Æskan

Årgang

Æskan - 01.02.1983, Side 42

Æskan - 01.02.1983, Side 42
Af erlendum tónskáldum mun Schu- bert vera kunnastur alþýðu manna baeði hér á landi og annarsstaðar. Ber það fyrst og fremst til, að sönglögin eiga hægari leið að eyra almennings en aðrar tónsmíðar og að sönglög Schuberts voru svo sérstaklega vel fall- in til að festa sér í minni, látlaus og laus við flúr, en svo Ijóðræn og þekk, eins og vísa lærist ef maður heyrir hana einu sinni. Og þó bæði óperur, kórverk, hljómkviður, sónötur og margt fleira liggi eftir Schubert verða það þó söng- lögin hans, sem lengst halda minning- unni á lofti. Franz Peter Schubert var austurrísk- ur maður og fæddist skammt frá Vín 31. janúar 1797 í þorpi sem hét Licht- enthal. Var faðir hans barnakennari þar í þorpinu og mikill barnakarl, því að þau urðu nítján börnin. Eins og nærri má geta hrukku barnakennaralaunin skammt til þess að seðja þessa mörgu munna og veita þeim sæmilegt uppeldi og ólst Schubert því upp við hina mestu fátækt. En hann hafði góða söngrödd og hafði gaman af söng og hljóðfæra- slætti. Ellefu ára fékk hann að syngja í drengjakór kirkju einnar í Vín og var það fyrsta menntun hans í tónlistinni. En eigi að síður fór hann þegar að fást við tónsmíðar og samdi „fantasiu" fyrir píanó þrettán ára gamall. En fyrsta „rnessan" sem hann setti saman var sungin opinberlega þegar hann var seytján ára. Faðir hans hafði veitt hon- um nokkra tilsögn í að leika á fiðlu, því að það urðu allir skólameistarar að kunna í þá daga, og einhvern veginn hafði hann séð sér fært að koma hon- um til kennslu hjá hljómlistakennaran- um Antonio Salieri, sem þá var í mikl- um metum í Vín. Ekki gat Schubert lifað á tónlistinni. Faðir hans kom honum því að sem tímakennara við skólann sem hann starfaði f og hékk hann við það starf í þrjú ár, 1813-1816, við lítinn orðstír. Hann var engum kennarahæfileikum búinn og hafði takmarkaða þekkingu á því sem hann átti að kenna og var auk þess mjög viðutan í starfinu og það kunnu lærisveinar hans að nota sér. Hugur hans var allur við tónlistina og þrátt fyrir kennslustarfið samdi Schu- bert fjölda tónsmíða á þessum árum. Hann var alltaf að semja. Það var eins og lögin væru sungin fyrir eyrum hans og hann þyrfti ekki annað en skrifa niður. Frá þessum árum liggja eftir hann yfir 100 sönglög, sem urðu til svo að segja í einu vetfangi, og stórar tón- smíðar fyrir hljómsveitir og kirkjukóra, er hann samdi með undraverðum hraða. Hann var jafnfljótur að semja og Símon Dalaskáld var að yrkja, en gæðamunurinn var allmikill. Ekkert Ijóð hefur verið kveðið svo fagurt, að lag eft- Franz Schubert ir Schubert sómdi sér ekki við það og gæfi því aukið gildi og voru það þó Ijóð úrvalsskáldanna, sem Schubert öðru fremur setti lög við. Af rúmum 600 sönglögum sem hann samdi eru t. d. yfir 100 við Ijóð eftir Goethe, þar á meðal „Álfakóngurinn", sem var fyrsta lagsmíð hans, „Greta við rokk- inn“, „Næturljóð vegfarandans" og „Heiðarrósin". Fræga lagboða fékk hann einnig frá Schiller, Heine, Ruckert og fleirum. Það voru bæði einstök lög og heilir lagaflokkar, sem hann samdi, má af þeim síðarnefndu sérstaklega nefna „Malarastúlkuna fögru", „Vetrar- ferðina", „Stúlkan frá hafinu" og „Svana- söng“. En auk sönglaganna 600 lét hann eftir sig átta hljómkviður og yfir 30 önnur hljómsveitarverk, sex messur og 17 óperur auk fjölda margs annars. Hefur ekkert tónskáld verið frjósamara en hann á jafn stuttri ævi. Það er blátt áfram undravert hvað eftir hann liggur. En þó var líf hans mesta basl. Hann var enginn ráðdeildarmaður og bar enga áhyggju fyrir morgundeginum. Hann var að jafnaði auralaus og í sí- felldum vandræðum, en setti það ekk- ert fyrir sig. Vini átti hann nokkra sem reyndu að hjálpa honum, en samt gat hann aldrei lifað áhyggjulausu lífi. Ef sá heimur hefði verið til sem ekki þekkti peninga, hefði Schubert átt þar heima. Honum varð ekkert úr tónsmíðum sín- um og hafði sjálfur ekki hugmynd um hvers virði þær voru. Og honum var allsendis ósýnt um að „koma sér áfram" sem kallað er og missti að jafn- aði tækifæranna er honum buðust þau. Helstu tekjur hans voru af píanó- kennslu, sem hann stundaði jafnan nokkuð. Hann dvaldi lengstum í Vín og þar dó hann úr taugaveiki í mestu ves- öld árið 1828 - aðeins 31 árs að aldri. En eftir þennan unga og misvirta mann hafa allar menningarþjóðir ver- aldarinnar fengið notadrýgsta tónlistar- arfinn - þá gjöf sem nær til fjöldans. Kápumynd Ljósmynd: Sigurður Þorgeirsson. Vinnu- stofa hans er á Klapparstíg 16, Reykjavík. 42

x

Æskan

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Æskan
https://timarit.is/publication/383

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.