Náttúrufræðingurinn - 1988, Blaðsíða 31

staflanum eru gamlar kulnaðar eld-
stöðvar sem hafa verið afkastameiri
en svæðið umhverfis þær á meðan þær
voru virkar. Á ýmsan hátt svipar þeim
til sumra eldstöðvanna á gosbeltunum
sem eru virk í dag. Hann lýsti helstu
eiginleikunum í jarðfræðilegri gerð
þessara eldstöðva og ályktaði að þær
væru sambærilegar við þær megineld-
stöðvar sem nú eru virkar varðandi
hegðun. Hann kallaði þær „central
volcanoes“ sem á íslensku hefur verið
þýtt með orðinu megineldstöðvar. Sú
megineldstöð, sem hann lýsti fyrst af
verulegri nákvæmni (1963) finnst í
fjalllendinu inn af Berufirði og í inn-
anverðum Breiðdal. Hún er kölluð
Breiðdalseldstöðin og er hvað ein-
kenni varðar eins konar fulltrúi þessa
fyrirbæris og til hennar er gjarnan
vitnað um samanburð. Hún er „locus
typicus“ (hinn dæmigerði staður) fyrir
þetta fyrirbæri, eins og það er kallað
upp á latínu í jarðfræðimáli. Megin-
eldstöðvarnar á Austurlandi eru
nokkuð margar en misjafnlega gaml-
ar. Inn á milli þeirra er jarðlagastafl-
inn einfaldari að gerð. Upphleðslan
þar virðist hafa verið hægari en stöð-
ugri en í megineldstöðvunum, svo að
lokum þá kaffærði hún megineld-
stöðvarnar sjálfar eftir að þær kuln-
uðu út.
Líklega er grein Walkers um Breið-
dalseldstöðina sú sem orðið hefur ís-
lenskum jarðfræðingum notadrýgst af
greinum hans, þó mikið sé enn vitnað
í margar aðrar greinar hans. Hún lýsir
almennri uppbyggingu staflans og
helstu einkennum hans. Ein af fyrstu
greinum hans um austfirska jarðfræði
fjallaði um það hvernig geislasteina-
tegundirnar mynda ákveðin belti í
jarðlagastaflanum (1960). Hún hefur
verið afar notadrjúg vegna þess að
hún gefur okkur möguleika á því að
leggja mat á það, hversu mikið hefur
rofist ofan af jarðlagastaflanum og
hversu mikið hann hefur hitnað upp
eftir að hann myndaðist.
Walker skrifaði einnig nokkrar
greinar um aðra þætti íslenskrar jarð-
fræði, en um almenna byggingu Aust-
fjarðastaflans, bæði um afmörkuð svið
og víðfeðmari hugmyndir. Flestar eru
þær þó ritaðar eftir að hann var hætt-
ur reglulegum sumarferðum sínum til
Austfjarða. Af þessum ritsmíðum má,
til þess að gefa yfirlit yfir fjölbreyti-
leikann í viðfangsefnum hans, nefna
grein um flikruberg í Austfjarðastafl-
anum (1962), um ýmis sérkenni eld-
virkninnar á kvarter á íslandi (1965),
um það hvað stjórnar hegðun eldgosa
á íslandi (1974), um hallandi sillu-
sveima á Suðausturlandi (1975), um
aukalandreksbelti á íslandi (1975) og
um almenna landslagsþróun á Aust-
fjörðum (1982).
Margar greinar eftir lærisveina hans
hafa einnig haft mikil áhrif. Þar má
nefna sem dæmi greinar Carmichaels
um bergfræði (1964) og steinafræði
(1967) megineldstöðvarinnar í Þing-
múla, sem á sínum tíma olli nánast
straumhvörfum í bergfræðilegri þekk-
ingu og hafði áhrif á bergfræðinga um
allan heim. Einnig má nefna greinar
Blakes um innskotin í Austurhorni
(1966) og Álftafjarðareldstöðina
(1970). Allmargar greinar hafa birst
um ganga, innskot og hraun, sem gerð
eru bæði úr súru og basísku bergi og
sýna að mismunandi bergkvikur geta
verið samtímis á ferð í jarðskorpunni
á sama stað. Þar má nefna sem dæmi
grein Gibsons og Walkers 1963. Þá má
líka nefna greinar Jones um móbergið
í Laugardalsfjöllum, einkum sam-
bandið á milli stærðar og gerðar
bólstranna og dýpis þess vatns eða
þykktar íssins, sem yfir gosopinu var
(1968 og 1969 og Jones og Nelson
1970). Greinar Walkers og lærisveina
205