Náttúrufræðingurinn - 1988, Blaðsíða 11

Tafla 1. Skýringar á nokkrum fræðihugtökum.
Definition of some concepts.
Hugtak Skýringar Einingar
Leysnihraði: Það magn efna sem losnar frá yfirborði bergs í vatni á tímaeiningu mól/cm2 sek
Efnarof: Brottflutningur uppleystra efna með vatni (chemical denudation)
Aflrœnt rof: Brottflutningur jarðvegs- og bergmylsnu með hverjum hætti sem hann verður (mechanical denudation)
Efnaveðrun: Molun og grotnun bergs, á staðnum, vegna efnahvarfa (chemical weathering)
Aflrœn veðrun: Molun og grotnun bergs, á staðnum, vegna aflrænna ferla (mechanical weather- ing)
Efnarofshraði: Árlegt magn efnarofs af ákveðnu flatar- máli lands talið í tonnum af uppleystum efnum tonn/km2 ári
Styrkur uppleystra efna: Magn uppleystra efna í ákveðnu rúmmáli (1 líter) eða ákveðinni þyngd (1 kg) vatns mól/líter, mg/kg
Hlutþrýstingur: Hluti ákveðinnar gastegundar í heildar þrýstingi. Ef loftþrýstingur (heildarþrýst- ingur) er t.d. 1 bar við yfirborð jarðar þá er hlutþrýstingur köfnunarefnis 0,78084 bör, súrefnis 0,20946 bör, argons 0,00934 bör og koltvísýrlings 0,00033 bör bör
Kristöllunarorka: Sú orkulækkun sem fylgir því að steind fer úr bráðnu ástandi í kristallað t.d. kaloríurlmól
Efnavarmafræði: Sú grein eðlisefnafræðinnar er fjallar m.a. um vensl hitastigs, þrýstings og orku- ástands efna. Með hjálp efnavarmafræð- innar (chemical thermodynamics) má segja til um það, hvort efni í ákveðnu um- hverfi séu í jafnvægi eða ekki (stöðug eða óstöðug)
bergmylsnu, jarðvegs og uppleystra
efna, með hverjum hætti sem hann
verður, nefnist rof“ (Þorleifur Einars-
son 1985). Rof uppleystra efna köllum
við efnarof en rof jarðvegs- og berg-
mylsnu aflrænt rof. Á sama hátt má
skipta veðrun í efnaveðrun og aflræna
veðrun. Árlegt magn efnarofs, er met-
ið með svokölluðum efnarofshraða
sem miðast við ákveðið flatarmál
lands og tonn af uppleystum efnum á
ári.
185