Morgunblaðið - 05.03.2005, Qupperneq 38

38 LAUGARDAGUR 5. MARS 2005 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Í MINNINGARRITI Flensborg-
arskóla 1882–1932 eftir Guðna Jóns-
son magister er eftirfarandi klausa
um upphaf barnafræðslu í Hafn-
arfirði:
„Um 1875 mun hafa byrjað fyrsti
vísir til barnaskóla í Hafnarfirði, og
gekkst Þorsteinn Egilsson cand theol
og kaupmaður í Hafnarfirði m.a. fyrir
þeirri byrjun. Kennslan fór fyrst
fram uppi á kvistinum á gamla húsi
Jörgens Hansens
kaupmanns og var Þor-
steinn kennarinn. Hélt
hann uppi kennslu
þessari þar til barna-
skóli var stofnaður í
Flensborg, en það mun
hafa verið haustið 1877,
og varð hann þá kenn-
ari þar.“
Í Íslandssögu I.
bindi A–H, Alfræði
Vöku Helgafells, 2. útg.
1998, segir eftirfarandi:
„Skóli hófst ... í Hafn-
arfirði og á Seltjarn-
arnesi 1875. Flens-
borgarskóli tók til
starfa sem barnaskóli
1877.“
Á skólabyggingu,
byggð á árunum 2001–
2002, ofan Hörðuvalla í
Hafnarfirði, á hinu svo-
nefnda Sólvangssvæði,
er áletrun á gafli þeim
sem að hinni fjölförnu
Lækjargötu snýr:
„Lækjarskóli stofn-
aður 1877.“
Allir sem eitthvað þekkja til sögu
barnafræðslu og skólamála í Hafn-
arfirði vita að hér er rangt frá skýrt
hverju eða hverjum sem um er að
kenna. Hvort heldur það er þekking-
arleysi eða aulaskapur sem hér ræð-
ur ferðinni eða blanda af hvoru
tveggja skal ósagt látið, en hitt er víst
að hér er farið með rangt mál – stað-
lausa stafi. Í aprílmánuði síðastliðins
árs var bent á þessi mistök í grein í
Fjarðarpóstinum sem mikla athygli
vakti í bænum og var fræðsluráði og
fræðslustjóra sérstaklega bent á að
þeim bæri að láta fjarlægja þessa
sögufölsun af skólaveggnum. En
þessa aðila virðist skorta dug og
djörfung til verksins og vera ráða-
lausir gagnvart þessari endemis
uppákomu því að enn er allt við það
sama. Enn mun þó ekki örvænt um
að Eyjólfur hressist, en verði það
ekki ætti bæjarstjórnin að geta gripið
til réttra aðgerða í málinu, enda er
það vítavert framferði að falsa sög-
una – og þegar í hlut á opinber skóla-
stofnun þá er nú nánast bitið höfuðið
af skömminni.
Að lokum skulu svo tilgreind nokk-
ur ártöl (staðreyndir) úr skólasögu
Hafnarfjarðar: Upphaf barnafræðslu
í Hafnarfirði 1875. Barnaskóli stofn-
aður í Flensborg 1877 og var stofnun
hans einkaframkvæmd. Kennsla
hófst árið 1902 í nýjum barnaskóla
við Suðurgötu sem
byggður var fyrir op-
inbert fé. Verktaki að
þeim skóla var Jóhannes
Reykdal og verkið vann
hann fyrir Garðahrepp
sem Hafnarfjörður til-
heyrði þá. Tuttugu og
fimm árum síðar, eða
1927, tekur Barnaskóli
Hafnarfjarðar til starfa,
en þá hafði Hafn-
arfjörður öðlast kaup-
staðarréttindi. Sá skóli
var þá eini barnaskólinn
í bænum, enda nafnið í
samræmi við það. Nafn-
inu var svo breytt í
Lækjarskóla þegar
kennsla hófst í nýjum
skóla, Öldutúnsskóla
1961. Var sú nafnbreyt-
ing í senn eðlileg og lýð-
ræðisleg. Komin er hefð
á það í Hafnarfirði að
kenna nýja skóla við
kunn örnefni sem næst
þeim eru. Samkvæmt
því heitir skólinn ofan
Hörðuvalla Hörðuvalla-
skóli og er furðulegt ef menn eru eitt-
hvað að hika við þá sjálfsögðu og
hljómmiklu nafngift. Í Lækjarskól-
anum fer nú fram öflug fræðslu-
starfsemi á vegum Námsflokka Hafn-
arfjarðar og virðist þörfin hér sem
annars staðar í þéttbýlinu fyrir nám-
skeið og fullorðinsfræðslu fara vax-
andi. Á síðustu áratugum hafa nokkr-
ir skólar risið í Hafnarfirði, enda
mikil gróska í mannlífinu, og allir
hafa þeir fengið nöfn samkv. áður
sögðu: Víðistaðaskóli 1971, Engidals-
skóli 1978, Setbergsskóli 1989, Hval-
eyrarskóli 1990 og Áslandsskóli 2000.
Yngstur er svo skólinn ofan Hörðu-
valla „Lækjarskólinn stofnaður
1877“!
Er allt í lagi að
falsa söguna?
Snorri Jónsson fjallar um
sögu barnafræðslu og skóla-
mála í Hafnarfirði
Snorri Jónsson
’Allir sem eitt-hvað þekkja til
sögu barna-
fræðslu og
skólamála í
Hafnarfirði vita
að hér er rangt
frá skýrt.‘
Höfundur er fyrrverandi yfirkennari.
FORMAÐUR Fræðsluráðs
Reykjavíkur, Stefán Jón Hafstein,
spyr í Morgunblaðsgrein síðastlið-
inn mánudag hvort skattgreið-
endur séu tilbúnir að greiða fyrir
120–130% afkastagetu í skólakerf-
inu. Það liggur í
orðanna hljóðan, að
höfundi finnst það
fráleitt, enda virðast
rök hans fyrir því, að
rekstur allra skóla sé
á hendi borgarinnar,
fyrst og fremst snú-
ast um rekstrar-
hagkvæmni.
Vandinn við þessa
hugsun er, að þótt
lágur einingarkostn-
aður sé lykilatriði í
rekstri fyrirtækja á
markaði er hann
ekki tækur mælikvarði til að rök-
styðja einokun. Það væri til dæmis
augljóst, að ef ein ríkisrekin
skóverksmiðja framleiddi eina
tegund af skóm í öðru hverju
númeri, mætti stórlækka eining-
arkostnað í skóframleiðslu. En
vandinn er, að þarfir og óskir
neytenda væru þá tæpast upp-
fylltar. Sú staðreynd, að sumir
foreldrar greiða skólagjöld til
einkarekinna skóla, sýnir best að
almenna kerfið þjónar ekki þörf-
um barna þeirra. Þær væru óupp-
fylltar ef þessir skólar væru ekki
til. Hagræni mælikvarðinn á kosti
eins skipulags umfram
annað er nefnilega
ekki einingarkostn-
aður, heldur hversu
vel þarfir fólks eru
uppfylltar.
Eru skattgreiðendur
tilbúnir að greiða fyrir
120–130% afkastagetu
í skólakerfinu? Svarið
er tvíþætt:
Í fyrsta lagi er
ómögulegt að ná 100%
nýtingu í kerfinu, jafn-
vel þótt allur rekstur
sé á hendi borg-
arinnar, þótt ekki sé nema vegna
þess sveigjanleika sem höfundur
boðar sjálfur í grein sinni. Af-
kastagetan verður því alltaf að
vera talsvert yfir 100%.
Í öðru lagi skiptir menntun máli
fyrir foreldra. Stefán segir með-
alframlag borgarinnar á nemanda
290–360 þús. kr. á ári. Kostnaður
á hverja fjölskyldu í borginni
gæti, gróflega reiknað, verið um
190 þús. kr. árlega. En nemendur
í Ísaksskóla greiða, svo dæmi sé
tekið, tæpar 135.000 kr. til við-
bótar í skólagjöld á ári. Foreldrar
þeirra eru greinilega tilbúnir að
greiða rúmlega 70% álag til að
uppfylla þarfir barna sinna. Er þá
svo fráleitt að ætla, að enn fleiri
foreldrar séu tilbúnir að greiða
20–30% aukalega? Er ekki einfald-
lega bara fráleitt að spyrja um af-
kastagetu? Á ekki miklu frekar að
spyrja um menntun?
Skiptir menntun
kannski máli?
Þorsteinn Siglaugsson
fjallar um menntun ’Sú staðreynd, að sumirforeldrar greiða skóla-
gjöld til einkarekinna
skóla, sýnir best að al-
menna kerfið þjónar
ekki þörfum barna
þeirra.‘
Þorsteinn Siglaugsson
Höfundur er hagfræðingur.
ÞEGAR maður hugsar um Sæ-
mund Pálsson dettur manni fyrst í
hug vinátta og tryggð. Í gærkvöldi
sá ég frétt Páls Magnússonar sem
líkt og Sæmundur hefur ferðast yf-
ir hálfan hnöttinn til
að nálgast Fischer, af
virðingu fyrir hinum
hrjáða meistara og
vegna þess að honum
finnst mannréttindi
brotin. Sæmundur fær
ekki að hitta vin sinn.
Er þeir knúðu dyra
var mesta skáksnillingi
allra tíma hent í ein-
angrunarklefa eins og
óargadýri.
Það er að koma
býsna harkalega í ljós
að einstaklingurinn
Robert James Fischer er að fást
við skrímsli og við vitum ekki ná-
kvæmlega hvernig það lítur út.
Skrímslið er marghöfða og getur
birst í formi öryggisvarða, fangels-
isstjóra, fulltrúa ráðuneyta, leyni-
þjónustu, talsmanna af ýmsu tagi,
og einstaklinga sem telja sig þess
umkomna að senda út mannlýsingu
á Fischer þó svo að þeir hafi aldrei
hitt hann eins Ilja Gurevich gerði á
dögunum.
Það eru meira en fimm ár síðan
nokkrir aðrir einstaklingar settust
niður á heimili Guðmundar G. Þór-
arinssonar og ræddu
hinar hörmulegu að-
stæður Bobbys Fisch-
ers. Þá höfðu eigur
hans geymdar í bú-
slóðaleigu í Pasadena
verið gerðar upp-
tækar, hann var eft-
irlýstur í öllum ríkjum
Bandaríkjanna, land-
laus maður og fjöl-
skyldulaus; átti ekki
þess kost að vera við
útför móður sinnar og
systur. Síðar var hul-
unni svipt af meira en
900 blaðsíðna leyniskýrslu FBI um
hann og móður hans.
Upphaf og endir málafylgju gegn
Fischer hafa verið yfirlýsingar
hans í bræðiskasti í viðtali sem
hann var leiddur út í af útvarpsstöð
í Manila á Filippseyjum.
En málfrelsið er ekki fyrir rétti
eins og halda mætti heldur sá stór-
kostlegi glæpur að Fischer fór að
tefla aftur. Fyrir það skal hann
þola hjól og steglu hvað sem það
kostar.
Við hina ágætu þegna Bandaríkj-
anna og Japans sem starfa í sendi-
ráðunum hérna og greiða fyrir við-
skiptum og ýmsum góðum málum
og hafa meira að segja tekið á móti
fulltrúum RJF-nefndarinnar, sá
japanski á efstu hæð Kauphall-
arinnar, vil ég segja að manni sýn-
ist ýmis gildni kristninnar – fyr-
irgefning, umburðarlyndi, samúð –
hafa farið halloka. Ef þið lesið
þessar línur vil ég undirstrika
þetta: Bobby Fischer hefur ekki
gert flugu mein. Hann tefldi 30
skákir í Sveti Stefan og Belgrad ár-
ið 1992. Skáklistin er hans lífstján-
ing. Er ekki kominn tími til að
tengja?
Fischer líkist mörgum hetjum Ís-
lendingasagnanna sem sjaldan
gengu á vegum pólitískrar rétt-
hugsunar. Tortryggni og biturð
hafa grafið um sig í sálu hans.
Hann segir hug sinn umbúðalaust
en iðrast stundum beisklega. Það
sagði Sæmundur mér áður en hann
lagði af stað til Japans. Grettir Ás-
mundarson var í útlegð í nærfellt
tuttugu ár og Japanir og Banda-
ríkjamenn eru hér í hlutverki Þor-
björns önguls. Ushika-fangelsið er
Drangey nútímans.
Þessi aðför sem japönsk og
bandarísk stjórnvöld stunda nú
verður lengi í minnum höfð. Frægð
aðalleikarans sér um það. „Bobby
Fischer var aldrei Crosby, Stills
and Nash …“ skrifaði Charles
Krauthammer vegna endurkomu-
einvígisins í Time sumarið 1992,
„… hann var The Beatles.“
Þegar það er að renna upp fyrir
mönnum að senda eigi Fischer í
bandarískt fangelsi þar sem hann
mun trúlega dvelja það sem hann á
eftir ólifað upplýkst fyrir manni
hvað einstaklingurinn er smár og
leikurinn ójafn gegn þessu marg-
höfða skrímsli.
„Sagan mun dæma þá hart sem
hafa gengið svo hart fram,“ sagði
Guðmundur G. Þórarinsson á
blaðamannafundinum í Tókýó í
gærmorgun.
Sæmundur í Japan
Helgi Ólafsson fjallar um
málefni Bobbys Fischers
Helgi Ólafsson
’Bobby Fischer hefurekki gert flugu mein.‘
Höfundur er meðlimur RJF-
nefndarinnar.
ÞEGAR líður að kosningum eru
margir kallaðir en fáir útvaldir.
Framboð einstaklinga
er miklu meira en eft-
irspurnin, sem segir að
ekki sé vandkvæðum
háð að kjósa menn með
heiðarlegar hugsjónir
til að vinna landi og
þjóð raunverulegt
gagn. En hvað eru
menn að sækjast í? Jú,
þeir eru að sækjast eft-
ir ofurlaunum. En hvað
hafa þingmenn í laun?
Óbreyttur þingmaður
hefur hvorki meira né
minna en 708.000 krón-
ur á mánuði auk launa-
tengdra gjalda, sem ég get fest
hendi á, sem sundurliðast með eft-
irfarandi hætti: 440.000 krónur í
grunnlaun á mánuði, 55.000 krónur
sem er starfskostnaður, greiddur
heimasími og gemsi 25.000 krónur,
niðurgreiddur matur 30.000 krónur,
dagblöð fyrir 8.000 krónur, metin
vinnuaðstaða á dýrasta svæði á land-
inu með tækjum, tólum, ritara og
öðrum tilheyrandi kostnaði á
150.000 krónur á mánuði. Þá tek ég
ekki inn í að allir þingmenn frá bíla-
styrk eftir 30 km keyrslu samkvæmt
dagbók. Ekki er tekið með í reikn-
inginn að þingmenn sem koma utan
af landi fá dreifbýlisstyrk. Þá ferðast
fjöldi þingmanna út um allan heim á
þingmannstíð sinni, svo ekki sé
minnst á dagpeningana frægu. Þeir
þingmenn sem gegna þingflokks-
eða nefndarformennsku fá að auki
15% greiðslu ofan á laun sín. Hafa
skal hugfast að þingmenn fá að auki
ríkuleg eftirlaun.
Ég spyr: Hvers vegna fá þeir
starfskostnað greiddan upp á 55.000
krónur á mánuði? Þarf að borga
þeim aukalega fyrir að mæta til
vinnu? Ég spyr aftur: Af hverju á
þjóðin að borga heima-
síma þingmanna og
fjölskyldna þeirra?
Geta þingmenn ekki
keypt sín blöð sjálfir og
borgað fyrir sinn
heimasíma? Af hverju
þarf að greiða dreif-
býlisstyrk til þing-
manna sem koma utan
af landi? Geta þeir ekki
borgað þann kostnað
sjálfir? Ég fullyrði að
hægt væri að kjósa
jafnhæfa og jafnvel
hæfari frambjóðendur
til þings fyrir mun
lægri laun en nú tíðkast. Þjóðin er
látin ofala þingmenn sína án þess að
vera spurð. Hér er um sjálftöku
launa að ræða, því ekki spurðu þeir
okkur, þjóðina sem greiðir þeim
launin. Það er mikil skömm að tug-
þúsundir Íslendinga þurfa að láta
sér nægja 15% af mánaðarlaunum
þingmanna sér til framfærslu á mán-
uði. Það er verið að gera okkur kjós-
endur að athlægi. Þetta er hreinn og
beinn skrípaleikur sem taka þarf á.
Dæmi nú hver fyrir sig.
Eru stjórnmálamenn á bóla-
kafi í kjötkötlum þjóðarinnar?
Ásgerður Jóna Flosadóttir
fjallar um stjórnmálamenn ’Geta þingmenn ekkikeypt sín blöð sjálfir
og borgað fyrir sinn
heimasíma?‘
Ásgerður Jóna
Flosadóttir
Höfundur er stjórnmálafræðingur
og kjósandi í Reykjavík.
mbl.is
smáauglýsingar