Faxi - 01.12.1976, Page 40

þessum málum um sl. helgi. Ætla má,
að skreiðarframleiðsla aukist á næsta
ári, ef markaðsmálin þróast á þann veg,
sem kaupendur hafa látið í ljós.
Frystihúsin á Suðurnesjum áttu við
mikla rekstrarörðugleika að stríða s.l.
ár, eins og vðar á landinu, en voru þó
mestir hér á SV-landinu að meðtöldum
Vestmannaeyjum. Seint á árinu 1975
voru gerðar ráðstafanir til þess að
tryggja áframhaldandi rekstur, sem þá
var kominn í algjört greiðsluþrot. í
ársbyrjun 1976 var fundin rekstraraf-
koma frystihúsanna. Þetta var gert á
þann hátt, að áætlaðar voru verulegar
verðhækkanir á hinum erlendu mörk-
uðum ásamt verulegu gengissigi út árið
og hráefnisverð hækkað í samræmi við
það. Þetta hefur tekist mjög vel. Mark-
aðshækkanir hafa verið örar það sem
af er á árinu, og er nú svo komið að
verð á t.d. þorskblokk er orðið hærra,
en það var hæzt, áður en kom til hinnar
miklu lækkunar 1974.
Þess vegna er það eðlilegt að fólk
haldi, að þær miklu verðhækkanir sem
orðið hafa og stöðugt er verið að birta
í fjölmiðlum verði til þess að hægt sé
að deila þessum fjármunum út í hækk-
un launa. Kerfi það, sem ráðamenn eru
farnir að mæta í sambandi við verð-
jöfnunarsjóð er stórhættulegt þjóðarbú-
inu í heild. Þann 1. okt. s.l. ábyrgðist
ríkissjóður 400 milljónir til Verðjöfn-
unarsjóðs frystideildar. Ef verðhækk-
anir verða ekki verulegar til viðbótar
því verði, sem er í dag á hinum erlendu
mörkuðum fram til áramóta, þá þarf
ríkissjóður að greiða tilnefnda upphæð,
og er þá frystiiðnaður kominn á niður-
greiðslur í svipuðu formi og landbún-
aðurinn, sem flestum þykir þó nóg um.
Það er skylda ráðamanna og þingmanna
að upplýsa almenning í landinu, hver
staða og skylda Verðjöfnunarsjóðs er
og hvernig hann er til kominn. Einnig
þarf að skýra frá því, að aldrei hafa
verið lagðar neinar álögur á almenning
til styrktar sjávarútvegi.
Þrátt fyrir hátt markaðsverð, þá er
nú svo komið, að frystihúsin á Suður-
esjum eru komin í verulegan hallarekst-
ur og miklir greiðsluerfiðleikar eru
farnir að segja til sín. Aðallega stafar
þetta af því r.ð þorskmagnið í ttpildar-
aflanum er orðið svo lítið hlutfall, en
aðrar tegundir, sem hafa litla sem enga
arðsemi fyrir frystihúsin eru megin
magnið, sem frystihúsin hafa til að
vinna úr. Nú spyrja sjálfsagt einhverj-
ir, hvernig þetta megi vera, þegar
frystihús á Vestfjörðum eru rekin með
hagnaði.
Mismunandi afkoma í sjávarútvegi
Við lifum á erfiðum tímum sagði
Steinn Steinarr eitt sinn í ræðu. í þeim
orðum var þá mikill sannleikur fólginn,
og einhvern veginn finnst manni, að
þeir tímar hafi verið harla fáir, sem
ekki hafa verið erfiðir, a.m.k. svo lengi
sem maður man til íslenskra efnahags-
og atvinnumála.
Og nú lifum við sannarlega á erfiðum
tímum að því er ríkisstjórnin og mál-
svarar hennar segja okkur. Efnahagur
þjóðarinnar og atvinnuvegir eru á helj-
arþröm. í Morgunblaðinu og Vísi blasa
við augum okkar svo átakanleg harma-
kvein frystihúsa eigenda og útgerðar-
manna, einkanlega á Suðurnesjum, að
hvert hjarta hlýtur að hrærast til með-
aumkvunar. Aftur á móti heyrist slíkt
sjaldan eða aldrei frá stéttarbræðrum
þeirra í öðrum landshlutum og undan-
tekningarlaust aldrei frá þeim, sem eiga
heima á Vestfjörðum. Eru vestfirskir
frystihúsaeigendur og útgerðarmenn
svona kjarkgóðir eða eru þeir svo litlir
búmenn, að þeir kunna ekki að berja
sér?
Þessa spurningu er ástæða til að hug-
leiða og leitast við að svara henni. Þá
er fyrst ástæða til að benda á það, að
útgerð og fiskvinnsla á Austfjörðum er
starfandi allt árið, en á Suðurnesjum
munu vera fleiri dauðir tímar, ef til
vill of margar fiskvinnslustöðvar og lé-
legri hagkvæmni í rekstri. Bl. ísfirð-
ingur sýndi t.d. mjög greinilega fram á
þetta fyrir rúmlega ári síðan með sam-
anburði á frystihúsarekstri í þessum
tveimur landshlutum. Ekki þarf mikla
þekkingu á sjávarútvegi til þess að vita,
að miklu varðar um afkomu, að þau
dýru tæki, sem þar eru notuð, séu sem
sjaldnast aðgerðarlaus. Það er a.m.k.
ástæða til að þessi hlið málsins sé at-
huguð nánar en manni virðist að gert sé.
Nú eru lagðar þungar álögur á al-
menning, m.a. til styrktar sjávarútvegi,
þar sitja skussarnir og þeir, sem sýna
dugnað og hagsýni að sjálfsögðu við
sama borð, þar sem engin ástæða er til
að verðlauna þá fyrrnefndu sérstaklega,
ef sannanlegt er að þeir hafi möguleika
til að gera betur.
Ástæður fyrir þessari mismunandi af-
komu eru áreiðanlega miklu fleiri en hér
hafa verið nefndar, og er þá gert ráð
fyrir, að vestfirðingar séu hvorki meiri
kjarkmenn né minni búmenn en suður-
nesjamenn. Það hlýtur því að vera full
ástæða til þess, að sjávarútvegur okkar
íslendinga verði tekinn til nákvæmrar
athugunar varðandi hagsýni, fyrir-
hyggju og annað, er miklu ræður um
afkomu þessarar atvinnugreinar. Þar
hljóta einhvers staðar að vera maðkar
í mysunni. í raun og veru nær engri átt
að leggja þungar álögur á almenning
sjávarútvegi til styrktar, fyrr en slík
rannsókn hefur farið fram.
Nú mun ég sýna fram á þan nað-
stöðumun sem frystihúsin á Suðurnesj-
um og Vestfjörðum búa við. Á Vest-
fjörðum eru 12 frystihús en 23 á Suður-
nesjum. Samsetningur unninnar vöru
árið 1975 var sem hés segir:
Á Vestfjörðum Á Suðurnesjum
37,6% þorskur 7,2%
10,4% ýsa 21,0%
61,5% steinbítur 6,0%
10,9% langa 22,0%
11,5% ufsi 20,0%
3,6% karfi 20,0%
Þess ber að gæta, að verðlagning á
þorski er eftir stærð og þar njóta Vest-
fjarðarfrystihúsin góðs af. Stór hluti
þorskaflans á þeirra veiðisvæðum er
millistærð og smár þorskur, en tiltölu-
lega lítill hluti fer í stórt. Þessu er
öfugt farið hér sunnan lands, en þar
fer megin þorskaflinn í stórt. Vest-
fjarðahúsin framleiða þannig á sama
markað sömu vöru úr ódýrara hráefni,
en fá vitaskuld sama verð og allir aðrir.
Þannig er hráefnisverð á Vestfjörðum
47—50%, en hér á svæðinu 53—56%
Það er algild regla, að hránefnið má
ekki fara yfir 50% og vinnulaun ekki
yfir 25%, ef frystihúsin eiga að geta
staðið undir framleiðslukostnaði. Áður
fyrr varð síldin oft til þess að hjálpa
verulega upp á reksturinn hjá frysti-
húsunum þegar lítið hráefni barst að á
haustin, en nú er því ekki fyrir að fara.
Loðnufrysting, sem hefur ekki enn
tekist að nýta sem skyldi, sökum þess
að á undanförnum árum, þegar loðnan
hefur verið bezt til frystingar hafa
staðið yfir vinnudeilur, sem dregið hafa
verulega úr vinnslunni. Á loðnufyrst-
ingu þarf að leggja ofurkapp, því að
hún hefur ávallt gefið björg í bú.
FAXI — 40