Tíminn - 16.03.1996, Blaðsíða 9

Tíminn - 16.03.1996, Blaðsíða 9
Laugardagur 16. mars 1996 9 eöa sambúöarslit, þótt óneitan- lega viröist frekar halla á þá vegna þess aö uppeldiö hafi meira veriö í höndum móöur. Meginforsendan í barnalögun- um sé hagsmunir barnsins; þaö foreldranna, sem sé hæfara, eigi aö fá forsjána. „Forsendurnar grundvallast ekki á hvort kyniö á í hlut, heldur hvoru foreldr- inu barniö er tengdara og hvort þeirra er hæfara til aö sir.na andlegum og líkamlegum þörf- um þess." Helgi segir aö fyrirspurnir til sín gegnum Foreldralínuna gangi svolítiö í bylgjum, stund- um líöi dagar án þess aö nokk- ur hafi samband en svo komi kúfar. Hann telur tíöni fyrir- spurna tengjast þjóöfélagsum- ræöunni eins og hún er á hverj- um tíma, en merkilegt sé aö ekkert samræmi viröist vera á milli tíöni fyrirspurna sem hann fær og annríkis sálfræö- inganna sem starfa hjá For- eldralínunni. Ekki sé hægt aö greina mun á milli árstíöa. Grá svæbi fylgja enn óvígbri sambúb í lagalegu tilliti er oft á tíöum erfiöara aö eiga viö óvígöa sam- búö en hjóna- band. Viö höfum sérstök lög um stofnun og slit hjúskapar, en þeg- ar um óvígöa sambúö er aö ræöa þurfum viö aö fylgja ólögfest- um reglum. A síð- ustu árum hefur löggjafinn þó lagt sambúð að jöfnu viö sambúð á mörgum sviðum, s.s. í skattalegu til- liti. Helgi sagði að lokum aö yfirleitt væru viðmælend- ur hans málefna- legir. Hann fyndi lítið fyrir tauga- spennu þótt þeir sem leituðu ráö- gjafar stæöu tíð- um á mjög erfið- um tímamótum. Þaö má taka fram að höfuðborgarbúar eru um 80% þeirra sem hafa snúið sér til Helga í gegnum Foreldralín- una. Foreldrar óöruggir gagnvart börnum sínum Margrét Halldórsdóttir er annar tveggja sálfræöinga sem starfa við Foreldralínuna. Hún segir þá sem hringja vera fólk á öllum aldri er ber hag barna fyrir brjósti, en fyrst og fremst hringi þó foreldrar á aldrinum 20-45 ára. Þá séu dæmi um aö unglingar hringi meö dæmi- gerðar spurningar, m.a. þær er lúta aö útivist. Margrét segir vandamál upp- alenda vera af fjölbreyttum toga, en hegöunarvandamál séu þó einna algengust. „For- eldrar eru mjög óöruggir gagn- vart börnum sínum. Viö verö- um mikið vör við að foreldrar eru hikandi í sínu uppalenda- hlutverki. Fólk er hætt að treysta sínu eigin brjóstviti. Sem uppalendur erum viö flest útivinnandi og viö höfum minna samneyti við börnin okkar, sem gerir það aö verkum aö viö erum mjög upptekin af aö verja þeim litla tíma viö eig- um meö börnunum á jákvæöu nótunum. Þá hættum viö gjarnan aö setja þeim mörk. Svo þegar mörkin eru sett, veröa viðbrögð barna okkar oft kröftug og viö drögum í land meö fyrirætlanir okkar. Viö gleymum því oft aö þaö eru eðlileg viðbrögð barna og ung- linga aö bregöast neikvætt við mörkum." Nútímaforeldrib haldib sektarkennd Margrét segir þetta afleiöingu þess að nútímaforeldrið sé al- mennt haldið sektarkennd vegna þess litla tíma sem það verji með börnum sínum. Upp- alendum hætti til að setja samasemmerki milli þess aö vera góöir og eftirgefanlegir. Aöspurö um aldur þeirra barna sem foreldrar hringja út af, segir Margrét aö vandamál uppalenda byrji stundum mjög snemma, dæmi séu um að tveggja ára gömul börn séu bú- in að taka viö stjórninni. Al- gengast sé þó aö börnin séu 4- 12 ára. Minna sé hringt vegna hegðunarvandamála unglinga, sem sé athyglisvert. Af öðrum vanda má nefna að nokkuð er hringt vegna fíkni- efnavanda unglinga og barna. í þeim tilvikum eru viöbrögö sál- fræðinganna fyrst og fremst að vísa uppal- endum á rétta fagaðila. Til- vísanir í kerf- inu eru ein- mitt eitt af markmiöum Foreldralín- unnar. Vaktir sál- fræöinganna eru tvisvar í viku, frá 6-10 mánudags- kvöld og miö- vikudags- kvöld. Yfir- leitt er nóg aö gera, að sögn Margrétar. Ólíkt því sem Helgi Birgisson lög- maður segir, er meirihluti þeirra, sem Margrét hefur sinnt, frá landsbyggð- inni. Margrét segir skýringar þess aö fólk utan af landi hafi oft ekki aögang að fagfólki og þessi þjónusta nýtist því lands- byggöinni mjög vel, enda um grænt númer aö ræða. Enginn marktækur munur sé á vanda- málum fólks utan af landi og höfuöborgarbúa. „Þaö, sem slær mig svolítið, er að þótt ákveðin opnun hafi orö- ið í að leita sér ráðgjafar ef vandamál koma upp, þá held ég að það sé einhver hemill á fólki þegar kemur til þess aö leita úr- lausna á vandamálum sem tengjast uppeldi barna. Ef viö ætlum aö leita orsakanna, þá kemur einhver draugur upp hjá okkur sem segir: Þaö er eitthvað að mér sjálfum, ég er ekki nógu góður uppalandi. Ég vildi óska þess aö foreldrar væru duglegri að leita sér ráða þegar „venju- legu" vandamálin koma upp." Margrét Halldórsdóttir sál- fræöingur sagöi að lokum um þaö hvort þjóðin heföi verið á réttri braut í uppeldismálum aö undanförnu: „Eg held að aö- stæöur okkar sem uppalenda séu mjög breyttar frá því sem var og það veldur því að viö höfum minni tíma og aðstæður em erf- iöari. Það koma upp ýmis vandamál nú, sem áður þekktust ekki. Þaö er nefnilega fjandi erf- itt aö vera uppalandi þegar fólk vinnur úti og þarf aö gera allt annaö sem krafist er af samfélag- inu." Björn Þorláksson „Foreldrar eru mjög óöruggir gagnvart börnum sínum. Viö veröum mikiö vör viö aö foreldrar eru hik- andi í sínu uppalenda- hlutverki. Fólk er hœtt aö treysta sínu eigin brjóstviti. Sem uppal- endur erum viö flest útivinnandi og viö höf- um minna samneyti viö börnin okkar, sem gerir þaö aö verkum aö viö erum mjög upp- tekin af aö verja þeim litla tíma viö eigum meö börnunum á já- kvœöu nótunum. Þá hœttum viö gjarnan aö setja þeim mörk." Táningar týna tölunni Lokastundin (Sidste time) ★ ★ Handrit: Dennis jijrgensen Leikstjóri: Martin Schmidt A&alhlutverk: Lene Laub Oksen, Thomas Villum jensen, Rikke Louise Anderson, Karl Bille og Laura Drasbæk Háskólabíó Bönnub innan 16 ára Norrænir kvikmyndagerðar- menn hafa yfirleitt ekki verið þekktir fyrir spennu- eöa hryll- KVIKMYNDIR ÖRN MARKÚSSON ingsmyndir. I kjölfar vinsælda Næturvarðarins hafa þó fylgt nokkrar slíkar. Lokastundin er Hættulegt spil Jumanji ★★★ Handrit: Jonathan Hensleigh, Creg Tayl- or og Jim Strain Leikstjóri: Joe Johnston A&alhlutverk: Robin Williams, Kirsten Dunst, David Alan Grier, Bonnie Hunt, Jonathan Hyde og Bebe Neuwirth Bíóhöllin og Stjörnubíó Bönnu& innan 10 ára. Jumanji dregur nafn sitt af samnefndu spili, sem gætt er yfir- náttúrulegum kröftum. í upphafi sögunnar eru tveir krakkar aö spila og hverfur strákurinn. Þaö líða 26 ár þangað til tveir aðrir krakkar taka til við spilið og kem- ur þá strákurinn, sem hvarf í upp- hafi, til baka, en hann er þá orð- inn fullvaxta. Spilið virðist vera í beinlínusambandi við Afríku, því í hvert skipti sem teningunum er kastað ryðjast alls konar dýr, stór og smá, inn í annars friðsæla ver- öld smábæjar. Til að stöðva þennan ófögnuð verður að klára spilið, en það verður ekki gert án mikilla vandræða fyrir menn og mannvirki í bænum. Það vcrður fljótlega ljóst að að- alhlutverkið í Jumanji er í hönd- um brellumeistaranna í Holly- wood. Þeir inna verk sitt vel af hendi, eins og við var að búast. Með tölvum er dýrunum bætt inn í myndina og þaö er talsvert eftirminnilegt að sjá fíla- eða nas- hyrningahjarðir á hlaupum um bæinn, svo ekki sé minnst á stór- hættulega apa og skordýr á stærð við fugla. Það eru brellurnar sem gera Ju- manji að eftirminnilegri ævin- týramynd, því persónurnar eru fremur staðlaðar og litlausar. Ef hún er borin saman við Júragarð- inn, aðra kvikmynd sem byggir á sömu tæknibrellum, þá virðist formúlan vera keimlík. Þar skyggðu risaeðlurnar á allar mannlegar stjörnur, sem voru að- allega fjórar, tveir fullorönir og tvö börn, og sú er raunin einnig í Jumanji. Það verður þó ekki ann- að sagt en að formúlan virki, því ekki er hægt annað en að heillast af ævintýralegri atburðarásinni, hraðanum og spennunni sem myndast þegar þessar fjórar aðal- persónur berjast við dýr og all- skyns ófögnuð, sem að öllu jöfnu búa í frumskógum Afríku. Jumanji er hressileg ævintýra- mynd og nokkuð eftirminnileg sem slík. Robin Williams bætir síðan við því sem á vantar með sínum skemmtilegu töktum. ein þeirra og kemur hún frá Dönum líkt og sú fyrrnefnda. Sagan er á þá leið aö nokkrir krakkar eru kallaðir á fund í skólanum. Þau hafa öll átt við einhvers konar agavandamál að stríða og fljótlega eftir að þau koma á fundinn eru þau lokuð inni í skólanum. Á sjónvarps- skjá sjá þau aö þau eru við- fangsefni dagsins í þættinum Lokastundinni, þar sem áhersl- an er á að sýna verstu hliðar mannlífsins. Þau eiga að þreyta próf, sem felst í aö komast út úr skólanum, en það er hægara sagt en gert, því þar inni leynist geösjúkur morðingi. Þrátt fyrir aö hugmyndin aö baki Lokastundarinnar sé ekki ný af nálinni og sumt í sögu- þræðinum standist ekki nána skoðun, þá ætti engum spennu- fíkli að leiðast yfir henni. Myndin er nokkurs konar blanda af April Fool's Day og Natural Born Killers, auk þess að fá eitt og annað aö láni úr hryllingsmyndaflórunni. Leik- stjóranum, Martin Schmidt, tekst að halda uppi þokkalegri spennu megniö af myndinni og hann virðist kunna þá list að láta fólki bregða illilega. Krakk- arnir í aöalhlutverkunum standa sig síöan feikivel öllsöm- ul, en þau fá aö vísu mismikið að spreyta sig, því einhver verð- ur aö deyja í mynd sem þessari. Þaö er talsvert óvenjulegt að sjá danska mynd í kvikmynda- húsum hérlendis þar sem af- þreyingargildið er í fyrirrúmi frekar en annað. Lokastundin er þó ekki síðri afþreying en margar þær engilsaxnesku myndir sem sýndar eru hér á landi, þótt hún sé heldur ekki neitt stórvirki. ■ Hester hin hórseka Fordæmd (The Scarlet Letter) ★★ Handrit: Douglas Day Stewart. Byggt á samnefndri skáldsögu Nathaniels Haw- thorne Leikstjóri: Roland Joffé Abaihlutverk: Demi Moore, Gary Old- man, Robert Duvall, Joan Plowright, Ed- ward Hardwicke og Amy Wright Regnboginn Bönnub innan 16 ára Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þessi skáldsaga Nathaniels Haw- thorne um ástir Hesterar Prynne og prestsins Dimmesdale er kvik- mynduð. Það eru til nokkuð margar útgáfur, sú fyrsta frá 1926 með Lillian Gish í aðalhlutverki, þannig að það getur varla talist létt verk að koma með nýjan flöt á sögunni og feta í fótspor margra þekktra listamanna um leið. Demi Moore leikur Hester Prynne, sem kemur á undan eig- inmanni sínum í lítið sainfélag frumbyggja Nýja heimsins. Ástir takast með henni og ungum presti, Arthur Dimmesdale (Old- man), og þegar hún verður ófrísk kemur trúarofstækið upp á yfir- borðið. Hún vill ekki gefa upp nafn barnsföður síns og er því látin bera rauðan staf, A fyrir hórdóm („adultery"), sér til skammar. Á meðan á þessu stendur líður Dimmesdale miklar sálarkvalir og leikar æsast þegar eiginmaðurinn, læknirinn Rpger Prynne (Duvall), birtist um síðir. Það er eitt og annað sem gerir þaö að verkum að Fordæmd gengur ekki alveg upp sem skyldi. Þrátt fyrir mjög vand- virknislega umgjörð, t.d. kvik- myndatöku og leikmynd, nær sagan aldrei verulegu flugi. Frá- sögnin er nokkuð langdregin með mörgum litlum aukasögum og -persónum, þannig að þaö er eins og menn hafi ekki verið viss- ir um hverjar helstu áherslurnar ættu að vera í handritinu. Áhorf- andinn kynnist nokkrum auka- persónum, yfirleitt vel leiknum, og allskonar aukaatriðum, sem skipta Iitlu sem engu máli þrátt fyrir að þau geti verið smekklega gerð. Það eru síðan ójöfnur í leik sem gera Fordæmd mikinn grikk, því Demi Moore veldur ilia aðal- hlutverkinu. Það kann að vísu að spila inn í að leikhópurinn er blanda af breskum og bandarísk- um leikurum og í þetta skiptið virkar það ekki nógu vel. Gary Oldman á hins vegar nokkra góöa spretti í hinu aðalhlutverk- inu. Fordæmd er að flestu leyti vel gerð mynd útlitslega séð, en hún líður aðallega fyrir marga litla annmarka, þannig að heildin verður aldrei annað en miðlungs- mynd.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.