Samtíðin - 01.05.1940, Síða 13

SAMTIÐIN
9
Þór Sandholt:
Skipulag bæja
0 RÖIN „skipu-
lag bæja“ eru
í ráuninni ekki
réttnefni á þvi,
sem átt er við
með þeim; orðið
„skipulag“ væri
eiginlega hent-
ugra einsamalt,
ef það væri ekki
svo algengl i ýmsum öðrum merk-
ingum. Sennilega mætti nota sam-
nefnið „bygðarskipulag“ (sbr. þjóð-
skipulag), því að skipulaginu er
vitanlega ætlað að ná jafnt til sveit-
anna sem bæja og þorpa.
Það hefur verið stungið upp á
orðinu „geoproscopv“ (stytting ur
„geoproscopology") sem einyrði fyr-
ir öll þau störf og fræði, sem lúta
að skipulagi, eins og' hér um ræð-
ir, og þýði nú málfræðingar vorir.
Skipulag (bæja) í sínum einföld-
ustu myndum er afar gamalt, enda
kemur fram eittlivert skipulag strax
og reist eru varanlég mannvirki, eilt
eða fleiri saman. Og þó að ýmsar
borgir væru á fyrri öldum skipu-
lagðar svo fagurlega, að lil fyrir-
inyndar væri, þá er það þó fvrst á
síðustu áratugum, að skipulag verð-
ur að stórfeldri vísindagrein.
Nú eru fleslar þjóðir að vakna
til meðvitundar um, að þær liafa
látið bæi og þorp spretta upp út
um alt, án þess að nokkuð hafi ver-
ið revnt að stjórna vexti þeirra eða
fyrirkomulagi. Götur eru víða ó-
reglulegar og svo þröngar, að þar
sér aldrei lil sólar; öllu ægir sam-
an, vinnustöðvum, gripahúsum, i-
búðarhúsum og sorphaugum, og
opinberar byggingar standa jafnvel
á innibyrgðum lóðum, eða þá að al-
menningssalernum hefur verið
dembt við aðal-inngöngudyr þeirra.
Hagnýting nytjalanda, samgöngur á
landi, legi og' i lofti og varðveisla
merkilegra staða eru atriði, sem
mjög snerta skipulagsmál, en þau
hafa einnig á margan hátt verið
vanrækt.
Skipulagið miðar að þvi, að öllu
þessu sé fyrir komið þannig, að
lieildin beri ótvírætt vitni um feg-
Lirð, heilbrigði og hentisemi, og á
það jafnt við þjóðlegu heildina sem
einstaka liíuta liennar. Það stefnir
áð þvi, að tryggja í hvivetna sem
hagkvæmust not alls hygðs og' ó-
bygðs landrýmis, svo að siglt verði
bjá, svo sem auðið er, allri óþarfa-
evðslu verðmæta, erfiðleikum og
töfum, sem ætið eiga sér stað þar,
sem all er látið reka á reiðanum
og þar, sem hver og einn hugsar
aðeins um eigin stundarhagsmuni,
en enginn um heildarheill.
Til þess að vænta megi góðs ár-
angurs af starfi þcirra, er við skipu-
lagsmál fást, þarf skilningur al-
mennings á málinu að aukast enn
að mun. Yngri kynslóðin verður að
læra að skilja nauðsyn þess, svo að
hún geti haldið starfinu áfram.
Samtíðin á að greiðast fyrirfram. Gerið
oss þann greiða að senda árgjald yðar
fyrir 1940 (5 krónur) nú þegar. Pósthólf
75, Reykjavík.
Þór Sandholt