmenningu“.
Þessi skýrsla er ekki heppileg
sem grundvöllur fyrir ákvörðunum
í menningar- og menntamálum
þjóðarinnar. Ef áhrifamenn í ís-
lensku þjóðfélagi telja slík mál
mikils virði, þurfa þeir að íhuga
nú þessi mál af samviskusemi og
vandvirkni. Sagnfræðingar fram-
tíðarinnar munu áreiðanlega huga
að ákvörðunum í svo mikilvægum
málum, er varða framtíð þjóð-
arinnar, og sagan mun kveða upp
sinn dóm um þessi mál. – Menn-
ingarlegar forsendur í mennta-
málum verða að vera traustar.
Mistök í þeim efnum geta reynst
þjóðinni harla dýr.
Afdrifarík mistök í menntamálum
Ólafur Oddsson
fjallar um nám ’Niðurstaða mín er sú,að þau rök, sem færð
hafa verið fyrir stytt-
ingu eða skerðingu
náms í framhalds-
skólum, séu fátækleg,
ef grannt er skoðað.‘
Ólafur Oddsson
Höfundur er kennari
og íslenskufræðingur.
ÞEGAR litið er til baka og hugs-
að af einlægni um liðið ár, þá verð-
ur ekki beint sagt að maður geti
hoppað hæð sína yfir árangri allra
þeirra markmiða sem maður setti
sjálfum sér áramótin á undan. Á
áætlun var að gera þetta og hitt,
standa sig gagnvart þessum og hin-
um þannig að allir myndu hoppa
hæð sína af gleði að
hafa haft tækifæri til
að auka við mann
samskipti. Hvað mig
snertir þá er fáum
stórsigrum til að
dreifa varðandi áætluð
markmið, því þegar
þetta tímabil er skoð-
að kemur í ljós að
undirrituð náði þeim
áfangasigri helst að
sitja á sama stólnum
með litlum frávikum,
vegna örkumlunar og
góðu markmiðin fóru
fyrir lítið. Málið er nefnilega að
þegar við setjum okkur markmið
þá hættir okkur flestum til þess að
gera það miðað við þær hugmyndir
okkar um sjálf okkur þar sem við
erum sterkust og best en ekki
aumkunarverðust og sem mest háð
öðrum.
Núna eru nýju áramótin gengin
yfir og enn er spekingurinn að
gera áætlanir. Ég er ekki að hanga
í því sem ég þekkti áður heldur
miða ég við það ástand sem aug-
ljóslega er staðreyndasannleikur í
mínu lífi. Það sem mér þótti mik-
ilvægt í sammannlegum sam-
skiptum fyrir fötlun, það skiptir
ekki svo miklu máli í dag. Það sem
ég kannski leit ekki á né setti inn á
markmiðalistann, fær meira svig-
rúm núna heldur en áður. Það er
nefnilega svolítið öðruvísi að setja
sér markmið heilbrigður en fatl-
aður.
Þegar svo er komið að ekkert er
eftir nema viljinn, trúin og allt það
í innra lífi þínu sem krefst ekki lík-
amlegs heldur andlegs þróttar, þá
ósjálfrátt verða markmiðin allt önn-
ur. Í dag ganga mín markmið að-
allega út á það að leggja grundvall-
aráherslu á að halda sér til og
stefna á að þau samskipti sem ég á
við aðra séu meira hvetjandi en
letjandi. Raunveruleiki minn er
samt sem áður að ég er ekki sú
Jóna sem ég var, göngulega, at-
hafnalega né tækifærislega, heldur
fötluð Jóna. Svo að mín markmið
þessi áramót gengu út á það að
láta allt það í lífi mínu sem í eðli
sínu er jákvætt blómstra, kynna
mér kirfilega þá möguleika sem
búa í þeim sem hafa
annars vegar fagþekk-
ingu til þess að hvetja
mig óbeint áfram og
hins vegar þurft að
takast á við svipaða
reynslu og ég.
Þegar ég lít í kring-
um mig þá átta ég mig
fljótt á því að margur
hefur það mun verra
heldur en ég, aðrir
hafa það betra, en
best hafa þeir það sem
hafa óskerta heilsu.
Þar sem ég var í þeim
flokki fyrir tveimur árum þá fæ ég
hroll þegar ég hugsa til þeirra
markmiða sem ég gerði á meðan ég
var heilbrigð því að þau voru meira
og minna lituð af eigingirni og
hroka þess sem sér lífið í takmörk-
uðu skyni eigin möguleika á að ná
langt, af því það er svo fátt sem
heftir hann. Nýju markmiðin eru
allt öðruvísi. Nú langar mig mest
til að vinna markvisst að því að
geta verið laus við eitthvað af þeim
hjálpartækjum sem ég er þó bless-
unarlega þakklát fyrir þrátt fyrir
allt, en langar ekki, ef ég get kom-
ist hjá því, að nota deginum lengur
en þörf er á. Hluti markmiðanna er
líka að fara reglulega innan um
fólk, þrátt fyrir að geta ekki gert
það eins og áður heldur í að-
stæðum sem gefa tilefni til spurn-
inga hvers kyns og hvatningarorða.
Auðvitað er gott að fá slíka
hvatningu en sannleikurinn er að
þegar svona er komið þá verður sú
hvatning sem kemur innan frá
langmikilvægust. Ég veit hvað ég
verð að hafa fyrir lífinu, hef sam-
anburðinn frá því sem áður var, og
þess vegna mun mín afstaða verða
sá skilningur á nýrri framvindu
sem verður langmikilvægastur. Það
sem gerir mér kannski erfiðara
fyrir er að ég var áður heilbrigð og
þekkti það ástand í hálfa öld. Ef ég
á eftir aðra hálfa öld þá þýðir ekk-
ert fyrir mig að hugsa: Þú varst
svona heldur þú ert svona og það
þýðir ekkert að lifa í því sem var.
Markmiðin eru því þessi: Að
brosa við tilverunni. Þakka algóð-
um Guði fyrir að ekki fór verr, og
trúa því að það sé jafnmikil þörf á
því í íslensku samfélagi að þeir sem
eru skertir með einhverjum hætti
séu virkir og ekki sé gert lítið úr
vilja þeirra til lífsins. Við þurfum
kannski pínulítið á stuðningi ann-
arra að halda, en ég vil minna á, að
þrátt fyrir að líkaminn láti undan,
ef viljinn jafnsterkur og reynsla
þess liðna margflókin, þá má ekki
horfa á útlitið og hugsa: ,,Þessi get-
ur ekki neitt“.
Ef einhver vill kynna sér mín
markmið á þessu ári þá liggja þau
meðal annars í þessum lyfseðli: ég
ætla að hafa gaman af lífinu og
ekki láta breytt ástand brjóta mig
niður heldur efla allt það sem innra
með mér er. Þegar ég hef eðlilega
miklu meiri tíma í fyrsta skipti fyr-
ir sjálfa mig en áður þá dugir ekk-
ert annað en að koma sér upp
nýrri stundatöflu. Sannleikurinn er
að allir þeir hæfileikar sem ég
hafði áður hið innra, virðast eins og
ósjálfrátt, kannski vegna sjálfs-
varnar minnar, hafa stóreflst og
það get ég nýtt mér. Svo að þið
sjáið, elskurnar, að þó ég eigi bágt
þá er mér engin vorkunn því að
markmiðalistinn í ár er miklu
lengri en hann hefur verið á und-
angengnum 50 árum og mun
áhugaverðari.
Markmið í móðu
Jóna Rúna Kvaran ’Ef ég á eftir aðra hálfaöld þá þýðir ekkert fyrir
mig að hugsa: Þú varst
svona heldur þú ert
svona og það þýðir ekk-
ert að lifa í því sem var.‘
Jóna Rúna Kvaran
Höfundur er blaðamaður
og rithöfundur.
FRAM hefur komið hjá félags-
málaráðherra Árna Magnússyni að
rétt væri að setja hömlur á verð
lóða til nýbygginga í sveit-
arfélögum. Helst er að skilja að
nauðsynlegt sé að
setja eitthvað há-
marks- eða grunnverð
á lóðir þannig að
sveitarfélögin í land-
inu geti ekki boðið út
einstakar lóðir eða
byggingarétt þeirra
og tekið tilboði hæst-
bjóðanda.
Ekki er auðvelt að
átta sig á hvernig ráð-
herrann ætlar að gera
þetta eða hvers vegna
slík vitleysa verður til
í félagsmálaráðu-
neytinu. Mega sveit-
arfélög sem eru í
þeirri stöðu að mikill
áhugi er á lóðum í
sveitarfélaginu, ekki
gera það mesta úr
þeim eignum sínum
með því að láta mark-
aðinn verðleggja þær á
hverjum tíma? Ráð-
herra virðist vera á
þeirri skoðun að tak-
marka beri rétt sveit-
arfélaganna til að
ákveða þetta sjálf.
Enn og aftur kemur
í ljós hugur þessa ráð-
herra til sveitarfélag-
anna í landinu. Nú um
hartnær tveggja ára skeið hafa
staðið yfir viðræður milli ríkisins
og sveitarfélaganna um tekjuskipt-
ingu milli þessara aðila en sveit-
arstjórnarmenn hafa lengi talið
halla verulega á sveitarfélögin
þegar kemur að því að ákvarða
hvaða tekjur þau skuli hafa og
hverjar tekjur ríkisins eigi að
vera. Ekkert hefur gengið í þess-
um viðræðum sem fara fram undir
forystu félagsmálaráðherra og
sveitarfélögin hafa mætt ótrúlegu
skilningsleysi af hálfu ríkisvaldsins
þegar kemur að því að leiðrétta
rekstrargrundvöll þeirra.
Lóðarlögga
Ef hugmyndir ráðherrans um
ríkisverð lóða nær fram að ganga
hlýtur að þurfa að setja upp eitt-
hvað eftirlit með því að ekki sé
farið framhjá því verði. Spurning
hvort ráðherrann verði ekki að
setja á laggirnar eftirlitsstofnun
og síðan lóðarlöggu til að nappa
þau sveitarfélög sem fram hjá rík-
isverðinu reyndu að komast.
Gildir það sama
um einstaklinga og
fyrirtæki sem fengju
úthlutað lóð á rík-
isverði? Mættu þeir
aðilar ekki heldur
verðleggja eignirnar
sem byggðar væru á
lóðinni m.v. markaðs-
verð á hverjum tíma?
Markaðsverð fast-
eigna mun alltaf
myndast eftir fram-
boði og eftirspurn og
ekkert bendir til þess
að lóðarverðið eitt og
sér eigi sök á háu
húsnæðisverði. Ætli
ráðherranum sé ekki
nær að líta sér nær.
Er ekki komið nóg
af rugli? Er ekki
rétt að ráðherrann
láti nú sveitarfélögin
bara vera á þessu
sviði og skipti sér
ekki af þeirri verð-
myndun sem verður
á lóðum á hverjum
tíma. Sveitarfélög
sem berjast í bökk-
um í rekstri sínum
þurfa allt annað en
afskipti félagsmála-
ráðherra af lóð-
arverði. Þau þurfa á því að halda
að félagsmálaráðherra, sem fer
með málefni þeirra, standi við
bakið á þeim réttmætu kröfum
sem þau hafa gert til skiptingu
skatttekna en sé ekki að koma
með tillögur um hvernig enn eigi
að sníða þeim þrengri stakk en nú
er.
Kannski væri rétt af ráðherra
að finna leið til að smíða brynju
sem dygði sveitarfélögunum í
stríðinu við ríkið, brynjusmíði er
jú nokkuð sem hann virðist
kunna. Nema að hann sé orðinn
uppiskroppa með þær í öðru
stríði?
Eftirlitsstofnun
lóðarverðs
Jón Gunnarsson
fjallar um lóðarverð
Jón Gunnarsson
’Markaðsverðfasteigna mun
alltaf myndast
eftir framboði
og eftirspurn og
ekkert bendir til
þess að lóðar-
verðið eitt og
sér eigi sök á
háu húsnæð-
isverði.‘
Höfundur er þingmaður fyrir
Samfylkinguna.