Morgunblaðið - 03.09.2007, Síða 20

20 MÁNUDAGUR 3. SEPTEMBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
ÞAÐ hlýtur að vera. Allir segja
það. Eða hvað...?
Lengi hefur verið rætt um Ís-
lendinga sem ríka þjóð og hafa
margir hiklaust skipað þeim á
bekk meðal auðugustu þjóða ver-
aldar miðað við höfðatölu. Og
þessari fullyrðingu hefur hver
fjármálaspekingurinn á fætur öðr-
um haldið á lofti eins og heilögum
sannleika með þeim árangri að
flestir álíta að Íslendingar séu rík-
ir. Nú mætti spyrja: Er þetta
satt? – Er þjóðin rík? – Áður en
svars er leitað við þeirri spurningu
skal hér varpað fram annarri:
Skiptir nokkru máli hvort fullyrð-
ingin er rétt eða röng? Mitt svar
er þetta: Það skiptir gríðarlega
miklu máli fyrir velferð þjóð-
arinnar, hvort ríkidæmi okkar fær
staðist eða ekki. Nú hefur þjóðin á
tilfinningunni að hún sé rík og í
þeirri trú lifir hún hratt og eyðir
meiru en hún aflar, sem er alvar-
legt mál og mörgu eyðir hún al-
gjörlega að þarflausu án þess að
hafa áhyggjur af greiðslu skulda
sinna. Hins vegar væri annað uppi
á teningnum ef íslenska þjóðin
kæmist að þeirri niðurstöðu að
hún sé ekki rík og þau miklu auð-
æfi sem státað er af daga og næt-
ur séu bara hugarburður og
ímyndun sem ekki fær staðist. Ef
sú væri raunin með efnahag okkar
og þjóðin gerði sér
það ljóst þá tæki hún
upp annan lífsstíl en
hún hefur tileinkað
sér síðustu áratugina.
Þá myndi hún hægja
á lífsgæðakapphlaup-
inu og ekki eyða í
stórum stíl umfram
þarfir sínar til þess að
tryggja fjárhagslega
framtíð sína og sjálf-
stæði.
Þegar ríkidæmi
þjóðar er kannað þá
er ekki nóg að skoða eignirnar.
Það þarf líka að athuga skuldir
hennar. Það er þá fyrst þegar þær
hafa verið reiknaðar til frádráttar,
sem hrein eign kemur í ljós. Ís-
lendingar eiga miklar eignir, því
verður ekki neitað, en stór partur
þeirra eru hlutabréf sem geta orð-
ið að verðlitlum pappírum á einni
nóttu. Hlutabréf eru því ótrygg
eign. Og því miður er skuldastaða
okkar afar slæm. Hún er svo
hrikaleg að við erum í hópi skuld-
ugustu þjóða veraldar. Takið eftir:
Íslendingar eru ein af skuldugustu
þjóðum heimsins. Það fer því fjarri
að hægt sé að líta á okkur sem
ríka þjóð. En hins vegar höfum við
hagað okkur eins og við værum
rík, sóað fjármunum og eytt um
efni fram með tilheyr-
andi skuldasöfnun.
Kemur þetta glöggt í
ljós þegar litið er til
viðskipta okkar við
útlönd. Hallinn á ut-
anríkisviðskiptum
okkar er ótrúlega
mikill og viðvarandi.
Og það sem meira er,
– hallinn vex stöðugt
og hvað mest í góð-
ærum! (Hvenær ætl-
um við að grynna á
skuldunum ef við ger-
um það ekki í góðærum?) Síðustu
misseri lætur nærri að þegar við
kaupum vörur fyrir 30 milljarða
þá greiðum við með 20 milljörðum.
Og þannig höfum við lengi komist
upp með það, að greiða aðeins 2/3
gróft reiknað af þeirri vöru og
þjónustu sem við kaupum frá öðr-
um löndum. Engin breyting hefur
orðið á þessu háttalagi. Inn-
kaupagræðgi okkar virðist óstöðv-
andi. Það er hún sem kemur í veg
fyrir að Íslendingar geti talist rík
þjóð, og það er vegna hennar sem
skuldir okkar fara sívaxandi og
eru nú taldar í hundruðum milj-
arða og það á rómuðum velmeg-
unartímum. Ef hugsað er til
kreppuáranna 1930- 1940, þegar
þjóðin herti sultarólina og skilaði
okkur skuldlitlum út úr heims-
kreppunni miklu, mættum við
sannarlega skammast okkar fyrir
óráðsíuna og andvaraleysið.
Það væri gaman að lifa þá tíð að
Íslendingar væru í raun og veru
orðnir ríkir og aflögufærir, og að
því marki ættum við að stefna, til
þess m.a. að hafa eitthvað til að
gefa. Það er fráleit hugmynd að
Íslendingar séu nú í nokkrum fær-
um til að styrkja frumstæðar þjóð-
ir með miklum fjárframlögum eins
og á stendur. Meðan Íslendingar
skulda jafn mikið og þeir gera nú,
eiga þeir því miður ekkert til að
gefa. Sé samt sem áður slegið lán
Eru Íslendingar ríkir?
Torfi Guðbrandsson skrifar um
samfélagsmál
Torfi Guðbrandsson
Í MJÖG góðri grein Jakobs
Bjarnars Grétarssonar í Morg-
unblaðinu um mat á vatnsrétt-
indum vegna Kárahnjúkavirkj-
unar vitnar hann í þau ummæli
mín á síðu minni að landeigendur
hefðu verið hafðir að
ginningarfíflum og
fölva hefði slegið á
dollaraglampann í
augum þeirra. Jakob
Bjarnar segir: „Þarna
gætir skelfilegs mis-
skilnings og/eða út-
úrsnúninga hjá grein-
arhöfundi.
Landeigendur voru
ekki hafðir að ginn-
ingarfíflum því þeir
voru einfaldlega ekki
spurðir …“ „… Ómar
og umhverfisvernd-
arsinnarnir mættu í baráttu sinni
velta því fyrir sér hvort það sé
málstað þeirra til framdráttar að
orka Jöklu sé metin á tombólu-
virði.“ Nú neyðist ég til að snúa
orðum Jakobs um misskilninginn
upp á hann sjálfan. Í grein minni
lagði ég hvergi mat á virði vatns-
réttindanna heldur var tilgangur
minn að sýna fram á tvöfeldnina
sem beitt er við að koma virkj-
uninni á koppinn. Ég er raunar
innilega sammála Jakobi um það
að mat á virði vatnsréttinda sé fá-
ránlega lágt og þungamiðjan í
málflutningi mínum hefur verið sá
að stærsti hluti þess hneykslis,
sem Kárahnjúkavirkjun er, sé sá
að virði gríðarlegra nátt-
úruverðmæta sé einskis metið.
Þetta hefur verið þungamiðjan í
málflutningi mínum. Grein mín
fjallaði eingöngu um þá aðferð
Landsvirkjunar að finna lykilaðila
sem hægt er að veifa
framan í skjótfengn-
um gróða til að fá þá
til fylgis við fyrirætl-
anir sínar. Það er
hægt að gera slíkt án
þess að það sé gert á
formlegan hátt og ég
fjallaði um það hvern-
ig fyrst var veifað
framan í alla glans-
mynd af framkvæmd-
inni en síðan sýndi ég
í grein minni með
gögnum frá Lands-
virkjun sjálfri hvern-
ig blaðinu var snúið við þegar það
var óhætt og landeigendum gerð
grein fyrir stórfelldum ókostum
þessarar herfilegu framkvæmdar
um leið og kröfur þeirra komu
fram. Jakob Bjarnar segir að
landeigendur hafi aldrei verið
spurðir. Þess þurfti ekki, Jakob, –
ég ræddi strax fyrir níu árum
nógu oft og lengi við ýmsa land-
eigendur eystra til að heyra í
mörgum þeirra eggjahljóðið vegna
þeirra væntinga sem þeir höfðu til
greiðslna fyrir vatnsréttindi og
fleira. Þeir töldu sig vita fyrir víst
að Halldór Ásgrímsson og félagar
myndu sjá um sína. Veifað var
framan í þá vegabótum á Jök-
uldal, uppgræðslu, bættu aðgengi
og símasambandi á Kára-
hnjúkasvæðinu og ýmsu fleira
sem eru smámolar á því gnægta-
borði aðgengis að sjóðum lands-
manna og ríkisábyrgðar sem þessi
dæmalausa framkvæmd byggist á.
Auðvitað var það mikilvægt fyrir
Landsvirkjun að efla velvilja land-
eigenda fyrirfram til þess að
koma í veg fyrir að neitt gerðist í
líkingu við andóf Mývetninga í
Laxárdeilunni 1970. Þessi aðferð
hefur dugað vel áður, – svo sem
smalakofar, uppgræðsla og vega-
bætur á afréttum vegna Blöndu-
virkjunar. Og nú veifar Lands-
virkjun loforðum um
gsm-samband og vegabætur á
virkjanasvæði Neðri-Þjórsár.
Þungamiðjan í tilvitnaðri grein
minni var eftirfarandi tilvitnun í
lýsingu lögfræðings Landsvirkj-
unar á Kárahnjúkavirkjun til að
Jakob Bjarnar
og misskilningurinn
Ómar Ragnarsson svarar grein
Jakobs Bjarnars Grétarssonar »Ég er innilega sam-mála Jakobi
Bjarnari um að einn
stærsti hluti Kára-
hnjúkahneykslisins sé
að verðmætin, sem fórn-
að er, eru einskis eða lít-
ils metin.
Ómar Ragnarsson
ÞAÐ var sorgardagur í sögu Mos-
fellsbæjar á miðvikudag þegar deili-
skipulag tengibrautar úr Helgafells-
landi um Álafosskvos var samþykkt
af fulltrúum meirihlutans og Fram-
sóknarflokksins á
fundi bæjarstjórnar.
Gallar skipulagsins
eru ótvíræðir. Það
mun kollvarpa bæj-
armyndinni og ræna
Mosfellsbæ sínum dýr-
mætustu sérkennum
sem eru þorpsstemn-
ing á gömlum merg á
bökkum Varmár í Ála-
fosskvos og nátt-
úrufegurð sem laðað
hefur að framúrskar-
andi listamenn og
ferðalanga víðsvegar
að, ekki bara und-
anfarin ár heldur ár-
hundruð. Fórnin sem
bæjarstjórnarmeiri-
hlutinn færði á mið-
vikudag er dýru verði
keypt og vandséð af
hverju tengibrautinni
var ekki valinn ásætt-
anlegri staður sem þó
blasir við í útjaðri
byggðar undir Helga-
felli.
Frá fyrstu tíð hefur bæjarstjórn-
armeirihlutinn fjallað um skipulagið
sem náttúrulögmál sem ekki megi
hnika frá hvað svo sem tautar og
raular. Varmársamtökin líta málið
öðrum augum og hafa ítrekað bent á
nauðsyn þess að vanda umfram allt
val á akstursleið að hverfinu.
Deiliskipulagið er afrakstur
vinnubragða sem fyrir löngu eru tal-
in úrelt annars staðar á Norð-
urlöndum. Heildarsýn skortir og
eins og fram kom á fundinum, í kjöl-
far fyrirspurnar Hönnu Bjartmars,
er enn ekki ljóst hvernig leysa á
þann alvarlega vanda sem deiliskipu-
lagið hefur í för með sér fyrir
íþrótta- og skólasvæði við Varmá og
skipulag miðbæjar Mosfellsbæjar.
Varmársamtökin hafa frá upphafi
gagnrýnt bútasauminn sem einkenn-
ir skipulagsvinnu á vegum bæjaryf-
irvalda. Samtökin hafa einnig gert
alvarlegar athugasemdir við kynn-
ingu á deiliskipulaginu. Látið var
nægja að kynna að hluta hönnun
tengibrautarinnar en kynning á
áhrifum framkvæmdanna á útivist-
arsvæði bæjarbúa við Varmá, at-
vinnustarfsemi og framtíðarupp-
byggingu í Álafosskvos var látin lönd
og leið.
Framganga bæjaryfirvalda hefur
verið með afbrigðum ólýðræðisleg
en það finnst þeim augljóslega ekki
sjálfum. Á fundinum kepptist bæj-
arstjórnarmeirihlutinn við að mæra
sjálfan sig fyrir hið gagnstæða. Gekk
það svo langt að áheyrendur gátu
ekki betur skilið en að skipulagið
væri afrakstur fróðlegrar samvinnu
við Varmársamtökin. Fulltrúar Sam-
fylkingarinnar gerðu
tilraun til að leiðrétta
hina nýstárlegu sagn-
fræði sem varð til þess
að fulltrúar meirihlut-
ans hófu stórskotahríð
sem endaði með tilfinn-
ingalegu uppþoti for-
seta bæjarstjórnar sem
taldi sig eiga harma að
hefna gagnvart samtök-
unum.
Skýring undirrit-
aðrar á tilfinninga-
rótinu er sú að sannleik-
anum er hver
sárreiðastur. Karl Tóm-
asson sem er fulltrúi
Vinstri grænna í bæj-
arstjórn Mosfellsbæjar
hefur legið undir ámæli
fyrir að svíkja þá stefnu
sem hann boðaði fyrir
síðustu sveitarstjórn-
arkosningar. Bregst
hann við pólitískri
gagnrýni sem árásum á
sína persónu. Sem
fulltrúi stjórnmálaflokks í meiri-
hlutasamstarfi hljóta einu umhverf-
isverndarsamtök bæjarins hins veg-
ar að eiga rétt á skýringu á þessum
viðsnúningi. Í okkar huga er um að
ræða fulltrúa flokks sem skilgreinir
sig sem umhverfisverndarflokk. Það
liggur í hlutarins eðli að umhverf-
isverndarsamtök gagnrýna um-
hverfisverndarflokk sem bregst
kjósendum sínum með svo af-
drifaríkum hætti.
Karl Tómasson boðaði endalok
Varmársamtakanna á fundi bæj-
arstjórnar á miðvikudag. Við mælum
hins vegar með því að forsetinn reyni
að gera sér grein fyrir afleiðingum
þess. Vinstri grænir hafa ekki svo
mikið sem lyft litla putta í þágu um-
hverfisverndarmála í sveitarfélaginu
undanfarið eitt og hálft ár. Hvað yrði
og hvað hefði orðið ef Varmárs-
amtökin hefðu ekki staðið vaktina?
Öllum er hollt að líta í eigin barm
og athuga sinn gang. Það munum við
hjá Varmársamtökunum gera og
hvetjum við forsetann og hollvini
hans eindregið til að gera slíkt hið
sama. Það væri ekki bara þeim sjálf-
um fyrir bestu heldur líka öllum
náttúruunnandi íbúum í Mosfellsbæ
til heilla.
Skemmdarverk
unnið á bæjarmynd
Mosfellsbæjar
Sigrún Pálsdóttir skrifar um
deiliskipulag Helgafellsbrautar
Sigrún Pálsdóttir
»Deiliskipu-lagið er af-
rakstur vinnu-
bragða sem
fyrir löngu eru
talin úrelt ann-
ars staðar á
Norðurlöndum.
Höfundur er stjórnarmaður
í Varmársamtökunum.
NÝ OG glæsileg íþróttamann-
virki knattspyrnufélagsins Vals í
Reykjavík hafa verið reist á
Hlíðarenda, hinu forna höfuðbóli
Valsmanna. Þau voru vígð að
viðstöddu fjölmenni við hátíðlega
athöfn laugardaginn 25. ágúst sl.
og er sannarlega ástæða til að
óska Valsmönnum til hamingju
með þennan merka áfanga. Nýtt
og glæsilegt íþróttahús hefur
verið tekið í notkun með tilheyr-
andi aðstöðu, en við hana er fest
áhorfendastúka við hlið nýs
grasvallar fyrir knattspyrnu sem
búinn er ýmsum nýjungum.
Knatthús mun innan skamms
rísa á svæðinu og verður það þá
búið fyrirmyndaraðstöðu fyrir
knattiðkendur. Í íþróttahúsinu
eru sæti fyrir vel á annað þús-
und manns og stúka knatt-
spyrnuvallarins tekur álíka
fjölda í sæti.
Það var í tíð Ingibjargar Sól-
rúnar Gísladóttur borgarstjóra
sem lagður var grunnur að þess-
um framkvæmdum sem munu í
framtíðinni veita Valsmönnum
aðstöðu til nýrra afreka, en Vals-
menn hafa sjálfir fjármagnað
stóran hluta framkvæmdanna.
Þótt það sé aldrei auðvelt fyrir
önnur lið að sækja Valsmenn
heim verður það án efa tilhlökk-
unarefni fyrir marga að fá að
keppa á hinum glæsilegu völlum
Vals. Til hamingju, Valsmenn!
Stefán Jóhann Stefánsson
Til hamingju, Valsmenn!
Höfundur er fulltrúi Samfylking-
arinnar í íþrótta- og tómstundaráði
Reykjavíkur.
MORGUNBLAÐIÐ er með í notk-
un móttökukerfi fyrir aðsendar
greinar. Formið er að finna of-
arlega á forsíðu fréttavefjarins
mbl.is undir liðnum „Senda inn
efni“. Ekki er lengur tekið við
greinum sem sendar eru í tölvu-
pósti.
Í fyrsta skipti sem formið er
notað þarf notandinn að skrá sig
inn í kerfið með kennitölu, nafni
og netfangi, sem fyllt er út í þar til
gerða reiti. Næst þegar kerfið er
notað er nóg að slá inn netfang og
lykilorð og er þá notandasvæðið
virkt.
Ekki er hægt að senda inn
lengri grein en sem nemur þeirri
hámarkslengd sem gefin er upp
fyrir hvern efnisþátt.
Þeir, sem hafa hug á að senda
blaðinu greinar í umræðuna eða
minningargreinar, eru vinsamleg-
ast beðnir að nota þetta kerfi.
Nánari upplýsingar gefur starfs-
fólk greinadeildar.
Móttökukerfi
aðsendra greina