Náttúrufræðingurinn - 1988, Blaðsíða 4

er 76,4 m2, 7,22 x 10,58 m. Því er skipt
niður á 57 fleka. Af þeim sýna 43
landið sjálft en 14 flekar sýna ein-
göngu hafsvæði umhverfis landið til
þess að fylla út í ferninginn. Flekarnir
eru dálítið mismunandi að stærð en
eru á bilinu 80-180 cm á kant. Meðal-
flatarmál þeirra er um 1,35 m2 og þek-
ur því hver þeirra tæpa 3000 km2 lands
að meðaltali.
Byrjað var að smíða líkanið í árs-
byrjun 1985 og áætlað er að því muni
ljúka í árslok 1990. Það er smíðað úr 1
mm þykkum pappa sem skorinn er út
eftir hæðarlínunum á kortunum. Ein-
stök pappaþynna stendur því fyrir
hverja 20 hæðarmetra í landinu. Frá
sjó og upp á topp Öræfajökuls eru því
106 þynnur í líkaninu. Þær eru límdar
hver ofan á aðra með venjulegu tré-
lími og heftar og negldar eftir þörfum.
Pappablokkirnar eru festar á tréplötur
sem skrúfaðar eru á álramma. Að
þessu verki hafa unnið fjórir líkan-
smiðir: Axel Helgason, Árni Hreiðar
Árnason, Jónas Magnússon og Kristj-
án Sigurðsson. Líkanið er síðan málað
og það gerir Sigurður Pálsson, mál-
arameistari.
Líkanið er í eigu Reykjavíkurborg-
ar og er fyrirhugað að það verði að
jafnaði til sýnis á fyrstu hæð ráðhúss-
ins við Tjörnina, í sal sem sérstaklega
verður útbúinn fyrir það og tengist
upplýsingaþjónustu sem rekin verður
þarna fyrir borgarbúa og ferðamenn.
Það verður hægt að aka því í geymslu
undir gólfi í næsta sal ef nota þarf sýn-
ingarsalinn til annarra hluta. Það er
því strax í upphafi ætlunin að vel verði
búið að þessu líkani og að það verði
notað eftir þörfum. Þetta verður eng-
inn sparigripur í felum nema á tylli-
dögum, heldur gagnlegt þing aðgengi-
legt til skoðunar, kennslu og rann-
sókna.
En hvaða gagn er að svona líkani
og er það nokkuð notadrýgra en
venjulegt landakort? Þessu verður
ekki svarað með einföldu jái eða neii.
Sumum mun svona gripur ugglaust
gagnast mjög vel en öðrum lítið. Það
er eins og gengur og fer eftir áhuga
manna og viðfangsefnum. En á það
má benda að hvergi er hérlendis hægt
að ganga að svona stóru íslandskorti
og virða það fyrir sér eða rannsaka,
þó efnið í það hafi verið til í áratugi.
Enn annað er það að líkanið sýnir
landið í þrem víddum, sem flatt landa-
kort gerir ekki. Mörgum gengur frek-
ar illa að lesa af nákvæmni af flötum
kortum og skynja ekki auðveldlega
hæðarmismun landsins við slíkan lest-
ur. Ef til vill er það ástæðan fyrir því
hversu sein þjóðin hefur verið að taka
þau kort sem til eru í almenna notk-
un. Það er áberandi að hér á landi er
mikið, og hefur verið lengi, gefið út af
bókum og ritum um náttúru landsins
og samskipti þjóðarinnar við náttúr-
una í gegnum tíðina. Það heyrir samt
frekar til undantekninga, ef reynt er
að sýna atriði úr þessari umfjöllun á
kortum, fyrr en nú á allra síðustu ár-
um. Landakortin hafa samt verið til í
áratugi.
Fræðimönnum ýmiss konar mun án
efa reynast þetta líkan gagnlegt. Á því
er hægt að lesa hvern stærri drátt í
landslaginu og bera saman á milli
staða eða landshluta. Rof ísaldarjökl-
anna á dala- og fjalllendi landsins er
einkar skýrt á þessu líkani. Hryggja-
og dalalandslag rekbeltanna kemur
mjög glögglega fram, eins og sést á
Tungnársvæðinu (l.mynd). Mismun-
andi form og útlit eldstöðva kemur vel
í ljós. Sem dæmi er sýndur Öræfajök-
ull (2. mynd). Þær undirgreinar jarð-
fræðinnar sem kallast ísaldarjarðfræði
og höggunarfræði ættu því að geta
haft mikið gagn af líkaninu, einkum
til kennslu en ef til vill einnig til rann-
178