Heimilisblaðið - 01.07.1944, Blaðsíða 14

122
heimilisblaðið
Endurminningar Kristjáns Á. Benediktssonar
Endurminningar þessar eru frá árunum fyr-
ir og um 1870 og eru bernskuminningar liöf.
undar úr sveit sinni, Kelduhverfi. Er í þeim
ítarlega lýst daglegu lífi á þeim tímum, sið-
um og venjum, atvinnuháttum o. fl. Eru end-
urminningarnar liinar fróðlegustu og skemmti-
legar aflestrar.
Kristján Ásgeir Benediktsson fæddist að Ási
í Kelduhverfi í Þingeyjarsýslu 23. ágúst 1861.
Barn að aldri missti hann föður sinn og ólst
upp hjá móður sinni. Hann byrjaði að læra
undir latínuskólann, en af skólagöngu varð
ckki, og olli því fjárskortur. Hann fór á Möðru-
vallaskólann og lauk þaðan prófi eftir tveggja
vetra nám. — Kristján fluttist til Ameríku 1894
og settist að í Winnipeg. Vann bann þar að
skrifstofustörfum. Hann fékkst nokkuð við rit-
störf og skrifaði m. a. skáldsögur undir nafn-
inu Snær Snæland.
Þessar endurminningar Kristjáns birtust upp-
haflega í Heimskringlu, öðru aðalblaði íslend-
inga vestan hafs, árið 1907. Þær eru prentaðar
hér óbreyttar.
ÚG er fæddur og uppalinn í Kelduhverfi i
Norður-Þingeyjarsýslu. Ég ætla að segja
frá liáttum og siðum og hversdagslífi Jiar. Á
æskuárum kom ég örsjaldan í næstu sveit
(Axarfjorð). Um þessar mundir, sem hér um
ræðir, var Keldhverfingum veitt meiri at-
hygli en öðrum norðursýslubúum. Það kom
ekki til af neinu góðu. Á undan voru þrír
ungir menn í Kelduhverfi, sem liéldu þeirri
skoðun a loft, að Biblían og klerkaræður
væri allt saman verslegt, en ekki innblásið.
Af þessu voru Keldhverfingar í hljóði kall-
aðir trúlausir og jafnvel heiðingjar. Annarra
sveita menn skoðuðu þá með skelfingu og
næslum með hræðslu. Það voru þeir Erlemí-
l,r Gottskálksson, alþingismaður í Garði,
Kristján Jónsson, skáld, og Ólafur Ólafsson
Esphælingur (síðar í Winnipeg), sem mót-
mæltu kirkju, klerkum og kreddum.
Erlendur var íslenzkur í húð og hár, bráð-
gáfaður og vel lesinn, einnig skáldmæltur og
hraðkvæður. Mun mest að honum hafa kveð-
ið í sókn gegn kirkju og klerkum. Þegar
helgiprédikanir Péturs biskups komu fyrir
ahnennings sjónir, orti Erlendur brag, sem
byrjaði þannig:
Pétur fór að gera graut,
gráðug til ad seðja naut.
Kristján kenndi drengjum einn vetur und-
ir fermingu. Kom hann þá einum drengnum
til að yrkja rímur út af Biblíunni, og er þetta
ein vísan:
Eortjaldið þá fauk í tvennt,
flest gekk þá úr lagi.
Björgin klofna, bifast mennt,
dauðir tóku slagi.*)
„Biblíurímurnar“ eru svipaðar þessu sýnis-
horni. Einnig má ráða í, að Keldhverfingar
sumir sáu Biblíuna í réttu bókarljósi, en alls
ekki himinborna. — Ekki heyrði ég þess get-
ið, að Ólafur kvæði um guðsorðabækur né
léti aðra gera.
drykkjuskapur og glettingar.
Á þeim árum var brennivínsöld mikil un>
allt land. Báðir voru þeir Erlendur og Krist-
ján gefnir fyrir sopann. Fóru Jteir oft til
kunningja sinna og tóku sér hressingu, enda
atti Erlendur víða erindi, því að liann var
þá hreppstjóri.
Um þessar mundir var séra Stefán Jons-
son í Garði. Hann var ærið lineigður fvrir
vín, eins og títt var um þresta í j)á daga-
Hann var gleðimaður og frjálslyndur og lærð'
ur vel. Hann var oft með þeim félögum, en
þótti þeir guðlitlir stundum. Sló þá í sniá-
skærur með þeim Erlendi og honum. Þeir
voru báðir fríðir menn og miklir fyrir sér.
Kvaddi prestur þá stundum og liélt heim-
Jafnan voru þeir góðir kunningjar og mátu
gáfur og drengskap hvors annars.
Bóndi einn í sveitinni hét Kristján Guð-
mundsson og bjó á bæ þeim, er Hóll heitir-
Hann átti konu, sem Elísabet liét, Sæmunds-
dóttir. Hún var ekkja, þegar Kristján gekk
að eiga hana, en allefnuð og skörungur nokk-
ur. Kristján var drykkjumaður á þeim ár-
um. Hélt liann oft veizlur að fornum sið og
hafði boð stór og mikla búsýslu. Þeir Er-
lendur og Kristján skáld voru sjálfboðnir og
í hinum mestu metum lijá Kristjáni bónda.
Hann vildi gjarna læra að yrkja og bað þá
' ) Slæmur fermingarundirbúningur þætti þctta nú.
En seinna kvað þessi sami mað'ur: „.... DrottitW
telur tárin mín. Ég tnii og huggast lœt“. — Úfgef'