Heima er bezt - 01.09.1998, Blaðsíða 4

' Agætu lesendur.
Nú lækkar sól óðum á lofti og dagurinn styttist. Ekki
hygg ég að það sé ýkja oft sem við mannfólkið leiðuin
hugann beinlínis að þessum lífgjafa alls sem á jörðinni
grær, sólinni. Þessum eldhnetti sem, þrátt fyrir gífurlega
fjarlægð sína, nær að lýsa upp allt á jörðinni svo albjart
verður og hita upp svo um munar. „Dýr myndi Hafliði
allur,“ var sagt í öðru sambandi og tilgangi, en á sama
hátt mætti segja að mikill hlýtur hitinn allur og birtan
vera í þessum eldhnetti, að
hann skuli ná þessum áhrif-
um um svo langan veg.
Sólin hefur enda heillað
mannkynið frá alda öðli og
hafa menn dáð hana víða og
m.a. túlkað útlit hennar á
ýmsa vegu í listaverkum sín-
um.
Einhverjar kenningar hafa
menn reyndar verið með
uppi um að tími sólarinnar sé
takmarkaður, eins og flests
annars í efnisheimi, hún
muni er tímar líða brenna
upp og breytast í risastóran
gasrisa, sem muni verða svo
mikill að umfangi að hann
muni m.a. umlykja jörðina.
Telja menn sig hafa séð þessa þróun hjá öðrum sam-
bærilegum stjörnum úti í hinum stóra himingeimi. Ekki
er þetta þó þróun sem við er nú búum á hóteli Jörð,
þurfum að hafa verulegar áhyggjur af, því menn telja að
þessi breyting muni ekki verða fyír en eftir svo sem
einn milljarð ára.
En sérkennileg getur sú þróun verið, því þar má segja
eins og kannski um fleira í veröldinni, að eins dauði
verði annars brauð. Þó þessi væntanlega stækkun á sól-
inni muni að sjálfsögðu eyða öllu lífi á jörðinni, verði
það enn þar til staðar þegar þar að kemur, og væntan-
lega svíða hressilega alla næstu hnetti, þá búast menn
við að á sumum ljarlægari hnöttum, sem í dag eru nán-
ast djúpfrystir og óbyggilegir lífi eins og við þekkjum
það, muni hlýna snarlega og að því marki sem heppilegt
er fyrir myndun lífs og alls sem því fylgir. Hafa menn
nefnt sum tungl og fylgihnetti í ytra hluta sólkerfis okk-
ar, í þessu sambandi.
Stundum verður manni hugsað til þess hvað skyn-
heimur okkar jarðarbúa er í raun afskaplega lítill og tak-
markaður, ef miðað er við öll þau ósköp og víðáttu sem
utan hans er, þ.e.a.s. ef litið er til himingeimsins og alls
þess sem hann býr yfir, og sem við auðvitað vitum harla
lítið um, enn sem komið er. Þó eru menn smám saman
að bæta við þekkingu sína í því efni, og þrátt fyrir þær
fjarlægðir og yfirtök sem vísindatæki og geimför eru
farin að fara og ná yfir, að okkar mati, þá eru þau tæp-
lega farin að yfirgefa Qöruborð okkar við alheimshafið
ennþá. Slíkar eru ómælisvíddirnar í þessu „reginhafi“
efnisheimsins.
Löngum hafa menn starað upp í stjörnubjartan nætur-
himininn, stundum í lotningu, og fyrr á öldum sáu menn
ótal myndir út úr afstöðu
stjarnanna og gáfu þeim
nöfn eftir því sem þeir töldu
sig sjá þar. Það auðveldaði
þeim einnig að ferðast og
rata eftir stöðu stjarnanna.
Sagt er að það hafi verið
íbúar hinna fornu menning-
arsamfélaga í Litlu-Asíu,
Assyríu, Babyloníu og
Fönikíu, sem fyrstir notuðu
ímyndunaratlið og skipuðu
stjörnunum í stjörnumerki
og gáfu þeim nafn.
Og svo vikið sé aftur að
sólinni þá er svo sem ekki
mjög að undra að menn hafi
dýrkað hana og dáð í gegn-
um aldirnar, því alllengi
hefur mönnum verið ljóst hvílík undir-
staða hún er fyrir tilveru lífs á jörð-
unni. Hún lýsir og hitar, veldur flóði
og fjöru, skapar regn og þurrk og bók-
staflega talað heldur öllu gangandi á
jarðríki okkar. Þetta er öllum ljóst að sjálfsögðu, en
merkilegt er það samt hversu lítt hinn almenni nútíma
maður í raun leiðir hugann að þessari staðreynd. Ekki
svo að skilja að slíkar hugleiðingar myndu hafa afger-
andi eða verulega lífsbreytandi áhrif fyrir hann, en þó er
eins og mætti ímynda sér að það væri ekki óhollt fyrir
mannfólkið að íhuga stundum hversu háð það er öllu
umhverfi sínu og hvaðan því kemur möguleikinn til til-
veru. Þetta gerðu sumar hinna fornu þjóða, og kannski
voru þau tengsl og hugrenningar ekki alveg eins út í
bláinn og maður gæti ímyndað sér. En þetta er eitt af því
sem horfið hefur með nútíma menningu og tækni. Mað-
urinn trúir æ meir á mátt sinn og megin, yfirráð yfir
náttúrunni, og getu sinni til þess að stjórna henni og fara
með að vild.
Með bestu kveðjum,
Guðjón Baldvinsson.

320 Heima er bezt