Náttúrufræðingurinn - 1988, Blaðsíða 39

Ari Trausti Guðmundsson
/
Um Islandselda
Höfundur svarar gagnrýni Páls Imslands
INNGANGUR
Bókin íslandseldar (héreftir einnig
ATG) uppsker ekki háa einkunn í ritdómi
og bókargreiningu Páls Imslands jarð-
fræðings í Náttúrufræðingnum (1. hefti 58.
árg. 1988, héreftir einnig PI). Peirri niður-
stöðu mun höfundur bókarinnar ekki
reyna að skáka. Né heldur mun hann
reyna að giska á tilgang eða ástæðu rit-
dómsins eða jafnvel þekkingu skrifarans.
En í skyldri getgátulist reynir Páll Imsland
fyrir sér víða í tilskrifi sínu þegar hann ýjar
að ótilgreindu áhugasviði höfundar, skiln-
ingsleysi hans á eðli alþýðlegra fræðibóka,
þekkingarskorti í jarðvísindum eða því
sem hann nefnir drifkraft ritstarfa höfund-
ar. Vísast er það sjaldgæft að höfundar
bóka svari ritdómum um verk sín. Ástæða
mín til slíks fráviks frá hefðinni er þessi:
Mér finnst umsögn Páls allt of víða ýmist
villandi eða röng.
Ég mun taka fyrir allmörg atriði úr til-
skrifi Páls, rétt eins og Náttúrufræðingur-
inn leyfir í einni langri grein. Mörgu verð-
ur því miður að sleppa vegna rúmleysis.
ÞORVALDUR THORODDSEN -
EÐA VAR ÞAÐ JÓNAS?
Páll hefur grein sína á því að mótmæla
þeirri staðhæfingu forlagsins Vöku-Helga-
fells að í bókinni sé í fyrsta sinn fjallað um
allar virkar eldstöðvar í landinu með hjálp
ljósmynda, korta og skýringarmynda.
Hann telur líka að framlag Þorvaldar
Thoroddsens sé vanmetið í Islandseldum.
Síðar í greininni telur Páll að sama vanmat
komi fram þar eð ekki sé oftar en tvisvar
vitnað til Þorvaldar í bókinni og hvergi sé
rit hans um eldgosasöguna dregið fram í
heimildabunkanum. Með þessu sýnist mér
Páll gefa í skyn að höfundur íslandselda
vilji upphefja sjálfan sig.
Að mínu mati er hér vegið á bak með
því að spyrða saman ólík rit bæði í tíma og
að allri gerð. Rit Þorvaldar er fullbúið
fræðirit, byggt bæði á frumathugunum
hans og fjölmörgum heimildum. Þess utan
er ritsins skilmerkilega getið í formála
bókarinnar (ATG) án einkunnar eða væg-
is, rétt eins og þegar önnur merk rit eru
þar nefnd, t.d. Jökla- og eldrit Sveins
Pálssonar.
Hitt vita líka margir að Eldfjallasaga
Þorvaldar sem hann lauk við 1912 fjallar
sannarlega ekki um allar íslenskar eld-
stöðvar, heldur einungis þær helstu eins
og efnisyfirlit þess rits sýnir best. Tugir
eða hundruð sprungueldstöðva eru þar
ekki nefndar né heldur allmargar stórar
eldstöðvar sem voru óþekktar í upphafi
aldarinnar.
Auðvitað vantar líka eitthvað af eld-
stöðvum í íslandselda. Auðvitað er um-
sögn forlagsins á kápusfðu fullhraustleg yf-
irlýsing ef fyllstu nákvæmni er gætt. En að
hér fari einhver tilraun til þess að upphefja
Islandselda á kostnað gamalla (og gegnra)
yfirlitsverka er hugarsmíð Páls Imslands.
Fullyrðing á bókarkápu stenst sem slík í
þeim auglýsingastfl sem alsiða er að forlög
noti til að vekja athygli á bókum sínum.
Hvað eldfjallasögu Þorvaldar Thorodd-
sen áhrærir sem heimildarbanka þá kemur
tvennt til. í fyrsta lagi er búið að geta rits-
Náttúrufræðingurinn 58 (4), bls. 213-221, 1988.
213