Tíminn - 07.05.1978, Page 26

Tíminn - 07.05.1978, Page 26
26 Sunnudagur 7. mai 1978. Félag gæzlumanna spyr: Er ástæða til að kviða fjöigun eriendra ferðamanna á Íslandi? — íslenzk ferðamálastefna vart til Hér verftur i sem stytztu máli rakið það helzta sem fram kom i umræöum á ráðstefnu Félags gæzlumanna um gæzlu lands og ferðamál sem haldin var i Salt- vik dagana 7.-9. april 1978. Gæzla lands. Hún á sér ekki langa sögu. Upphafiö má e.t.v. rekja til skálavörzlu á vegum Ferðafélags Islands en skála- verðir litu frá upphafi eftir um- gengni manna á tiltölulega litlu svæði umhverfis sæluhúsin. Fyrirnokkrum árum tókst sam- vinna milli F.t. og Náttúru- verndarráös þannig að skála- verðir F.t. urðu jafnframt gæzlumenn á vegum Náttúru- verndarráðs og var þeim falin umsjón með svo og svo stóru landssvæði i grennd sæluhúss- ins, þar sem þeir höfðu aðsetur. Þannig er háttað gæzlu á Hveravöllum, i Kerlingafjöll- um, Nýjadal, Herðubreiðarlind- um og Landmannalaugum. I nokkur ár hefur Náttúru- verndarráð haft gæzlumenn i þjóðgöröunum i Jökulsárgljúfr- um og Skaftafelli og einnig á tjaldsvæöi i Þórisdal i Lóni. Hlutverk gæzlumanna er m.a. það að leiðbeina fólki veita upp- lýsingar um landið og náttúru þess,þannig að það megi njóta útiveru sem bezt. Einnig fer talsverður timi i að verja landið fyrirágengnimanna,koma i veg fyrir akstur utan slóða, hlifa gróðri og dýralifi, vernda það sem fagurt og ásjárvert er. Náttúra landsins víða í hættu Gæzla á fjölsóttum áningar- og dvalarstööum hefur verið upp tekin af mjög brýnni nauð- syp. Ferðamönnum sem leggja leið sina um ísland hefur fjölgað ört ekki sizt útlendingum. Náttúra landsins er viöa i hættu vegna mikillar og oft ógætilegr- ar umferðar feröamanna og stappar sums staðar nærri ör- tröð. Einkum á þetta við um gróðurvinjar i óbyggðum. Vist er að gæzlan hefur komið i veg fyrir margs konar slys og gá- leysisskemmdir. Jafnframt er ljóst að það er ákaflega aðkall- andi að auka hana og skulu hér nefnd nokkur dæmi þvi til stuðn- ings. Gæzlumenn eru of fáir á þeim stöðum, þar sem þeir eru nú þegar. Smám saman hefur þeim fjölgað, t.a.m. var aukið við starfslið i Nýjadal sl. sumar og verður gert i Jökulsárglúfrum og Herðubreiöarlindum i sum- ar. Sums staðar er vinnuálag á gæzlumönnum þaö mikið aö þeir eiga öröugt með að sinna gæzlu umhverfisins sem skyldi. Þannig er t.d. i Landmanna- laugum og um mesta feröa- mannatimann i Skaftafelli. 1 Þórsmörk voru sl. sumar ein- ungis skálaverðir F.Í., en eftir- lit með tjaldvist og umferö um Þórsmörk og nærliggjandi af- rétti var litið sem ekkert t.d. i Básum. Gæzlustöðum þyrfti að fjölga verulega. Ýmsir staðirog svæði hafa dregið til sin vaxandi fjölda ferðamanna með ári hverju. Sem dæmi má nefna Eldgjá,þar sem fjöldi fólks hef- ur viðkomu og sumir tjaida. Einnig Hornstrandasvæðið, en þar mun Náttúruverndarráð hafa gæzlu i undirbúningi. Allir þeir gæzlumenn,sem nú starfa á vegum Náttúru- verndarráðs hafa tiltölulega af- markaðeftirlitssvæði og fast að- setur. Feröamenn fara miklu viðar og sums staðar hópum saman. Full ástæða virðist til að ráða gæzlumenn án fasts að- seturs, sem litu eftir stórum landssvæöum og hefðu ekki ein- ungis afskipti af ferðamönnum heldur einnig ýmsum þeim,sem atvinnu eða ábata hafa af þvi aö leigja mönnum land undir tjöld og bila. E.t.v. mætti skipta landinu öllu i nokkur stór eftir- litssvæði. Ætti þá hálendið að hafa forgang, vegna þess hve lifriki þess er viðkvæmt og viða hætta viö röskun og skemmd- um. Náttúruverndarlögum slælega framfylgt. Löggæzla. Það veldur gæzlu- mönnum iðulega erfiðleikum i starfi hversu náttúruverndar- lögum er slælega framfylgt af hálfu yfirvalda. Flestir telja til litils að kæra menn fyrir brot á lögum þessum,jafnvel þótt um gróf skemmdarverk á náttúru landsins sé að ræða vegna þess að sýslumenn og fógetar geri litið með slikar kærur. I náttúruverndarlögum eru mörg ótviræð ákvæði um það hvernig mönnum sé heimilt og skylt aö umgangast náttúru landsins. T.a.m. er þar bannað að fleygja frá sér eða skilja eftir rusl á viðavangi,að spilla eða eyða gróðri að óþörfu,saurga vatns- ból eða spilla vatni. I 37. gr. lag- anna segir: „Brot gegn lögum þessum og reglum.er settar eru samkvæmt þeim, varða sektum eða varðhaldi.” Ekki vita gæzlumenn til að þessu ákvæði hafi nokkurn tíma verið beitt né heldur að gengið hafi verið éftir þvi af hálfu opinberra aðila sem um náttúruverndarmál fjalla. Það virðist almenn skoðun, aö ámælisvert sé að visu að spilla náttúru landsins en þó ekki sak- næmt. Mikil hugarfarsbreyting þarf að verða i þessu efni. Aniðsla og skemmdir á náttúru landsins eru þjóðfélagsmein- semd. Virðing fyrir landinu og samúð með þvi er nátengd sjálfsvirðingu þjóðarinnar er það byggir. Löggæzlumenn og dómarar geta stuðlað að þessari hugarfarsbreytingu með ein- arðri framkvæmd náttúru- verndarlaga. Náttúruverndar- ráði og náttúruverndarnefndum vitt um land ber að ýta á eftir að svo sé gert. Það væri mikill styrkur þvi fólki,sem á aö gæta þess að almenningur umgangist landið af virðingu. Heildarstefnu í íslenzk- um feröamálum vantar islenzk ferðamálastefna. Vafamál er hvort til er nokkuð það sem þetta nafn má gefa. A.m.k. verður ekki séð að til sé nein heildarstefna i islenzkum ferðamálum, hvorki hjá opin- berum aðilum né almennings- samtökum. 1 lögum um skipu- lag ferðamála frá 1976 segir: „Ferðamálaráð fer með stjórn feröamála undir yfirstjórn sam- gönguráðuneytisins.” (3. gr.) í 7. gr. laganna eru talin upp fjöl- mörg verkefni Ferðamálaráðs. Er þar efst á blaði skipulagning og áætlanagerö um islenzk ferðamál. Ekki verður séð að þessi skipulagning og áætlana- gerð sé enn komin til sögunn- ar. Starfsemi Ferðamálaráðs virðist i grófum dráttum snúast um: 1) landkynningu erlendis sem miðar að þvi að laða sem flesta útlendinga til landsins og 2) uppbyggingu gististaða (hótela) einkum með erlenda ferðamenn i huga. Öðrum þáttum ferðamála hefur Ferðamálaráð ekki sinnt i skynsamlegu hlutfalli við þessa tvo, þó að skýrsla umhverfis- nefndar Ferðamálaráðs um ferðamál i óbyggðum sé dæmi um nauðsynlegt og ánægjulegt framtak. Augljóst ætti að vera að við mótun heildarstefnu i islenzkum ferðamálum 'þarf að flétta saman marga og um sumt óskylda þætti eins og gert er ráð fyrir i ferðamálalögum (7. gr.) Skal hér fyrst lögð áherzla á tvo sem gæzlumönnum viröast skipta máli. 1) náttúruvernd, einkum vernd fjölsóttra en við- kvæmra staða og svæða, 2) Is- lendingum séu tryggð eölileg og sjálfsögð landnot i fjölbreyti- legri útivist. Fleiri þurfa til aö koma. Er ástæða til að kviða fjölgun erlendra ferðamanna á islandi? Erfitt er að svara þessari spurningu afdráttarlaust. Til þess skortir m.a. haldbærar upplýsingar. Ekki er þvi að leyna að uggur hefur setzt að mörgum yfir þessari fjölgun. I þeim hópi eru margir gæzlu- menn,ekki sizt þeir sem gæta svæða á hálendinu. 1950 voru er- lendir ferðamenn á tslandi um 3% af fjölda landsmanna, 1960 um 7% og 1977 um 36% og það ár var fjöldi þeirra 72.690. Þessar tölur hljóta að vekja til umhugs- unar. Einar út af fyrir sig segja þær þó ekki margt af þvi sem forvitnilegt og nauðsynlegt er að vita. Hversu margir erlendir ferðamenn dveljast einungis i þéttbýli suðvesturlands? Hve margir ferðast um landið? um hálendið? Engar áreiðanlegar tölur eru til um það. Þó er ljóst af skýrslum gæzlumanna að mikill meirihluti þeirra sem um hálendið ferðast eru útlending- ar. A meðfylgjandi korti Jónas- ar Helgasonar má sjá fjölda ferðamanna á nokkrum há- lendisstöðum s.l. sumar og tveim i byggð. I skýrslu umhverfisnefndar Ferðamálaráðs um óbyggðir 1977 og um fjölsóttustu ferða- mannastaði segir m.a.,að ,,tak- marka skuli með valdboði aö- sókn að fjölsóttustu ferða- mannastöðum. Er það einkum ört vaxandi aðsókn erlendra ferðamanna sem fylla sæluhús (sameign fslenzks almenn- ings?) og þekja með tjöldum sinum nauma bletti hálendis- vinjanna. Þykir mörgum sem gaukseggi hafi verið laumað i hreiður vort, ekki sizt eftir að útlendingar hófu að gera út á Is- landsfjöll upp á eigin spýtur. Þetta mál.svo viðkvæmt sem það er, krefst opinberra af- skipta hið bráðasta og horfa menn i þeim efnum vonaraug- um til nýskipaðs Ferðamála- ráös.” Hugmyndin um itölu I fjölsótta ferðamannastaði gefur þeirri hugsun byr, eöa e.t.v. þurfi að nota itölu I landið. Vegur við Svinadal. Takiðeftir hjólförunum i grasinu hægra megin. Þau eru nú orðin mikiu fleiri og dýpri. Þessi mynd er tekin i Skaftafeili I öræfum, af útlendingi sem gerzt hafði svo djarfur aö rifa skóg og gera eld. Hann var rekinn af staðn- um, enda uppátækið varasamt. Þetta kort er teiknað með hliösjón af skýrslum gæzlumanna Náttúruverndarráös 1977. Tölur um fjölda ferðamanna fengust hjá viökomandi ferðaskrifstofum. Dökku fletirnir I hringjunum merkja útlendinga, þeir ljósu tslendinga og sést að á vinsælustu ferðamannastöðunum.jafnt I byggð sem f óbyggð,eru útlendingar i meirihluta. Stærð hringja fer eftir fjölda gistinátta á þeim stöðum, sem gæzlumenn voru á vegum Náttúruverndarráðs, og inniheldur sá stærsti 15 þúsund gistinætur, næst stærsti 10 þúsund, þá fimm þúsund og sá minnsti eitt þúsund. Spurningarmerki er við Mývatnssveit- ina enda fór engin talning þar fram. Brautirnar merkja helztu þjóðbrautir ferðamanna um landiö með þremur ferðaskrifstofum, sem haft var samband viö,Feröaskrifstofum Guðmundar Jónasson- ar, úlfars Jakobsen og Arena. Breidd brautanna sýnir ferðamannafjöldann: 200 ferðamenn á hvern mm..

x

Tíminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.