Tímarit iðnaðarmanna - 01.07.1976, Blaðsíða 16

RANNSOKNASTOFNUN
IÐNAÐARINS -
MÁLMIÐNAÐARDEILD
Ákveðið liefur verið að kynna
hér starfsemi deilda Rannsókna-
stofnunar iðnaðarins. Verður byrj-
að á málmiðnaðardeild.
Við málmiðnaðardeild Rann-
sóknastofnunar iðnaðarins starfa
að jafnaði sex nienn í fullu starfi.
Jafnframt nýtur deildin annarra
starfskrafta á stofnuninni á ýmsum
sérsviðum, þegar þörf krefur. Verk-
efnin eru einkum þjónustuverk-
efni við iðnfyrirtæki og aðra aðila,
sem nota málma til nýsmíða og
viðgerða. Unnið er við aragrúa
fjölbreytilegra verkefna, þar sem
reynt er að liðsinna öllum þeim,
sem eftir aðstoð leita, eftir því,
sem starfslið, tækjakostur og þekk-
ing leyfir. Flest verkefni eru þó á
eftirfarandi sviðum:
1. Verkþjálfun iðnaðarmanna i
málmsuðu, t.d. rafsuðu, log-
suðu, kolsýrusuðu og argon-
suðu (TIG, MIG). Verkþjálfun-
inni lýkur stundum með hæfn-
isprófi, sem sýnir, að suðumað-
ur geti framkvæmt ákveðið
suðuverk með fyrirfram ákveðn-
um gæðum. Þessi próf eru ætluð
fyrir stærri málmsmíðaverkefni,
þar sem mikilvægt er, að suðu-
maður hafi náð valdi á þeim að-
ferðum, sem nota á, áður en
verkið hefst.
Verkþjálfunin er mikið notuð
af iðnfyrirtækjum, og eru að
meðaltali 3—4 menn á dag við
þjálfun á stofnuninni. Algengur
þjálfunartími er ein vika fyrir
menn, sem unnið hafa við
málmiðnað og almenna suðu-
vinnu. Einnig er nú að verða al-
gengt, að fyrirtæki sendi iðn-
nema á námskeið í byrjun samn-
ingstíma, til þess að nýting
þeirra við málmsmíðar hefjist
sem fyrst. Jafnframt verkþjálf-
un á stofnuninni er unnið við
verkþjálfun suðumanna á
vinnustöðum og er þá einnig
aðstoðað við að velja heppileg-
ustu suðuaðferðir við verkin.
Þessi starfsemi kemur oft að
lokinni þjálfun á stofnuninni
fyrir ákveðin verkefni.
2. Prófanir á gæðum málmsuðu.
Notaðar eru liljóðbylgju- og
röntgenprófanir til að kanna
gæði málmsuðu við mikilvæg
málmsmíðaverkefni. Teknir eru
um 4 km af röntgenmyndum af
rafsuðu á ári.
3. Tækniaðstoð við skipasmíða- og
skipaviðgerðaiðnaðinn. Tveir
starfsmenn málmiðnaðardeildar
hafa unnið við ofangreind verk-
efni með starfsmönnum Svejse-
centralen og Iðnþróunarstofn-
unar íslands. Starfsemin hefur
beinst að þróun smíðaaðferða,
þ.e. framkvæmd hlutasmíða,
notkun heppilegra vinnuteikn-
inga, vali á suðuaðferðum o.þ.h.
4. Efnisprófanir. í efnisprófunum
teljast styrkprófanir (togþol,
harka, höggþol), sprunguleitar-
aðferðir (litar- og segulprófanir,
smásjárskoðun), efnagreiningar
og rannsóknir á efnisuppbygg-
ingu með slípun og smásjár-
skoðun. Notkun þessara próf-
ana er best lýst með dæmum:
a) Gírkassi í jmngavinnuvél
bilar. Eitt stykki er brotið, en
hin virðast lieil. Þau eru þó
öll litarprófuð til að leita
að sprungum og jafnframt
skoðuð undir smásjá. Með
þessu má minnka líkur á, að
ónýt stykki séu sett í gírkass-
ann við viðgerðina. Sem
dæmi má nefna, að í tann-
hjólinu á meðfylgjandi mynd
fundust fimm sprungur á
þennan liátt. Engin þeirra
sást með berum augum.
b) Gera þarf við sprungu í vél-
arhúsi. Ein sprunga sést með
berum augum. Með iltar-
prófun eða segulprófun má
kanna hvort um fleiri
sprungur sé að ræða.
c) Verið er að sjóða saman
sprungið járnstykki, t.d. úr
þungavinnuvél. Suðan
springur alltaf. Með mæl-
ingum á kolefni og e.t.v.
fleiri efnum má athuga suðu-
hæfni málmsins og velja
heppilegustu suðuaðferð og
rafsuðuvír.
d) Gera á við lilut úr ryðfríu
stáli eða áli. Efnagreining
leiðir í ljós urn hvaða tegund
innan efnisflokksins er að
ræða, þannig að liægt sé að
velja rétt viðgerðarefni.
e) Öxull þarf að fullnægja á-
kveðnum lágmarkskröfum
um styrk eða t.d. vera jafn-
16