Heimilisblaðið - 01.07.1944, Blaðsíða 18

126
HEIMILISBLAÐIÐ
aðir. En flestir áttu eitthvert erindi viðkom-
andi annboðum og hestajárningum, ásamt
fleiru og fleiru.
Menn sóttu sláttinn fast. Á djúpengi stóðu
menn í mitti og upp í höku frá morgni til
kvölds. Á laufengi fylltust augu og eyru og
nef af sandi, og menn voru hálfblindir af
sandrokinu, og þó staðið þá eins lengi og
slægjan fór ekki í kaf af Ijánum. I rigning-
um og krapahríðum stóðu menn við slátt eins
lengi og gras fór ekki í kaf. Sums staðar
þurfti engjafólk að ganga tveggja klukkutíma
göngu á engi og af, kvöld og morgna.
Fjallgöngur byrjuðu strax og sláttur var
búinn (í 21. viku) og vöruðu að öðru livoru
allt fram undir veturnætur. Stundum var far-
ið í fimmtu fjallgöngur, ef liitiar fyrri liöfðu
mislieppnazt og lieimtur voru slæmar.
Þegar göngur voru búnar, máttu menn fara
í eftirleitir og selja fund á fé. Stundum fundu
eftirleitarmenn fáar kindur, en oftar enga
skepnu. Fjárheimtur voru vondar. Fé rann
inn á jökla, og dýrbílir drápu það, einkum
lömb, unnvörpum. Stundum króknaði fé eft-
ir rúningar á vorin, fennti á sumrum, liljóp
í gjár og gjótur undan mývargi og lagöist
afvelta.
1 fyrstu göngur fóru gangnamenn ríðandi,
og oft í aðrar göngur, en gangandi eftir að
þær liðu.
HAUSTVERK.
Haustverk voru fjallgöngiír, fjárpössun, frá-
gangur heyja, húsaviðgerðir, kaupstaðarferð
(oftar ein).
Þá var fátt fé rekið í kaupstað, en fjár-
bændur slátruðu 30—100 kindum fyrir heim-
ilið. Sauðir þóttu naumast leggjandi að velli
yngri en þrevetrir. Þeir þótlu allvænir, ef
þeir jöfnuðu sig í tvö lýsipund (30 pund)
á tvo mörva og fjögurra lýsipunda fall. Kjöt-
ið var saltað í tunnur og hengt upp í eldhús
og þurrkað í reyk. Mörvar voru saxaðir og
bræddur tólgur úr þeim.
Þá voru steypt kerti til hátíða og vetrar-
ins. Þau voru venjulega steypt í strokk og
kölluð „strokkkerti“. Einnig voru búin til
hamskerti og krökkum gefin. Sumir bjuggu
til klókerti og kóngakerti. Voru þau gefin
á jólanóttina. Það var alsiða, að gefa öllum
á bænum kerti þá nótt. Sumir fengu tvo,
ef þeir liöfðu öðrum fremur eitthvað ljos'
vant að starfa.
Tólgnum var rennt í belgi. Þótti sá g°ð'
ur bóndi, er flutti sex tólgarbelgi í kaupstað-
Þá var tólgur í háu verði og kaupmenn sott-
ust eftir honum.
Sumir gerðu til kola á hauslin, ef tíð var
góð frameftir. Menn óku áburði á tún á haust-
in og gerðu við túngarða.
VETRARSTÖRF.
Fjárgeymsla- hyrjaði strax, er réttir byrj'
uðu. En fé var látið liggja úti víðast þar, sem
útbeit var, eins lengi og vetur skall ekki a.
Stundum fennti fé í fyrstu hríðum. í beztu
vetrum kom fé ekki í hús fyrir fengitíð og
lömbum ekki kennt át fyrr en eftir nýár.
Kýr voru teknar í fjós strax og snjóa t°r
og stóðu inni á gjöf ekki skemur en 26 vikur-
Þær voru flestar „snemmbærar“ eða „haust-
bærar“. Fimmtán marka kýr þótti góð, 011
sumar mjólkuðu 24 merkur í mál, en þær
voru fágætar.
Hestar gengu úti frameftir öllum vetn-
Voru þeir ekki teknir í liús fyrr en
holdsloppnir. Þá var þeini gefið moð frá.kuni
og lömbum og farið illa með þá. — Stund-
um gengu þeir af á Mývatnsöræfum eða félb1
og fóru í gjár.
Þar, sem geitur voru, var þeim gefin ta°a
með beitinni, og mjólkuðu þær fram um j0^
og allan veturinn, ef þær voru teknar á gj0^
og haft hlýtt á þeim. — Þeir, er það gerðu,
höfðu þær í baðstofu eða undir palli. — Gaiu-
alt fólk hafði mikla trú á heilnæmi í gelta'
mjólk. Þeir, sem létu mjólka geitur á vetr-
um, áttu enga kú, en fleira sauðfé.
Smáband var tætt úr haustull. K°»lU
spunnu og prjónuðu, þæfðu ogtrédrógu. Karl-
menn hömuðust við að kemba og prjóna, þe£'
ar þeir voru í baðstofu. Það þótti góður
prjónamaður, sem prjónaði sokkinn á vöku-
Sokkurinn var átta fingurhæðir af fit °^aU
á hælstall; en framleisturinn 21/, fingurhæð.
Bændur lögðu smábandið inn hjá kaup-
mönnum fyrir nýárið. Þá var regla að vera
skuldlaus um nýár í kaupstaðnum.
Þegar smábandi var lokið, var farið að
tæta plögg (vettlinga og sokka) lianda heiina-
fólkinu. Þá var byrjað á að spinna í vefi-